ÇAĞATAY TÜRKÇESİNİN SON DÖNEMİNE AİT BİR ŞECERE METNİ VE DİL ÖZELLİKLERİ

Mustafa Yıldız

doi:10.21563/sutad.857421

ÇAĞATAY TÜRKÇESİNİN SON DÖNEMİNE AİT BİR ŞECERE METNİ VE DİL ÖZELLİKLERİ

Abstract

Türk dili 15. yüzyıl başından 20. yüzyılın ilk yıllarına kadar doğuda Çağatay Türkçesi batıda Osmanlı Türkçesi adıyla varlığını sürdürmüştür. Aşağı yukarı 20. yüzyılın ilk çeyreğinden itibaren de bugünkü Türk yazı dillerinin şekillenme süreci ile karşı karşıya kalınmıştır. Bu süreç, siyasî istikrara bağlı olarak Türk dilinin Batı kolunda daha kesintisiz ve istikrarlı olmuş; buna karşın Doğu kolunda ise devlet erkinin kaybolması ile birlikte bir mahallîleşme ve ortak yazı dili zemininin bozulması ile sonuçlanmıştır. Bu durumun dil üzerindeki etkilerini, Çağatay Türkçesinin çöküş dönemi olarak da kabul edilen 17-19. yüzyıllar arasındaki metinlerde takip etmek mümkündür. İncelemeye konu olan bu metin 1719 tarihli küçük bir neseb-namedir. Konusu Edige’nin büyük atası olan ve Nogaylar arasında Baba Tükles adıyla bilinen Sadr Ata’nın nesebi üzerine-dir. Eserin yazarı veya müstensihi Nurullâh bin ‘Ubeydullâh es-Sıddîk el-Hârizmî’dir. Bu isim hakkında kaynaklarda herhangi bir bilgi mevcut değildir. Metin, Berlin'deki Staatsbibliothek zu Berlin-Preussischer Kulturbesitz kütüphanesinde, Abu'l-Ghāzī’nin Šeğere'i Türki adlı eserinde kayıtlıdır. Eserin dili Çağatay Türkçesi ile yeni yazı dilleri arasında geçiş özelliği göstermektedir. Zengin bir dil malzemesine sahiptir.

Keywords

References

Abu'l-Ghāzī Bahādur Khān < Chiwa Chan> Šeğere'i Turki , 1150 [1737]
Baskakov, N. A. (1963). Ногайско-Русский cловарь, Moskva: Государственное Издательство Иностранных И Национальных Словарей.
Caferoğlu, A. (1931). Kitâb al-idrâk li-lisân al-atrâk. İstanbul: Evkaf Matbaası.
Deweese, D. (1994). Islamization and native religion in the golden horde: Baba Tükles and conversion to Islam in historical and epic tradition. Pennsylvania: . Penn State University Press.
Eckmann, J. (1964). Memluk Kıpçakçasının Oğuzcalaşmasına dair. TDAY, Ankara, s. 35–41.
Eckmann, J. (1988). Çağatayca el kitabı. İstanbul: Edebiyat Fakültesi Basımevi.
Eckmann, J. (1996). Harezm, Kıpçak ve Çağatay Türkçesi üzerine araştırmalar, (Yayına Hazırlayan: Osman Fikri Sertkaya). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Eraslan, K. (1970). Doğu Türkçesinde ek uyumsuzluğuna dair. İstanbul Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi, Cilt: 18, s. 113-124.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Creative Arts and Writing

Journal Section

Research Article

Authors

Mustafa Yıldız This is me
0000-0003-4088-5926
Türkiye

Publication Date

August 21, 2020

Submission Date

May 5, 2020

Acceptance Date

-

Published in Issue

Year 2020 Number: 49

DOI

https://doi.org/10.21563/sutad.857421

IZ

https://izlik.org/JA95JD39XT

Cite

RIS / Bibtex

APA

Yıldız, M. (2020). ÇAĞATAY TÜRKÇESİNİN SON DÖNEMİNE AİT BİR ŞECERE METNİ VE DİL ÖZELLİKLERİ. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 49, 1-23. https://doi.org/10.21563/sutad.857421

AMA

1.Yıldız M. ÇAĞATAY TÜRKÇESİNİN SON DÖNEMİNE AİT BİR ŞECERE METNİ VE DİL ÖZELLİKLERİ. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi. 2020;(49):1-23. doi:10.21563/sutad.857421

Chicago

Yıldız, Mustafa. 2020. “ÇAĞATAY TÜRKÇESİNİN SON DÖNEMİNE AİT BİR ŞECERE METNİ VE DİL ÖZELLİKLERİ”. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, nos. 49: 1-23. https://doi.org/10.21563/sutad.857421.

EndNote

Yıldız M (August 1, 2020) ÇAĞATAY TÜRKÇESİNİN SON DÖNEMİNE AİT BİR ŞECERE METNİ VE DİL ÖZELLİKLERİ. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi 49 1–23.

IEEE

[1]M. Yıldız, “ÇAĞATAY TÜRKÇESİNİN SON DÖNEMİNE AİT BİR ŞECERE METNİ VE DİL ÖZELLİKLERİ”, Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, no. 49, pp. 1–23, Aug. 2020, doi: 10.21563/sutad.857421.

ISNAD

Yıldız, Mustafa. “ÇAĞATAY TÜRKÇESİNİN SON DÖNEMİNE AİT BİR ŞECERE METNİ VE DİL ÖZELLİKLERİ”. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi. 49 (August 1, 2020): 1-23. https://doi.org/10.21563/sutad.857421.

JAMA

1.Yıldız M. ÇAĞATAY TÜRKÇESİNİN SON DÖNEMİNE AİT BİR ŞECERE METNİ VE DİL ÖZELLİKLERİ. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi. 2020;:1–23.

MLA

Yıldız, Mustafa. “ÇAĞATAY TÜRKÇESİNİN SON DÖNEMİNE AİT BİR ŞECERE METNİ VE DİL ÖZELLİKLERİ”. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, no. 49, Aug. 2020, pp. 1-23, doi:10.21563/sutad.857421.

Vancouver

1.Mustafa Yıldız. ÇAĞATAY TÜRKÇESİNİN SON DÖNEMİNE AİT BİR ŞECERE METNİ VE DİL ÖZELLİKLERİ. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi. 2020 Aug. 1;(49):1-23. doi:10.21563/sutad.857421

Cited By

How Should The 17th-20th Centuries of Chagatay Turkish Be Named?

Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi

https://doi.org/10.34083/akaded.1140138