DOĞRUDAN-DOLAYLI ZARAR AYRIMI VE SINIRLARI

Öz

Türk Borçlar Kanunu’nun satış sözleşmesinde satıcının zapt ve ayıptan doğan sorumluluğuna ilişkin hükümleri, sorumluluk hukukunda yabancı olduğumuz iki zarar türüne ilişkin yasal düzenlemeler içermektedir. Gerçekten, TBK m.217 ve TBK m.229’da sözleşmeden dönme haline özgü olarak satıcının doğrudan ve dolaylı zararları tazmin borcu düzenlenmiştir. Doğrudan zararın giderilmesi yükümlülüğü kusursuz sorumluluk esaslarına tabi tutulmuşken, dolaylı zararın tazmini satıcının kusurlu olmasını gerektirir. Bir yasal düzenleme içinde hem kusursuz hem de kusurlu sorumluluğun hükme bağlanması istisnai niteliktedir. Öte yandan, söz konusu zarar türlerinin yalnız satış sözleşmesinde satıcının zapt ve ayıptan doğan sorumluluğuna özgülenmesi de dikkat çekicidir. Zira, kanun koyucu diğer isimli sözleşmelerde doğrudan ve dolaylı zarar türlerini benimsememiştir. Açıklanan gerekçeler, kanunda tanımlanmamış ve kapsamı belirlenmemiş olan doğrudan ve dolaylı zarar türlerinin incelenmesi zaruretini gösterir. Zira, kusursuz sorumluluğa bağlanan doğrudan zararın kapsamı ne kadar genişletilirse satıcının, kusurlu sorumluluğa tabi kılınan dolaylı zararın çerçevesi ne kadar esnetilirse alıcının mağdur olabileceği bir gerçektir. Bundan dolayı, doğrudan ve dolaylı zararın birbirinden nasıl ayırt edilebileceği ve özellikle de hangi zarar kalemlerini içerebileceği tespit edilmelidir. Diğer taraftan, uygulamada sıklıkla karşımıza çıkan ayıbı takip eden zarar kavramının anlamı ve doğrudan-dolaylı zarar türleri arasındaki yerinin saptanması da büyük önem taşır. Bu suretle, doğrudan ve dolaylı zarar türlerinin ayrıntılı olarak ele alınmasının hem doktrin hem de uygulamaya yarar sağlayacağı şüphesizdir.

Anahtar Kelimeler

• Doğrudan zarar
• dolaylı zarar
• ayıbı takip eden zarar
• satıcının zapttan doğan sorumluluğu
• satıcının ayıptan doğan sorumluluğu
• sebep sorumluluğu
• kusur sorumluluğu

Distinction and Limits of Direct and Indirect Damages

Öz

Abstract Provisions in the Turkish Code of Obligations (TCO) concerning the seller’s liability for dispossession and defects in sales contracts contain legal regulations related to two types of damages that we are not familiar with in our liability law. Indeed, in TCO Art. 217 and TCO Art. 229, the seller’s obligation to compensate for direct and indirect damages specifically in case of contract rescission is regulated. While direct damage is subject to strict liability, compensation for indirect damage requires the seller to be at fault. It is exceptional for both strict liability and fault-based liability to be stipulated within the same legal regulation. Furthermore, it is noteworthy that these types of damages are exclusively limited to the seller’s liability for dispossession and defects in sales contracts. This is because the legislator has not adopted direct and indirect damage types in other named contracts. The reasons explained above highlight the necessity of examining direct and indirect damage types, which have neither been defined nor had their scope determined by law. Because it is a fact that the more the scope of direct damages subject to strict liability is expanded, the more the seller may become aggrieved, and the more the scope of indirect damages subject to faulty liability is expanded, the more the buyer may become aggrieved. Therefore, it must be determined how direct and indirect damages can be distinguished from each other and, in particular, which damage items they may include. On the other hand, it is also of great importance to determine the meaning of the concept of damage following a defect, which we frequently encounter in practice, and its place among the direct and indirect damage types. Thus, it is clear that a detailed examination of the types of direct and indirect damages will benefit both doctrine and practice.

