SÖZLEŞME SONRASI DEVAM EDEN YÜKÜMLÜLÜKLER

Abstract

Sözleşme sona erdikten sonra da bazı yükümlülükler belirli ölçüde etkisini sürdürebilir. Bu çalışma, sözleşme sonrası devam eden yükümlülüklerin kav-ramsal çerçevesini, hukuki kaynağını, kapsamını, sınıflandırılmasını, başlangıç anını ve ihlali hâlinde uygulanacak sorumluluk rejimini incelemektedir. Al-man ve İsviçre hukukunda farklı terimlerle ifade edilen bu yükümlülükler, çoğu zaman dürüstlük kuralı, taraf iradeleri, sözleşmenin amacı ve güven iliş-kisi temelinde açıklanmaktadır. Sözleşme sonrası yükümlülükler; edim sonu-cunu koruma, sır saklama, aydınlatma, rekabet etmeme, koruma ve gözetme gibi farklı görünümler altında ortaya çıkabilir. Bu nedenle bunların tek bir kategori içinde değerlendirilmesi yerine, edimle bağlantısı ve koruduğu men-faat dikkate alınarak sınıflandırılması gerekir. Çalışmada ayrıca, sözleşme son-rası kusur teorisi çerçevesinde bu yükümlülüklerin ihlalinin haksız fiil değil, kural olarak borca aykırılık hükümleri kapsamında değerlendirilmesi gerektiği savunulmaktadır.

Keywords

• Sözleşme sonrası yükümlülük
• Dürüstlük kuralı
• Borca aykırılık
• Culpa Post Pactum Finitum
• Koruma Yükümlülükleri

CONTINUING POST-CONTRACTUAL OBLIGATIONS

Abstract

Certain obligations may continue to produce legal effects even after the termi-nation of a contract. This study examines the conceptual framework, legal ba-sis, scope, classification, commencement, and liability regime applicable to post-contractual obligations. Referred to by different terms in German and Swiss law, these obligations are generally explained on the basis of the princip-le of good faith, the parties’ intentions, the purpose of the contract, and the relationship of trust between the parties. Post-contractual obligations may take various forms, including the preservation of the contractual result, duties of confidentiality, duties to inform, non-competition obligations, and duties of protection and care. Therefore, rather than being treated as a single category, they should be classified according to their connection with the contractual performance and the interests they seek to protect. The study further argues that breaches of such obligations should, as a rule, be assessed under contrac-tual liability rather than tort liability within the framework of the doctrine of culpa post pactum finitum.

Keywords

• Post-Contractual Obligations
• Principle of Good Faith
• Breach of Contract
• Culpa Post Pactum Finitum
• Duties of Protection

References

1. AKÇAAL, Mehmet: Sözleşme Sonrası Sorumluluk, 1. Baskı, Konya 2018.
2. AKÇURA, Tuba: “Sona Ermiş veya Geçersiz Sözleşmelerde Tarafların İfa Etmiş Oldukları Edimlerin İadesi”, Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 22, S. 1, 2018, s. 285-333.
3. AKINTÜRK, Turgut/ATEŞ, Derya: Borçlar Hukuku (Genel Hükümler – Özel Borç İlişkileri), İstanbul 2020.
4. ANTALYA, Gökhan: Marmara Hukuk Yorumu Borçlar Hukuku Genel Hükümler, C. V/1,3, 2. Baskı, Ankara 2019.
5. BACHMANN, Gregor: BGB § 241, KRÜGER, Wolfgang (Editör), Münchener Kommentar zum Bürgerlichen Gesetzbuch, Bd. 2, Schuldrecht – Allgemeiner Teil I (§§ 241-310), 10. Baskı, München 2025.
6. BACKHAUS, Richard/TIELMANN, Jörgen/ADENAUER, Konrad: Der Aufsichtsrat, 2. Auflage, München 2023.
7. BARTEL, Anna Sophia: Die Pflicht zur Wahrung von Geschäfts- und Betriebsgeheimnissen und sonstiger schutzwürdiger Daten des Arbeitgebers im Arbeitsrecht, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Leopold-Franzens- Universität Innsbruck, Innsbruck 2023.
8. BAUMANN, Max: Zürcher Kommentar zum Schweizerischen Zivilgesetzbuch, Bd. 1, Einleitung, Tlb. 1, Art. 1-7 ZGB, 3. Auflage, Zürich 1998.

