Year 2019, Volume , Issue 46, Pages 111 - 127 2019-08-31

KLASİK TÜRK ŞİİRİNDE KİRMÂN ŞEHRİ VE ONUNLA İLGİLİ FARİSÎ BİR MECÂZ-I ÖRFÎ: ZÎRE BE-KİRMÂN

Abdulmuttalip İPEK [1]


Klasik Türk şiirini besleyen malzeme oldukça fazladır ve çeşitlilik arz eder. Söz konusu malzemenin bu denli çeşitlilik arz etmesinde ise Osmanlının siyaset arenasında çok geniş topraklara sahip olması kadar Türklerin İslam dinini kabul etmelerinin de etkili olduğu şüphesizdir. Bu bakımdan Osmanlı şiiri, bir taraftan Osmanlının hâkim olduğu coğrafyanın getirdiği unsurlardan, öte taraftan ise İslam medeniyetinin sunduğu malzemeden beslenmiştir. En yaygın adlandırma ile “divan şiiri” olarak anılan; tarihsel olarak ise XIII. yüzyıldan başlayarak XIX. yüzyıla kadar yaklaşık altı asrı müştemil edebî dönem göz önünde bulundurulduğunda, hemen öncesindeki beylikler dönemi ile Osmanlı bürokrasisinin ilk dönemlerinde Arapça ve Farsçaya karşılık, Türkçenin bir şiir dili olarak işlenip geliştirildiğine şahit olmaktayız. XVI. ve XVII. yüzyıldan itibaren ise Şeyhî, Ahmed-i Dâ’î, Ahmedî gibi Germiyanlı şairlerin şiir dili, Fars şiirinin tesirlerine daha açık hale gelmiştir. Bununla birlikte İranî gelenekten tevarüs eden pek çok husus, Türklerin İslamiyet öncesi dönemine ait olup bu gelenek mazmun, hayal dünyası ve şiir anlayışı bakımından her zaman klasik Türk şiiri üzerinde etkili olmuştur.
Bu makalede de bir İran şehri olan Kirman ve onun klasik Türk şiirindeki kullanımları ile yine bu şehir dolayısıyla Türk şiirinde kullanılmış Farisî bir mecaz olan “zîre be-Kirmân” tabiri, örnek beyitlerden hareketle ve kronoloji göz önünde bulundurularak incelenmeye çalışılacaktır
Klasik Türk şiiri, Kirmân, mecaz, Fars şiiri, mazmun, zîre be-Kirmân.
  • AHMED RİF’AT EFENDİ (1299), Lügat-ı Târihiyye ve Coğrafiyye, C.I-VII, İstanbul: Mahmud Beg Matbaası.
  • AHMED-İ DÂ’Î (1992), Çengnâme, [hzl. Gönül Alpay Tekin], USA: The Department of Near Eastern Languages and Civilizations Harvard University.
  • AKKUŞ, Metin (1993), Nef’î Dîvânı, Ankara: Akçağ Yayınları.
  • AKSOYAK, İ. Hakkı (2018), “Gelibolulu Mustafa Âlî Dîvânı”, Erişim Tarihi: 2019.04.01, http://ekitap.kulturturizm.gov.tr.
  • ALPASLAN, Ali (1977), Kadı Burhaneddin Divanından Seçmeler, Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
  • BAZIN, Marcel (2002), “Kirmân”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, C. 26, s.62, Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
  • BEYZÂDEOĞLU, Süreyya (1991, Nisan), “Tannâne Kasidesi (Bir Manzum Sefâretnâme)”, Dergâh Edebiyat Sanat Kültür Dergisi, C.II, S.14: 10-11.
  • Derleme Sözlüğü (1979), C.XI, (U-Z), Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.
  • DURMUŞ, İsmail - ÖZ, Mustafa (2008), “Sahbân el-Vâilî”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, C.35, s.511-512, Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
