İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ KARŞISINDA İŞ HUKUKUNUN DÖNÜŞÜMÜ: ADİL GEÇİŞ ÇERÇEVESİNDE İNCELEME

Öz

Bu çalışma, küresel iklim değişikliğinin iş hukuku üzerindeki etkilerini ve “adil geçiş” yaklaşımı çerçevesinde Türk iş hukukunun dönüşüm ihtiyacını ele almaktadır. İklim krizinin çalışma koşulları, iş sağlığı ve güvenliği ile istihdam yapıları üzerinde doğrudan ve dolaylı etkileri bulunmaktadır. Özellikle açık alanda çalışanlar, düşük gelirli emekçiler ve kırılgan sektörlerdeki işçiler açısından artan riskler, iş hukukunda yeni düzenlemeler yapılmasını zorunlu kılmaktadır. Buna ilişkin birçok ülkede mevzuat değişiklikleri yapılmaktadır. Zira öncelikle uluslararası sözleşmelere taraf olunmakta ve sonrasında bunlara uygun düzenlemeler yürürlüğe konulmaktadır. Uluslararası belgeler, sosyal adaleti gözeten çevre politikalarının gerekliliğini ortaya koymaktadır. Bu çerçevede, yeşil işlerin desteklenmesi, işçilerin beceri dönüşümünün sağlanması ve esnek çalışma modellerinin yaygınlaştırılması temel politikalardır. Türk iş hukukunda ise adil geçiş ilkesine dair açık bir düzenleme bulunmamakla birlikte, mevcut normların çevresel etkiler dikkate alınarak yeniden yorumlanması mümkündür. Çalışma, iklim krizine karşı etkin ve kapsayıcı bir iş hukuku sisteminin inşasında sosyal diyalog, risk değerlendirmesi ve önleyici iş sağlığı politikalarının önemini vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• İklim değişikliği
• adil geçiş
• yeşil işler
• esnek çalışma
• iş sağlığı ve güvenliği

The Transformation of Labor Law in the Face of Climate Change: An Analysis within the Framework of Just Transition

Öz

This study examines the impact of global climate change on labor law and the necessity for transformation within Turkish labor law through the lens of the “just transition” approach. The climate crisis directly and indirectly affects working conditions, occupational health and safety, and employment structures. The increasing risks faced by outdoor workers, low-income laborers, and workers in vulnerable sectors necessitate new legal regulations in labor law. Legislative amendments are being made in many countries in this regard. This is because, first, countries become parties to international agreements, and subsequently, regulations in line with these agreements are put into effect. International frameworks highlight the need for environmental policies that uphold social justice. In this context, key policies include the promotion of green jobs, the reskilling of workers, and the expansion of flexible working models. Although Turkish labor law currently lacks explicit provisions on the just transition principle, it is possible to reinterpret existing norms considering environmental challenges. This study emphasizes the importance of social dialogue, risk assessment, and preventive occupational health policies in building an effective and inclusive labor law system responsive to climate crisis.

Anahtar Kelimeler

• Climate change
• just transition
• green jobs
• flexible work
• occupational health and safety

Kaynakça

1. Abik Y, ‘Normun Koruma Amacı Teorisi’ (2010) 3 [59] Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 345-448.
2. Aktay A N, Arıcı K ve Senyen Kaplan E T, İş Hukuku (6. Baskı Gazi Kitabevi 2013).
3. Alpagut G, ‘AB’nde Güvenceli Esneklik ve Türkiye’deki Yasal Düzenlemeler’ (2008) 3 [5] TİSK Akademi 6-37.
4. Aydınlı İ, ‘İşverenin Edimden Bağımsız Olan Koruma Yükümlülüğüne, Normun Koruma Amacı (Hukuka Aykırılık Bağı) Bakımından Bir Yaklaşım’ (2005) 8 [1] Kamu-İş 1-14.
5. Aydınlı İ, ‘İşverenin Koruma Yükümlülüğüne İlişkin Düzenlemelerin Normun Koruma Amacı (Hukuka Aykırılık Bağı) Bakımından Değerlendirilmesi’ (2004) 1-2 [12] Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 51-65.
6. Aydınlı İ, ‘İşverenin Koruma Yükümlülüğünün Sınırına İlişkin Hukuk Genel Kurulu Kararının Değerlendirilmesi’ Prof. Dr. Tankut Centel’e Armağan (İstanbul Üniversitesi Yayınları 2011) 98-120.
7. Aydınlı İ, İş Sağlığı ve Güvenliğinden Doğan Hukuki ve Cezai Sorumluluk (2. Baskı Seçkin Yayınları 2022).
8. Baranski M, Jaworska K ve Piszczek A, ‘Labour Law In The Era Of Climate Transformation’ (2022) Labour And Social Security Journal 15-21.