Anahtar Kelimeler

• Direct damage
• indirect damage
• consequential damage
• seller’s liability for dispossession
• seller’s liability for defects
• strict liability
• fault liability

Kaynakça

1. Bucher E, Obligationenrecht Besonderer Teil, ( 3.Auflage, Schulthess Verlag, 1988)
2. Cevdet Y/ Acar F / Özen B, Türk Borçlar Hukuku Özel Hükümler, Birinci Cilt, (11.Baskı, Beta Yayınevi, 2022)
3. Claire H, Obligationenrecht Allgemeiner und Besonderer Teil, (2.Auflage, Shulthess, 2014)
4. Eren F/ Yücer İ, Borçlar Hukuku Özel Hükümler, (12.Bası, Legem Yayınevi, 2024)
5. Fischer W, Der Unmittelbare und Mittelbare Schaden im Kaufrecht, (1.Auflage, Shulthess Verlag, 1985)
6. Furrer R, Beitrag zur Lehre der Gewährleistung im Vertragrecht, (1.Auflage, 1973)
7. Giger H, Schweizerisches Zivilgesetzbuch: 2.Abt. Die einzelnen Vertragsverhältnisse: 1.Teilband, Kauf und Tauch- Die Schenkung: 1.Abschnitt, Allgemeine Bestimmungen- Der Fahrniskauf, Art.184-215, (1. Auflage, Stämpfli Verlag, 1980)
8. Guhl T/ Merz H/ Kummer M, Das Schweizerische Obligationenrecht, (Shulthess 1980)

9. Gümüş M A, Borçlar Hukuku Özel Hükümler, Cilt I, (3.Baskı, Vedat Kitapçılık, 2013)
10. Honsell H, Basler Kommentar zum Obligationenrecht I, Art. 192-210, (5.Auflage, Helbing Lichtenhahn Verlag, 2011)
11. Honsell H, Schweizerisches Obligationenrecht, Besonderer Teil, (9.Auflage, Stämpfli Verlag, 2010)
12. Kara D, İsviçre-Türk Hukuk Sisteminde Ayıptan Sorumluluk Çerçevesinde Doğrudan Dolaylı Zarar Ayrımı, (2018), Galatasaray Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 483-530.
13. Keller M/ Siehr K, Kaufrecht, (3.Auflage, Shulthess, 1995)
14. Kırca Ç, “Kaldırılması Gereken Bir Ayrım: Satım Sözleşmesinde Satılanın Zaptı ve Satlan Malın Ayıplı Olması Sebebiyle İstenebilecek Tazminat Açısından Yapılan Doğrudan- Dolaylı Zarar Ayrımı” (2009) Ali Naim İnan’a Armağan, Seçkin Yayıncılık, 433-459.
15. Oser H/ Schönenberger W, Kommentar zum Schweizerischen Zivilgesetzbuch, Das Obligationenrecht, (Zürich, 1936)
16. Pierre Cavin, Schweizerisches Privatrecht, Obligationenrecht- Besondere Vertragverhältnisse VII/I,(1.Auflage, Helbing Lichtenhahn Verlag, 1977)
17. Schmid J / Stöckli H, Schweizerisches Obligationenrecht, Besonderer Teil, (1. Auflage, Shulthess Verlag , 2010)
18. Schubiger A, Verhältnis der Sachgewährleistung zu den Folgen der Nichterfüllung oder nicht gehörig Erfüllung, (1.Auflage, 1957)
19. Schwenzer I, Schweizerisches Obligationenrecht Allgemeiner Teil, (8.Auflage, Stämpfli Verlag, 2020)
20. Tandoğan H, Borçlar Hukuku Özel Borç İlişkileri, Cilt: I/1, Kendine Özgü Yapısı Olan ve Karma Sözleşmeler, Satış ve Çeşitleri, Trampa, Bağışlama, (4.Baskı, Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü, 1985)
21. Yıldırım F/ Başpınar V, “Doktrin ve Uygulama Açısından Türk-İsviçre Hukukunda Doğrudan Doğruya ve Dolaylı Zarar Ayrımı” (2008) Prof.Dr.Bilge Öztan’a Armağan, Turhan Yayınları 1093-1125.