9. BINDER, Jens-Hinrich: “Nachsorgende Vertragspflichten: Begründung und Reichweite fortdauernder Schutzpflichten nach Leistungsaustausch in Schuldverhältnissen”, Archiv für die civilistische Praxis, C. 211, S. 5, 2011, s. 587-625.
10. CHAPPUIS, Christian: “Is There a Life After the End of the Contract?”, Transnational Commercial Law Review, S. 1, 2020, s. 100-115.
11. CHRISTENSEN, Karl-Wilhelm: Verschulden nach Vertragsende (culpa post contractum finitum), Ein Beitrag zur Lehre der positiven Forderungsverletzung, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Kiel Üniversitesi, Kiel 1958.
12. ÇELİK, Nuri/CANİKLİOĞLU, Nurşen/CANBOLAT, Talat/ÖZKARACA, Ercüment: İş Hukuku Dersleri, 34. Baskı, İstanbul 2021.
13. DEMİRCİOĞLU, Huriye Reyhan: Güven Esası Uyarınca Sözleşme Görüşmelerindeki Kusurlu Davranıştan Doğan Sorumluluk (Culpa in Contrahendo Sorumluluğu), 1. Baskı, Ankara 2009.
14. ELGER, Hermann: Nachwirkungen nach Ende des Rechtsverhältnisses im BGB, Werne 1936.
15. EMMERMANN, Axel: Die Nachwirkung des Arbeitsverhältnisses, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Hamburg Üniversitesi, Hamburg 1973.
16. EREN, Fikret: Borçlar Hukuku Genel Hükümler, 26. Baskı, Ankara 2021.
17. ERNST, Wolfgang: Einleitung zum Schuldrecht (Einl. SchuldR.), KRÜGER, Wolfgang (Editör), Münchener Kommentar zum Bürgerlichen Gesetzbuch, Bd. 2, 10. Baskı, München 2025.
18. ERTAN, Emre: İş Sözleşmesinde Rekabet Yasağı Kaydı, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Galatasaray Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul 2012.
19. ERTÜRK ARSLAN, Arzu: Türk İş Hukukunda İşçinin Sadakat Borcu, 1. Baskı, İstanbul 2010.
20. FIKENTSCHER, Wolfgang/HEINEMANN, Andreas: Schuldrecht Allgemeiner und Besonderer Teil, 12. Baskı, Berlin 2022.
21. GLAWOGGER, Birgit: Die Treue- und Fürsorgepflicht in Zeiten von COVID-19, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Karl-Franzens-Universität Graz, Graz 2022.
22. GROWE, Sonja-Verena: Nachvertragliche Wettbewerbsbeschränkungen von Arbeitnehmern in multinationalen Konzernen – Eine rechtsvergleichende Untersuchung des deutschen und englischen Rechts, Hamburg 2010.
23. GSELL, Beate/KRÜGER, Wolfgang/LORENZ, Stephan/REYMANN, Christoph: GrossKommentar BGB, München 2025.
24. GÜMÜŞ, Mustafa Alper: Borçlar Hukukunun Genel Hükümleri, 1. Baskı, Ankara 2021.
25. HAN, Işık Aslı: Sözleşmeden Doğan Yan Yükümlülüklerin İhlali, İstanbul 2024.
26. HOFFMANS, Helmut: Nachwirkende Nebenpflichten von Schuldverhältnissen, Köln 1986. HÖLTERS, Wolfgang/WEBER, Christoph: Aktiengesetz, 4. Auflage, München 2022.
27. İNAL, Hamdi Tamer: Borca Aykırılık Dönme ve Fesih, 9. Baskı, Ankara 2025.
28. KAMP, Florian: Funktion und Grenzen schuldverhältnisbedingter Nebenpflichten: Eine dogmatische und ökonomische Analyse von § 241 II BGB, Wiesbaden 2020.
29. KAYIHAN, Şaban/ÜNLÜTEPE, Mustafa: Borçlar Hukuku Genel Hükümler, Ankara 2018.
30. KÄUFFER, Josef: Die Vor- und Nachwirkungen des Arbeitsverhältnisses, Köln 1959.
