Eskiçağda Anadolu Su Kaynakları Orta ve Doğu Anadolu

Number: 28 August 1, 2012
Veli Ünsal
TR EN

Eskiçağda Anadolu Su Kaynakları Orta ve Doğu Anadolu

Abstract

Her insan topluluğu dünya üzerinde bir yer işgal eder. Başka bir ifade ile insan topluluklarının tümü coğrafî bir mekâna sahiptir. Coğrafî mekân, üzerinde yaşayan toplulukların maddi hayatlarına değişik biçimlerde etki etmektedir. Örneğin, deniz kenarında oturan insanlarla yaylalarda oturanların, nehir kenarında oturanlarla bozkırlarda oturan toplumların yaşantılarıbirbirinden farklıdır. Bu durumda tarihiolaylar toplumların üzerinde yaşadıklarıcoğrafî mekânların toplumlara etkileri çerçevesinde değerlendirilmeye çalışılmıştır. Tarih boyunca insanlar bir coğrafyayıyerleşim yeri olarak seçerken dikkat ettikleri en önemli unsurlardan biri su kaynaklarına yakınlıktır. Hatta Anadolu’da kurulan krallıkların birçoğu yerleşim yeri olarak su kaynaklarının bulunduğu coğrafyalarıkendilerine mekân olarak seçmişlerdir. Örneğin, M.Ö. II. binin ortalarından itibaren Anadolu’ya hâkim olan Hitit Devleti Kızılırmak’ın bulunduğu bölgeye yerleşirken, M.Ö. I. binin ilk çeyreğinde güçlü bir krallık haline gelen Phrygler Sakarya havzasına, M.Ö. 9-6. yüzyıllar arasında ortaya çıkan Urartu Krallığıise Van ve Urmiye gölleri arasındaki bölgeye yerleşmişlerdir. Adıgeçen krallıklardan Hititler ve Phrygler Orta Anadolu, Urartular ise Doğu Anadolu’daki su kaynaklarının bulunduğu alanlarıkendilerine uygun görmüşlerdir. Su kaynaklarıAnadolu’da kurulan krallıkların yayılım alanlarınıetkilediği gibi, krallıklar arasında gerçekleşen siyasi olaylarda da etkili olmuştur. Bilindiği gibi Eskiçağtarihinde siyasi sınır kavramıgeçerli değildir. Bunun yerine coğrafya sınır olarak belirlenmiştir. Nitekim Med ve Lydia Krallıklarıarasında, M.Ö. 585 tarihinde gerçekleşen savaşsonunda Kızılırmak her iki devleti birbirinden ayıran bir sınır olarak karşımıza çıkmaktadır. Ayrıca, Doğu Anadolu’nun önemli su kaynaklarından olan Aras ve Dicle Nehirleri hala sınır görevi görmektedirler. Tüm bunların yanında Eskiçağliteratürüne göre, bir bölgeye yerleşen insan topluluklarının, kendi isimlerini bulunduklarıcoğrafyaya vermeleri bilinen bir yöntemdir. Anadolu’daki su kaynaklarının hemen hepsi Eskiçağda, günümüzde kullanıldıklarıisimlerden farklıisimlerle anılmışlardır. Bunlardan Kızılırmak’a Hititler tarafından Marasantiya, Grekler tarafından ise Halys isimleri verilmiştir. Sakarya Nehri’ne Hititler tarafından Sahiriya/Siyanda ve Grekler tarafından Sangarios ismi verilirken, Aras Nehri’ni Grekler Araxes/Arax ismiyle anmışlardır. Ayrıca Dicle Nehri Sümerler tarafından Idigna, Akadlar tarafından Idiglat ve Grekler tarafından Tigris isimleri ile anılırken; Fırat Nehri Sümerler tafarından Buranun, Akadlar tarafından Purattu ve Grekler tarafından Euphrates isimleri ile anılmıştır. Bu çalışmada su kaynaklarının isimlerinden Eskiçağdaki önemlerine, krallıklar arasında geçen siyasi olaylardaki rollerinden antik kaynaklarda rastlanan kayıtlarına kadar birçok konudaki özelliklerine değinilecektir.

