ABD’nin Azerbaycan İlişkilerine Etki Eden Parametreler

Number: 21 February 1, 2009
Necati İyikan
TR EN

ABD’nin Azerbaycan İlişkilerine Etki Eden Parametreler

Abstract

Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği’nin 1991’deki çöküşü, dünya güvenliğinin güvencede olduğu; iki kutup arasında sıcak çatışmaların yaşanmadığıSoğuk Savaşdöneminin bitmesi anlamına geliyordu. SSCB’yi oluşturan 15 özerk cumhuriyetin 1991 yılında bağımsızlığına kavuşmasıAvrasya bölgesinde önce bir “güç boşluğu”na neden olmuş; ardından da “denge” unsurunu ortadan kaldırmıştır. Güney Kafkasya bölgesinde yer alan Azerbaycan da aynıdönemde bağımsız olmuş; zengin hidrokarbon kaynaklarıyla küresel/bölgesel güçlerin dikkatini üzerine çekmiştir. Azerbaycan bir yandan baskıcıSSCB’nin ardından bağımsızlığınıkoruma/sürekliliğini sağlama mücadelesine girmiş, diğer yandan da bölgesel/küresel güçlerin Bakü topraklarıüzerindeki çıkar çatışmalarından kendini kurtaramamış; bunu da ülkesinin yüzde yirmisinin işgali ile ağır ödemiştir/ödemektedir. ABD’nin genel anlamda dışpolitikada öncelikleri: ABD dışpolitikasının temel hedeflerinden biri ağırlıklıolmak üzere enerji alanında yatırım yapan başta ABD olmak üzere Batısermayesinin güvenliğini sağlamak olmuştur. ABD’nin bir başka ülke olan Afganistan’da bu amaca ulaşmak için Taliban’ı1990’larda desteklemesi de bu ülkenin hedefine ulaşmak için yöntem konusunda seçici olmadığına ilişkin bir örnektir. ABD, konjontür gereği sürekli dile getirdiği “insan hakları”, “demokrasi” gibi batıdeğerlerini göz ardıedebilmekte; amaca ulaşmak için de idealizm teorisinden ziyade realizm teorisini tereddüt etmeden kullanabilmektedir Bu çalışmada ABD’nin Bakü siyaseti 1991–2009 analiz edilmiştir. ABD, 1991 sonrasıdünyada “tek kutupluluğa” giden denge mücadelesinde küresel üstünlüğünü pekiştirmek için, jeopolitik teorilere göre dünya üzerinde hâkimiyet kurabilmek için jeostratejik/politik bir öneme sahip olan Avrasya’ya yönelmiştir. Aynıbölgede yer alan, sözü edilen “tek kutupluluğa” karşıçıkan ve tedbir olarak da örgütlenen Rusya Federasyonu, Çin ve İran bu bağlamda değerlendirilecektir. Çalışmamızda ABD – Azerbaycan arasındaki ilişkilere etki eden parametreler analiz edilecek; buna paralel olarak ABD ile Rusya, Çin ve İran arasındaki siyasal ilişkiler ön plana çıkarılacak; okuyucuya bilinenlerin sentezinden ziyade, yeni olmasa da değişik bir bakışaçısısunulmaya çalışılacak; özellikle güvenlik alanında geleceğe yönelik değerlendirmelerde bulunulacak ve Washington’un Bakü siyaseti bu bağlamda incelenecektir.

Keywords

ABD,Azerbaycan,İran,Rusya Federasyonu,Çin

References

  1. Adıbelli, Barış (2006), Büyük Avrasya Projesi, ABD, Rusya ve Çin’in Var Olma Mücadelesi, İstanbul: IQ Kültür Sanat Yayıncılık
  2. Amanov, Şatlık (2007), ABD’nin Orta Asya Politikaları, İstanbul: Gökkubbe Yayınevi
  3. Aras, Bülent (2009), Obama Yönetimi, Türkiye ve Ortadoğu Barış Süreci, Stratejik Boyut, 3 Aylık Düşünce-Analiz Dergisi, Yıl: 1/Sayı:2, Ankara, Ocak-Şubat-Mart, 6.
  4. Blank, Stephen (1998), Kafkasya Güvenliğinde Yeni Eğilimler, in: Avrasya Etüdleri, TIKA, (Türk İşbirliği ve Kalkınma Ajansı) Ankara, 4,5.
  5. Brzezinski, Zbigniew (2005), Büyük Stranç Tahtası, Amerika’nın küresel üstünlüğü ve bunun jeostratejik gereklilikleri, Çev: Türedi, Yelda, Ankara: İnkılap Yayınevi
  6. Çelikkanat, Ersen (2007), 11 Eylül Sonrası ABD – İran İlişkileri ve Siyasi Boyutta Türkiye’ye olan Etkileri, içinde, Stratejik Araştırmalar Enstitüsü, Güvenlik Stratejileri Dergisi, Yıl 3, Sayı 6, Aralık, İstanbul, 207.
  7. Eslen, Nejat (2008), Çok Kutuplu Düzene Doğru, İstanbul: Truva Yayınevi.
  8. Folkman, Franz (2001), Afghanistan: Die Taliban sind dialogunfähig, Interview mit Prof. Dr. Franz Folkman, in: Menschenrechte, Hrsg.: Internationale Gesellschaft für Menschenrechte, Deutsche Sektion e.V., Nr. 2 – Frankfurt am Main, 13.
  9. Freitag-Wirminghaus, Reiner (1995), Azerbaycan, in: TİKA Türk İşbirliği ve Kalkınma Ajansı, 25.-27. Mayıs, Ankara, 16.
  10. Götz, Roland /Halbach Uwe (1992), Politisches Lexikon GUS, Beck’sche Reihe, München: Verlag C.H. Beck (Yayınevi).
APA
İyikan, N. (2009). ABD’nin Azerbaycan İlişkilerine Etki Eden Parametreler. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 21, 255-267. https://izlik.org/JA43HY94EZ
AMA
1.İyikan N. ABD’nin Azerbaycan İlişkilerine Etki Eden Parametreler. SUSBED. 2009;(21):255-267. https://izlik.org/JA43HY94EZ
Chicago
İyikan, Necati. 2009. “ABD’nin Azerbaycan İlişkilerine Etki Eden Parametreler”. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, nos. 21: 255-67. https://izlik.org/JA43HY94EZ.
EndNote
İyikan N (February 1, 2009) ABD’nin Azerbaycan İlişkilerine Etki Eden Parametreler. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 21 255–267.
IEEE
[1]N. İyikan, “ABD’nin Azerbaycan İlişkilerine Etki Eden Parametreler”, SUSBED, no. 21, pp. 255–267, Feb. 2009, [Online]. Available: https://izlik.org/JA43HY94EZ
ISNAD
İyikan, Necati. “ABD’nin Azerbaycan İlişkilerine Etki Eden Parametreler”. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 21 (February 1, 2009): 255-267. https://izlik.org/JA43HY94EZ.
JAMA
1.İyikan N. ABD’nin Azerbaycan İlişkilerine Etki Eden Parametreler. SUSBED. 2009;:255–267.
MLA
İyikan, Necati. “ABD’nin Azerbaycan İlişkilerine Etki Eden Parametreler”. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, no. 21, Feb. 2009, pp. 255-67, https://izlik.org/JA43HY94EZ.
Vancouver
1.Necati İyikan. ABD’nin Azerbaycan İlişkilerine Etki Eden Parametreler. SUSBED [Internet]. 2009 Feb. 1;(21):255-67. Available from: https://izlik.org/JA43HY94EZ