31. KILIÇOĞLU, Ahmet M.: Borçlar Hukuku Genel Hükümler, 25. Baskı, Ankara 2021.
32. KREYENBERG, Joachim Peter: Nachwirkungen von Verträgen, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Hamburg Üniversitesi, Hamburg 1958.
33. LARENZ, Karl: Lehrbuch des Schuldrechts, Bd. I, Allgemeiner Teil, 14. Baskı, München 1987.
34. LARENZ, Karl/CANARIS, Wilhelm-Claus: Methodenlehre der Rechtswissenschaft, 3. Baskı, Berlin 1995.
35. MANSEL, Heinz-Peter: BGB § 242, STÜRNER, Rolf (Editör), Jauernig Bürgerliches Gesetzbuch Kommentar, 19. Baskı, München 2023.
36. MAVRIDIS, Vassili: “Vor und Nachwirkungen der Fürsorgepflicht im Arbeitsrecht”, Arbeit und Recht, C. 5, 1957, s. 225-230.
37. MIDDENDORF, Patrick: Nachwirkende Vertragspflichten, Freiburg 2002.
38. OETKER, Hartmut: HGB § 74, MÜLLER-GLÖGE, Rudi/AHRENDT, Martina/PREIS, Ulrich/GALLNER, Inken/SCHMIDT, Ingrid (Editörler), Erfurter Kommentar zum Arbeitsrecht, Bd. 51, 26. Baskı, München 2025.
39. OĞUZ, Cemal: Etkisi Devam Eden Sözleşme Yükümlülükleri, Ankara 2007.
40. ÖREN, Arzu, “Culpa Post Pactum Perfectum (Sözleşmenin Art Etkisi)”, Fides Hukuk Dergisi, S. 3, 2021.
41. PALZER, Carmen: Fortwirkende organschaftliche Pflichten des Geschäftsführers der GmbH, Köln 2001.
42. RAMM, Peter: Fortwirkung von Verträgen, insbesondere Lieferverträgen, Yayımlanmamış Doktora Tezi, München 1965.
43. RINKLER, Timo: Handelsgesetzbuch, EBENROTH, Carsten Thomas/BOUJONG, Karlheinz/JOOST, Detlev/STROHN, Lutz (Editörler), Bd. 2, 4. Baskı, München 2020.
44. SCHAUB, Günter: ArbeitsrechtsHandbuch, 20. Baskı, München 2023, ArbR § 8, Rn. 71.
45. SCHULZE, Reiner/DÖRNER, Heinrich/EBERT, Ina vd.: Nomos HandKommentar Bürgerliches Gesetzbuch, 12. Baskı, Baden-Baden 2024.
46. SEROZAN, Rona: Borçlar Hukuku Genel Bölüm, C. 3, İfa, İfa Engelleri, Haksız Zenginleşme, Hazırlayanlar Başak Baysal ve Kerem Cem Sanlı, Ankara 2022.
47. STRÄTZ, Hans Wolfgang: Über sog. “Nachwirkungen” des Schuldverhältnisses und den Haftungsmaßstab bei Schutzpflichtverstößen, MIKAT, P./GAUL, H. F./HABSCHEID, W. J./BOSCH, F. M. (Editörler), Festschrift für Friedrich Wilhelm Bosch zum 65. Geburtstag, 2. Dezember 1976, Bielefeld 1976, s. 999-1013.
48. SUTSCHET, Holger: BGB § 241, HAU, Wolfgang/POSECK, Roman (Editörler), BeckOK BGB, 73. Baskı, München 2024.
49. SÜZEK, Sarper: İş Hukuku, 21. Baskı, İstanbul 2021.
50. TERCIER, Pierre/PICHONNAZ, Pascal/DEVELİOĞLU, Murat: Borçlar Hukuku Genel Hükümler, 1. Baskı, İstanbul 2016.
51. THE LATİN LİBRARY, Digest of Justinian, Book 27, https://www.thelatinlibrary.com/justinian/digest27.shtml (Erişim Tarihi: 10.09.2025).
52. UÇARYILMAZ, Talya Şans: Bona Fides (Dürüstlük Kuralı), 1. Baskı, Ankara 2019.
53. VON BAR, Christian: “Nachwirkende Vertragspflichten”, Archiv für die civilistische Praxis, C. 179, S. 5, 1979, s. 452- 474.
54. WIRZ, Martin: Die Nachwirkungen des Arbeitsverhältnisses, Basel 1979.
55. ZENZ, Eduard: Zur Geschichte und Dogmatik nachwirkender Vertragspflichten, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Albert-Ludwigs Üniversitesi, Freiburg im Breisgau 1975.