  • ERGİN, Muharrem (1980), Kadı Burhaneddin Divanı, İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları.
  • ERÜNSAL, İsmail E. “Tâcî-zâde Ca’fer Çelebi Dîvânı”, Erişim Tarihi: 2019.04.01, http://ekitap.kulturturizm.gov.tr.
  • GÜRGENDERELİ, Müberra (2002), Hasan Ziyâ’î Hayatı-Eserleri-Sanatı ve Divanı (İnceleme-Metin), Ankara: T.C. Kültür Bakanlığı Yayınları.
  • HARMANCI, M. Esat (2007), Süheylî Dîvân, Ankara: Akçağ Yayınları.
  • İNALCIK, Halil (2015), Has Bağçede Ayş u Tarab (Nedîmler Şâiler Mutribler), İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
  • KALKIŞIM, Muhsin (1994), Şeyh Gâlib Dîvânı, Ankara: Akçağ Yayınları.
  • KARAKÖSE, Saadet (2001), Sa’îd Giray Dîvânı (Hayatı, Sanatı, Dîvân Metni), Denizli: Bilal Ofset.
  • KONUK, A. Avni (2005), Mevlânâ Celâleddîn Rûmî-Mesnevî-i Şerîf Şerhi C.II, [Tercüme ve Şerh], [hzl. Selçuk Eraydın-Mustafa Tahralı], İstanbul: Kitabevi Yayınları.
  • KÜÇÜK, Sabahattin (1994), Bâkî Dîvânı (Tenkitli Basım), Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  • LEVİ, A.H.T. (1996), “Kermân (Kermân, Iran)”, International Dictionary of Historic Places, Volume 4, Middle East and Africa, p.413-415, USA and UK: Fitzroy Dearborn Publishers.
  • MEVLÂNÂ (1995), Mesnevi I, [çev. Veled Çelebi İzbudak; gözden geçiren: Abdülbaki Gölpınarlı], İstanbul: Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları.
  • NÂBÎ (2013), Hayrâbâd, [hzl. Melike Gökcan Türkdoğan-Hamza Koç], Ankara: Akademisyen Kitabevi.
  • NİMETULLAH AHMED (2015), Lügat-i Ni’metu’llâh, [hzl. Adnan İnce], Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  • ORTAYLI, İlber (2006), Gelenekten Geleceğe, İstanbul: Ufuk Kitapları.
  • ÖZER, Osman (1995), Ahmedî Tervîhü’l-Ervâh, Giriş-İnceleme-Metin, C. V, Elazığ: Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, (Yayınlanmamış doktora tezi).
  • ÖZKAN, Nevzat (2018), “Kadı Burhaneddin Divanı’nda Yer Adları”, Uluslararası Türk Lehçe Araştırmaları Dergisi (TÜRKLAD), C.2, S.1: 82-108.
  • STEİNGASS, F. (2005), Persian-English Dictionary, İstanbul: Çağrı Yayınları.
  • ŞEMSEDDİN SÂMÎ (1306), Kâmûsu’l-A‘lâm, İstanbul: Mihrân Matbaası.
  • ŞÜKÜN, Ziya (1984), Farsça-Türkçe Lûgat (Gencine-i Güftâr/Ferheng-i Ziyâ), İstanbul: MEB Yayınları.
  • TOKMAK, A. Naci (1996), “Hâcû-yi Kirmânî”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, C.14, s.520-521, Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
  • ÜNAL, İsmail Hakkı (2002), “Kirmânî, Şemseddin”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, C.26, s.65-66, Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
  • ZEBÎHULLÂH-I SAFÂ (2003), İran Edebiyatına Genel Bir Bakış, [çev. Hasan Almaz], Ankara: Nüsha Yayınları
Primary Language tr
Subjects Literature
Journal Section Articles
Authors

Orcid: 0000-0002-6437-439X
Author: Abdulmuttalip İPEK
Institution: Aksaray Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü,,
Country: Turkey


