DEVLET MEMURLARINA TANINAN YARIM ZAMANLI ÇALIŞMA HAKKI

Öz

Kadınların iş hayatına katılımı, pek çok ülkede olduğu gibi Türkiye’de de iş ve aile yaşamı dengesinin kurulmasında bazı zorlukları beraberinde getirmektedir. Bu zorlukların aşılması ve geleneksel rollerin dönüşümü pek çok ülkede hukuki düzenlemeler yoluyla desteklenmiştir. 1982 Anayasası’nda yer alan sosyal devlet, eşitlik gibi temel ilkeler ve Anayasa’nın aileye ve ailenin toplumdaki yerine verdiği önem birlikte değerlendirildiğinde, Türkiye’de de iş ve aile yaşamının dengelenmesine yönelik benzer düzenlemelerin anayasal temelinin bulunduğu görülmektedir. Bununla birlikte, ülkemizde memurlara yarım zamanlı çalışma hakkının tanınması, diğer ülke uygulamalarıyla karşılaştırıldığında görece geç gerçekleşmiştir. Yarım zamanlı çalışma hakkının Kanun’da düzenlenmesine rağmen uygulanmasına ilişkin mevzuatın bulunmaması hakkın kullanılmasına ilişkin hukuki ve idari belirsizliklere neden olmuştur. 18.07.2025 tarih ve 32959 sayılı Resmi Gazete ile Devlet Memurlarının Yarım Zamanlı Çalışma Hakkının Kullanımına İlişkin Yönetmelik çıkarılmıştır. Böylece yarım zamanlı çalışma hakkının kullanımına ilişkin usul ve esaslar belirlenmiştir. Çıkarılan bu Yönetmelik, her ne kadar kamu görevlilerinin iş ve aile yaşamı dengesini destekleyen pek çok olumlu düzenleme içerse de bazı hükümlerinin uygulamada sorunlara yol açabilecek yönleri de bulunmaktadır. Bu çalışmada, yarım zamanlı çalışma hakkı, 1982 Anayasası, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu ve ilgili Yönetmelik çerçevesinde incelenmekte; seçilmiş ülke örnekleriyle karşılaştırmalı olarak değerlendirilerek Türkiye’de memurlar bakımından yarım zamanlı çalışma hakkının geliştirilmesi gereken yönlerine ilişkin öneriler sunulmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Devlet memuru
• kamu görevlisi
• yarım zamanlı çalışma
• esnek çalışma
• ebeveyn izni
• çalışma hakkı
• ailenin korunması
• çocuk hakları

Etik Beyan

Bu makale Etik Kurul iznine tabi değildir

The Statutory Right to Part-Time Work Granted to Civil Servants

Öz

Women’s participation in working life, as in many countries, gives rise to challenges in achieving a balance between work and family life in Türkiye. The need to overcome these challenges and to transform traditional roles has been supported in many countries through legal regulations. When the fundamental principles enshrined in the 1982 Constitution—such as the social state and equality—together with the importance attributed to the family and its role in society are taken into account, it becomes evident that Türkiye has a constitutional basis for regulations aimed at balancing work and family life. Nevertheless, the recognition of the right to part-time work for civil servants in Türkiye occurred relatively late compared to the practices of other countries. Although the Civil Servants Law No. 657 grants parent civil servants the right to part-time work due to childbirth and adoption, no implementing regulation was introduced immediately following this statutory recognition. This regulatory gap led to legal and administrative uncertainties regarding the exercise of the right, despite its formal inclusion in the Law. On 18 July 2025, the Regulation on the Exercise of the Right to Part-Time Work by Civil Servants was promulgated in the Official Gazette No. 32959, thereby establishing the procedures and principles governing the use of this right. Although the Regulation contains several provisions that support the reconciliation of work and family life for civil servants, certain aspects of its content may give rise to difficulties in practice. This study examines the right to part-time work within the framework of the 1982 Constitution, the Civil Servants Law No. 657, and the relevant Regulation, and evaluates the Turkish legal framework through a comparative analysis with selected country practices. Finally, the study offers recommendations for improving the implementation and effectiveness of the right to part-time work for civil servants in Türkiye.

Anahtar Kelimeler

• Civil servant
• public official
• part-time work
• flexible work
• parental leave
• right to work
• protection of family
• children’s rights

Etik Beyan

This article is not subject to Ethics Committee permission.

Kaynakça

1. Addati L, Cassirer N ve Gilchrist K, Maternity and Paternity at Work: Law and Practice across the World (International Labour Organization 2014).
2. Algan M, Anayasa Hukukunda Çocuk Hakları (Doktora tezi, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü 2020).
3. Atasay B ve Arsan S, ‘Anne ve Yenidoğan Hakları Barselona Deklarasyonu’ (2004) 52 Türkiye Barolar Birliği Dergisi 172.
4. Aydın U ve Demirkaya S, ‘Çalışma Yaşamında Aile Dostu İş Hukuku Uygulamaları’ (2017) 3(6) İş ve Hayat 72–104.
5. Aydın U, ‘Aile Dostu İş Hukuku: Karşılaştırmalı Bir İnceleme’ in Süzek S (ed), Prof. Dr. Sarper Süzek’e Armağan, 3. cilt (Beta 2011) 369–395.
6. Canaan S, Lassen AS, Rosenbaum P ve Steingrimsdottir H, ‘Maternity Leave and Paternity Leave: Evidence on the Economic Impact of Legislative Changes in High Income Countries’ (2022) Oxford Research Encyclopedia of Economics and Finance.
7. Castro-García C ve Pazos-Morán M, ‘Parental Leave Policy and Gender Equality in Europe’ (2016) 22(3) Feminist Economics 51–73.
8. Çelik N, Caniklioğlu N ve Canbolat T, İş Hukuku Dersleri (32. Baskı, Beta 2019).