Keywords

Kızılırmak Halys,Sakarya Sangarios,Aras Araxes,Dicle Tigris,Fırat Euphrates .

References

  1. Akurgal, E. (1986). “Anadolu Tarihinin Oluşmasında Jeomorfolojik Özelliklerin Rolü”, Anadolu Araştırmaları X, 21-30.
  2. Atalay, İ. (1978). Erzurum Ovası ve Çevresinin Jeolojisi ve Jeomorfolojisi, Atatürk Üniversitesi Yayınları No: 543, Edebiyat Fakültesi Yayınları No: 91, Araştırma Kitapları serisi No: 81, Ankara, Sevinç Matbaası.
  3. Atalay, İ. (1992). Türkiye Coğrafyası, Bornova-İzmir, Ege Üniversitesi Basımevi
  4. Bahar, H. (1991). “İsauria Bölgesi Tarihi”, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Eskiçağ Tarihi Anabilim Dalı, Konya.
  5. Bahar, H. (2010). Eskiçağ Uygarlıkları, Konya, KömenYayınları.
  6. Baydur, N. (1970). Kültepe (Kanes) ve Kayseri Tarihi Üzerine Araştırmalar, (En eski çağlardan İ.S. 395 yılına kadar), İstanbul, İstanbul Üniversitesi edebiyat Fakültesi Yayınları No.1519.
  7. Durmuş, İ. (1993). Sakalar (İskitler), Ankara, Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları: 141, Seri III, Sayı: B-8.
  8. Ertem, H. (1973). Boğazköy Metinlerinde Geçen Coğrafya Yer Adları Dizini, Ankara, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Yayınları: 230
  9. Güney, E. (2004). Türkiye Hidrocoğrafyası, İstanbul, Çantay Kitabevi.
  10. Herodotos, Herodot Tarihi (Çeviren: M. kmen) İstanbul, (Üçüncü Basım). Remzi Kitabevi.
APA
Ünsal, V. (2012). Eskiçağda Anadolu Su Kaynakları Orta ve Doğu Anadolu. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 28, 209-224. https://izlik.org/JA97LK55TP
AMA
1.Ünsal V. Eskiçağda Anadolu Su Kaynakları Orta ve Doğu Anadolu. SUSBED. 2012;(28):209-224. https://izlik.org/JA97LK55TP
Chicago
Ünsal, Veli. 2012. “Eskiçağda Anadolu Su Kaynakları Orta Ve Doğu Anadolu”. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, nos. 28: 209-24. https://izlik.org/JA97LK55TP.
EndNote
Ünsal V (August 1, 2012) Eskiçağda Anadolu Su Kaynakları Orta ve Doğu Anadolu. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 28 209–224.
IEEE
[1]V. Ünsal, “Eskiçağda Anadolu Su Kaynakları Orta ve Doğu Anadolu”, SUSBED, no. 28, pp. 209–224, Aug. 2012, [Online]. Available: https://izlik.org/JA97LK55TP
ISNAD
Ünsal, Veli. “Eskiçağda Anadolu Su Kaynakları Orta Ve Doğu Anadolu”. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 28 (August 1, 2012): 209-224. https://izlik.org/JA97LK55TP.
JAMA
1.Ünsal V. Eskiçağda Anadolu Su Kaynakları Orta ve Doğu Anadolu. SUSBED. 2012;:209–224.
MLA
Ünsal, Veli. “Eskiçağda Anadolu Su Kaynakları Orta Ve Doğu Anadolu”. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, no. 28, Aug. 2012, pp. 209-24, https://izlik.org/JA97LK55TP.
Vancouver
1.Veli Ünsal. Eskiçağda Anadolu Su Kaynakları Orta ve Doğu Anadolu. SUSBED [Internet]. 2012 Aug. 1;(28):209-24. Available from: https://izlik.org/JA97LK55TP