Dates

Publication Date : August 31, 2019

Bibtex @research article { sutad636697, journal = {Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi}, issn = {1300-5766}, eissn = {2458-9071}, address = {Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Müdürlüğü Alaeddin Keykubat Yerleşkesi Eski Hukuk Binası Kat:4 Selçuklu/KONYA}, publisher = {Selcuk University}, year = {2019}, volume = {}, pages = {111 - 127}, doi = {10.21563/sutad.636697}, title = {KLASİK TÜRK ŞİİRİNDE KİRMÂN ŞEHRİ VE ONUNLA İLGİLİ FARİSÎ BİR MECÂZ-I ÖRFÎ: ZÎRE BE-KİRMÂN}, key = {cite}, author = {İpek, Abdulmuttalip} }
APA İpek, A . (2019). KLASİK TÜRK ŞİİRİNDE KİRMÂN ŞEHRİ VE ONUNLA İLGİLİ FARİSÎ BİR MECÂZ-I ÖRFÎ: ZÎRE BE-KİRMÂN . Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi , (46) , 111-127 . DOI: 10.21563/sutad.636697
MLA İpek, A . "KLASİK TÜRK ŞİİRİNDE KİRMÂN ŞEHRİ VE ONUNLA İLGİLİ FARİSÎ BİR MECÂZ-I ÖRFÎ: ZÎRE BE-KİRMÂN" . Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi (2019 ): 111-127 <https://dergipark.org.tr/en/pub/sutad/issue/49652/636697>
Chicago İpek, A . "KLASİK TÜRK ŞİİRİNDE KİRMÂN ŞEHRİ VE ONUNLA İLGİLİ FARİSÎ BİR MECÂZ-I ÖRFÎ: ZÎRE BE-KİRMÂN". Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi (2019 ): 111-127
RIS TY - JOUR T1 - KLASİK TÜRK ŞİİRİNDE KİRMÂN ŞEHRİ VE ONUNLA İLGİLİ FARİSÎ BİR MECÂZ-I ÖRFÎ: ZÎRE BE-KİRMÂN AU - Abdulmuttalip İpek Y1 - 2019 PY - 2019 N1 - doi: 10.21563/sutad.636697 DO - 10.21563/sutad.636697 T2 - Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi JF - Journal JO - JOR SP - 111 EP - 127 VL - IS - 46 SN - 1300-5766-2458-9071 M3 - doi: 10.21563/sutad.636697 UR - https://doi.org/10.21563/sutad.636697 Y2 - 2019 ER -
EndNote %0 Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi KLASİK TÜRK ŞİİRİNDE KİRMÂN ŞEHRİ VE ONUNLA İLGİLİ FARİSÎ BİR MECÂZ-I ÖRFÎ: ZÎRE BE-KİRMÂN %A Abdulmuttalip İpek %T KLASİK TÜRK ŞİİRİNDE KİRMÂN ŞEHRİ VE ONUNLA İLGİLİ FARİSÎ BİR MECÂZ-I ÖRFÎ: ZÎRE BE-KİRMÂN %D 2019 %J Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi %P 1300-5766-2458-9071 %V %N 46 %R doi: 10.21563/sutad.636697 %U 10.21563/sutad.636697
ISNAD İpek, Abdulmuttalip . "KLASİK TÜRK ŞİİRİNDE KİRMÂN ŞEHRİ VE ONUNLA İLGİLİ FARİSÎ BİR MECÂZ-I ÖRFÎ: ZÎRE BE-KİRMÂN". Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi / 46 (August 2019): 111-127 . https://doi.org/10.21563/sutad.636697
AMA İpek A . KLASİK TÜRK ŞİİRİNDE KİRMÂN ŞEHRİ VE ONUNLA İLGİLİ FARİSÎ BİR MECÂZ-I ÖRFÎ: ZÎRE BE-KİRMÂN. sutad. 2019; (46): 111-127.
Vancouver İpek A . KLASİK TÜRK ŞİİRİNDE KİRMÂN ŞEHRİ VE ONUNLA İLGİLİ FARİSÎ BİR MECÂZ-I ÖRFÎ: ZÎRE BE-KİRMÂN. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi. 2019; (46): 111-127.