9. Değer Ermumcu S, ‘Doğum ve Evlat Edinme Sonrası Kısmi Çalışma ve Yarım Çalışma Hakkı–Ödeneği’ (2017) 19 (Özel Sayı) Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 1997–2027.
10. Demir K, ‘Analık Haline Bağlı Olarak Sağlanan Hakların ve Yardımların Temel Anayasal Haklar ve Eşitlik İlkesi Çerçevesinde Değerlendirilmesi’ (2024) 28(2) AHBVÜ Hukuk Fakültesi Dergisi 159.
11. Dirican R, ‘Tarihi Süreçte Çocukluk ve Çocuk Hakları’ (2018) 2(2) Çocuk ve Gelişim Dergisi (ÇG-D) Journal of Child ve Development (J-CAD) 51.
12. Ekin A ve Kayırgan H, ‘Uluslararası Alanda ve Türk Hukukunda Eşit Davranma İlkesi Bağlamında Ebeveyn İzni’ (2014) 15(Özel S.) Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 1045.
13. Elbir N, ‘Türk İş Hukukunda Doğum veya Evlat Edinme Sonrası Kısmi Süreli Çalışma ve Yarım Çalışma’ (2020) 11(1) Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 135–147.
14. Gökçeoğlu Balcı Ş, ‘Koruma mı Dışlama mı? Çalışma Mevzuatımızda Kadını Koruyucu Kimi Düzenlemelerin Kadın İstihdamı ve AB Normları Açısından Değerlendirilmesi’ (2017) 3 Çalışma ve Toplum 1263.
15. Kaya M ve Burtan Doğan B, ‘Esnek Çalışma Modeli: Ev Eksenli Çalışma’ (2016) 15(58) Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi 1069–1099.
16. Koray M, ‘Avrupa Birliği ve Türkiye’de Cinsiyet Eşitliği Politikaları’ (2011) 2 Çalışma ve Toplum 23.
17. Kul Parlak N, ‘İş-Yaşam Dengesi Açısından Esnek Çalışmanın Analizi’ (2016) 5(2) Kırklareli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 109–137.
18. Kuzgun İ, ‘Türkiye’de Esnek İstihdam Biçimlerinin Düzenlenmesi’ (2004) 22(2) Hacettepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 17–31.
19. Mamur Işıkçı Y ve İnce D, ‘Çocuk Haklarının Korunması ve Geliştirilmesinde Örnek Bir Model: Norveç Çocuk Ombudsmanı’ (2018) 4 Ankara Barosu Dergisi 52.
20. Metin B, ‘İş ve Aile Yaşamının Uyumlaştırılmasına Yönelik Politikalar ve Kadın İstihdamı: İsveç, Almanya ve Birleşik Krallık Örnekleri’ (2017) I TİSK Akademi 18.
21. Öztürkoğlu Y, ‘Tüm Yönleriyle Esnek Çalışma Modelleri’ (2013) 1(1) Beykoz Akademi Dergisi 109–129.
22. Rossin-Slater M, ‘Maternity and Family Leave Policy’ (NBER Working Paper No 23069, National Bureau of Economic Research 2017).
23. Sumbas A, ‘Toplumsal Cinsiyet Eşitlik Politikası Olarak Ebeveyn İzni’ (2018) 8(2) Hacettepe Hukuk Fakültesi Dergisi 167.
24. Tahtalı MB, ‘Toplumsal Cinsiyet Algısı Bağlamında Kamu Kurumlarında İstihdam Edilen Memur ve İşçilerin Ebeveynlik Kaynaklı İzin Haklarına İlişkin Karşılaştırmalı Bir Değerlendirme’ (2021) 25(1) Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 471.
25. Taner D ve Avşar Negiz N, ‘Kamu İdarelerinde Esnek Çalışma Saatleri Uygulaması Üzerine Bir İnceleme’ (2018) 23(3) Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 1131–1152.
26. Taşdemir Y, Ebeveyn İzni ve Yarım Çalışma Ödeneği (Doktora Tezi, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü 2018).
27. Tenikler G, Özkaya Y ve Demirci K, ‘Kamu Çalışanlarının Esnek Çalışma Uygulamalarına İlişkin Algılarının Değerlendirilmesi – İzmir Örneği’ (2023) 6(1) Uluslararası Akademik Birikim Dergisi 29–52.
28. Uğur S ve Yiğit Y, ‘İş Hukuku Açısından Doğum Nedeniyle Ebeveynin Kısmi Süreli Çalışma Hakkı’ (2017) 6(1) Trakya Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi E-Dergi.
29. Zorlu S ve Zorlu S, ‘Çocuklar İçin Sevgi Hakkı Mukayeseli Bir İnceleme’ (2019) 21(Özel S.) Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 1851.
30. https://sozluk.gov.tr/.