İSLÂMCILIK ÜZERİNE BAZI DİKKATLER VE NURİ PAKDİL’İN İSLÂMCI ÇİZGİDEKİ YERİ

İslâmcılık, 19. asırda, dağılan bir devletin aydınları eliyle gündeme getirilmiş, dine dayandırılmış bir yorumlama ve siyasi pratik biçimidir. Osmanlı’nın, Batı karşısındaki mağlubiyetlerinin, her alanda olumsuz bir görünüm sergilemesi neticesinde, duruma çözüm bulmak amacıyla büyük bir arayış baş göstermiştir. Siyasi, sosyolojik, ekonomik, askerî boyutları olan; sanatın da bunlardan ayrı kalmadığı bir perspektif oluşturulmuştur. Aydınlar, zor durumdan çıkışın ne şekilde olacağını uzun süre düşünmüşler; çeşitli fikirler ileri sürmüşlerdir. İslâmcılık da işte bu sancılı devrin fikrî mahsulüdür. İslâmcılık, aynı zamanda, tarihî bir birikimi günümüze taşımıştır. Bu birikimin kültürle, sanatla ve edebiyatla yoğun bir ilişkisi vardır. Cumhuriyet sonrası Türk edebiyatında, İslâmcılık, izleri hâlen takip edilebilen bir fikrî cereyan olmaya devam etmektedir. Aydın kimliğiyle sanatçıların, bu ideolojiye gösterdiği ilgi, ortaya koydukları eserlerde tezahür etmiştir. Söz konusu sanatçılardan biri olan Nuri Pakdil, kırkı aşkın eseriyle Cumhuriyet sonrası Türk edebiyatında, İslâmcılığın önemli temsilcilerinden biridir. İdeoloji ve edebiyat bağlamında Pakdil’in eserlerini incelemek, Türk kültür ve sanat hayatına katkı sağlayacak faydalı bir çalışma olacaktır. Bu makale, Nuri Pakdil’in ideoloji dünyasını ele alarak, Türk edebiyatında süregelen İslâmcı çizgideki konumunu belirtmeyi amaçlar. Pakdil’in eserleri genel olarak İslâmcılık doğrultusunda verilmiş eserler olmakla birlikte, sanatçının savunduğu ideoloji, en yoğun şekilde deneme ve özellikle mektuplarında kendini gösterir. O yüzden, makalenin inceleme zemini olarak deneme ve mektuplar seçilmiştir. Araştırmada varılan sonuç, Pakdil’in program ve terminoloji bağlamında, İslâmcılığın da yaşadığı açmazları temsil ettiğidir. •