9. Baycık G, ‘Çalışma Sürelerinde Güvenceli Esneklik Uygulamaları’ (2014) 20 [1] Prof. Dr. Ali Rıza Okur’a Armağan Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi 223-262.
10. Çelik N, Caniklioğlu N, Canbolat T ve Özkaraca E, İş Hukuku Dersleri (36. Baskı Beta Yayıncılık 2023).
11. Demir F, Mukayeseli Hukukta ve Türk Hukukunda Çalışma Hakkının Korunması (İş Güvencesi) (İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları 1986).
12. Doorey D, ‘A Law of Just Transitions?: Putting Labor Law to Work on Climate Change’ (2016) 12 [7] Osgoode Legal Studies Research Paper No.35 201-239.
13. Ekmekçi Ö, Köme Akpulat A ve Akdeniz A L, İş Sağlığı ve Güvenliği Hukuku (2. Baskı On İki Levha Yayıncılık 2022).
14. Ekmekçi Ö ve Yiğit E, Bireysel İş Hukuku (6. Baskı On İki Levha Yayıncılık 2024).
15. Ekonomi M, Türk İş Hukuku’nda Esnekleşme Gereği, Çalışma Hayatında Esneklik (Eğitim ve Kültür Vakfı Yayınları İzmir 1994).
16. Fetting C, ‘The European Green Deal’ ESDN Report (December 2020 ESDN Office Vienna).
17. Jarosch H, ‘Arbeitsschutz und Klimawandel’ (2024) ARP 259-261.
18. Kandemir M, İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Hukuku Boyutuyla Psikososyal Riskler (Legal Yayıncılık 2017)
19. Kaplan E T, ‘İşverenin Koruma ve Gözetme Borcunun Kapsamı’ (7) 2 (2003) Kamu-İş 1-16.
20. Kılıçkaya Kapanoğlu G Z, ‘The Right to Work in International Labor Law and The Case of Turkey’(2017) Doktora Tezi, İhsan Doğramacı Bilkent Üniversitesi Ekonomi ve Sosyal Bilimler Enstitüsü.
21. Kiefer M, ‘Worker Health and Safety and Climate Change in the Americas: Issues and Research Needs’ (2016) 40 [3] Rev Panam Salud Publica 192 https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/ articles/PMC5176103/ [https://perma.cc/2Q9C-CE7B]
22. Kocayusufpaşaoğlu N, Hatemi H, Serozan R, Arpacı A, Borçlar Hukukuna Giriş, Hukuki İşlemler, Sözleşme (4. Baskı Filiz Kitabevi 2008).
23. Köse İ, ‘İklim Değişikliği Müzakereleri: Türkiye’nin Paris Anlaşması’nı İmza Süreci’ (2018) 9 [1] Ege Stratejik Araştırmalar Dergisi 55-81.
24. Kurnaz M L, ‘İklim Değişikliği ve Uyum Süreçlerinde Türkiye’ (7) 1 (2023) Resilience Journal 199-208.
25. Mollamahmutoğlu H, Astarlı M ve Baysal U, İş Hukuku (6. Baskı Lykeion Yayınları 2014) .
26. Okutan E, ‘Climate Change Policies Of Germany, China, The United States And Turkey: A Comparative Analysis’ (2018) Yüksek Lisans Tezi, ODTÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü.
27. Preis U, ‘Flexicurity und Abrufarbeit Flexible Arbeitsvertragsgestaltung zwischen 0 und 260 Stunden?’ (2015) 4 RdA 244-248.
28. Roelofs C and Wegman D, ‘Workers: the Climate Canaries’ (2014) 104 [10] A.m. J. Of Pub. Health 1799-1801, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4167120/, [https://perma.cc/5EVB-7R2R] 2008/I
29. Selçuk S F, ‘Uluslararası İklim Değişikliği Anlaşmaları ve Türkiye’nin Tutumu’(2023) 6 [1] Ulusal Çevre Bilimleri Araştırma Dergisi 9-19.
30. Sümer H H, İş Hukuku (26. Baskı Seçkin Yayıncılık 2022)
31. Sümer H H, İş Sağlığı ve Güvenliği Hukuku (7. Baskı Seçkin Yayıncılık 2024)
32. Şermet B, ‘İş Hukukunda Esneklik ve Atipik İş Sözleşmeleri’ (2015) 9 [123-124] Bahçeşehir Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 139-169.
33. Talu N ve Kocaman H, ‘Türkiye’de İklim Değişikliği ile Mücadelede Politikalar’ (2019) Yasal ve Kurumsal Yapı- İklim Değişikliği Eğitim Modülleri Serisi https://www.iklimin.org/egitimmateryalleri/TR%20Pol_NT.pdf
34. Tuncay A C, ‘İşin Düzenlenmesi Bakımından Esnekleşme Türk Mevzuatının Durumu ve Uygulama Sorunları’ Çalışma Hayatında Esneklik ve İş Hukukuna Etkileri (İstanbul 2002)
35. Twiss S, ‘Working Against Climate Change: Connecting Labor Rights and Environmental Justice’ (2023) 35 [2] The Georgetown Envtl. Law Review 439-452.
36. Yardımcıoğlu D, ‘İklim Değişikliğinin Çalışma Hayatına Etkileriyle Mücadele: Adil Bir Geçiş İçin Toplu İş Hukuku Düzenlemelerinden Yararlanılması’ (2024) 26 [1] Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 467-511.
37. Yıldız S, ‘Çalışma Sürelerinde Esnekleşme: Kayan İş Süreleri ve İklim Değişikliğine Uyum Üzerine Değerlendirmeler’ (2024) 6 [2] ASBÜ Hukuk Fakültesi Dergisi 2508-2555.
38. Yılmaz A, ‘İklim Değişikliğinin İş ve Çalışma İlişkisine Etkisi’ (2025) 99 [2] İstanbul Barosu Dergisi 141-166.