AZERBAYCAN'DA DİL POLİTİKALARININ TOPLUMDİLBİLİMSEL PARADİGMALARI

Dil politikası bütün toplumlar için her zaman büyük bir önem arz etmektedir. Toplumlarda farklı nedenlere bağlı olarak dil politikasının uygulanmasında birçok faktör ortaya çıkmıştır. Azerbaycan’da da dil politikasının uygulanmasında çok farklı etkenler ve nedenler olmuştur. Azerbaycan’daki alfabe değişikliklerinin farklı siyasal ve kültürel süreçlerde nasıl ve hangi savlar esasında gerçekleştirildiği ve bu değişikliklerin ulusal kimlik tartışmalarına yansımalarına ne şekilde olduğu gibi konuları bu yazımızda incelemeye çalışacağız. Bu inceleme, 1918-2018 dönemini kapsayan tarihsel sürece atıfla, farklı çağdaşlaşma ve ilerleme söylemleri ile ulusal dil ve ulusal kimlik tanımlarının birbirlerine eklenmeleri çerçevesinde yapılacaktır. Bu açıdan Azerbaycan’da bir asırda üç defa gerçekleşen alfabe değişikliğini farklı politik ve kültürel paradigmalarda farklı vurgularla bir önceki dönemin siyasal ve kültürel mirasını, onların yeni dönüşüm süreçlerinde belirleyiciliklerini azaltmaya yönelik simgesel faaliyetler olarak değerlendirmek mümkündür. Bu makalenin konusunu, Azerbaycan’da M. F. Ahundzade’nin XIX. yüzyılın sonlarında alfabe reformuyla başlattığı alfabe-dil politikası, XX. yüzyılda Azerbaycan’da yapılan alfabe değişiklikleri ve bu değişikliklerin ulusal kimlik, ilerleme ve modernleşme söylemlerine eklemlenmesi oluşturmaktadır.