The International Jurisdiction of Turkish Courts in Disputes Arising from the Mother’s Financial Rights Related to Pregnancy and Childbirth and the Issue of Exorbitant Jurisdiction

Öz

Filiation refers to the legal relationship between a person and his or her mother and father. Under Turkish law, filiation is established with the mother by birth and with the father through marriage, acknowledgment, or a court judgment; it may also be established by adoption. Where filiation is established by means other than marriage, the mother may claim from the father or his heirs certain expenses incurred due to pregnancy and childbirth pursuant to Article 304 of the Turkish Civil Code. This study first examines the father’s maintenance obligation toward the child under the Turkish Civil Code, as well as the legal nature, scope, and limitation regime applicable to the mother’s financial claims arising from pregnancy under Article 304. It then addresses the international jurisdiction of Turkish courts where a dispute concerning the mother’s financial claims arising from pregnancy contains a foreign element, within the framework of Articles 40 and 41 of the Act on Private International and Procedural Law. In this context, the study evaluates whether the mother’s financial claims constitute actions relating to personal status and examines the effect of such characterization on the determination of the international jurisdiction of Turkish courts. The study further examines the problem of exorbitant jurisdiction that may arise from a broad interpretation of Article 41 in cross-border disputes concerning the mother’s financial claims arising from pregnancy.

Anahtar Kelimeler

• Filiation
• Mother's Financial Claims
• Paternity Action
• International Jurisdiction
• Exorbitant Jurisdiction
• Jurisdiction in Personal Status Matters

ANANIN GEBELİK VE DOĞUMDAN KAYNAKLANAN MALİ HAKLARINA İLİŞKİN UYUŞMAZLIKLARDA TÜRK MAHKEMELERİNİN MİLLETLERARASI YETKİSİ VE AŞKIN YETKİ SORUNU

Öz

Soy bağı, kişinin ana ve babası ile arasındaki hukuki bağı ifade etmektedir. Türk hukukunda soy bağı; ana ile doğumla, baba ile evlilik, tanıma veya hâkim hükmüyle, ayrıca evlat edinme yoluyla kurulmaktadır. Soy bağının özellikle evlilik dışındaki yollarla kurulması hâlinde ana, Türk Medeni Kanunu m. 304 uyarınca gebelik ve doğum nedeniyle katlandığı belirli giderleri baba veya mirasçılarından talep edebilmektedir. Çalışmada öncelikle babanın çocuğa karşı Türk Medeni Kanunu’nda düzenlenen bakım yükümlülüğü ile ananın m. 304 kapsamındaki mali taleplerinin hukuki niteliği, kapsamı ve tabi olduğu süre rejimi incelenmektedir. Daha sonra, ananın mali haklarına ilişkin uyuşmazlığın yabancı unsur taşıması hâlinde Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi, Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun m. 40 ve m. 41 hükümleri çerçevesinde ele alınmaktadır. Bu kapsamda, ananın mali taleplerinin kişi hâllerine ilişkin dava niteliğinde olup olmadığı ve bu nitelendirmenin Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisinin belirlenmesine etkisi değerlendirilmektedir. Çalışmada ayrıca, m. 41’in geniş yorumlanmasının ananın mali haklarına ilişkin yabancı unsurlu uyuşmazlıklarda doğurabileceği aşkın yetki sorunu ele alınmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Soy Bağı
• Ananın Mali Hakları
• Babalık Davası
• Milletlerarası Yetki
• Aşkın Yetki
• Kişi Hâllerinde Yetki

Kaynakça

1. Akduman E, ‘Türk Mahkemelerinin Münhasır Yetkisi’ (2020) 15 Terazi Hukuk Dergisi 466
2. Akıncı Z, Milletlerarası Özel Hukuk (Ders Kitabı) (Vedat Kitapçılık 2020)
3. Akıntürk T and Ateş D, Aile Hukuku (20th edn, Beta Basım Yayım 2017)
4. Ateş D, ‘İsviçre Hukukundaki Gelişmeler Işığında Ana Babanın Ergin Çocuğun Bakım ve Eğitim Giderlerini Karşılama Yükümlülüğü’ (2021) 12 Türkiye Adalet Akademisi Dergisi 179
5. Ayan S, Zamanaşımının Durması ve Zamanaşımının Kesilmesi (Adalet Yayınevi 2020)
6. Aydıncık Midyat Ş, ‘Genetik Babanın Türk Soybağı Hukukundaki Yeri’ (2004) 80 İstanbul Hukuk Mecmuası 455
7. Aygün M, ‘Yabancılık Unsurunun Mahiyeti ve Yargılamadaki Rolü’ (2014) 16 Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Prof. Dr. Hakan Pekcanıtez’e Armağan 1025
8. Balkar S, ‘Türk Hukukunda Evlat Edinme’ (2002) 1 Galatasaray Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 235

9. Baygın C, ‘Kan Bağına Dayanan Soybağı’ (2002) 6 Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 255
10. Baygın C, Soybağı Hukuku (On İki Levha Yayıncılık 2010)
11. Bayraktaroğlu Özçelik G, Milletlerarası Usûl Hukukunda Paralel Davalar (Yetkin Yayıncılık 2016)
12. Belgesay MR, Teorik ve Pratik Adliye Hukuku IV, Devletler Hususî Hukukunda Adliye (2. Kısım) (İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları 1938)
13. Birsen K, Medenî Hukuk Dersleri (Umumî Esaslar-Şahsın Hukuku- Aile Hukuku) (İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları 1954)
14. Breitsschmid P, ‘Kommentar Zu Art. 131-134, 144-147, 264-269c, 276-295, 307-327 ZGB’ in Heinrich Honsell, Nedim Peter Vogt and Thomas Geiser (eds), Basler Kommentar Zivilgesetzbuch I: Art. 1-456 ZGB (4th edn, Helbing Lichtenhahn 2011)
15. Can H and Tuna E, Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku (2nd edn, Adalet Yayınevi 2022)
16. Can H and Tuna E, Milletlerarası Usul Hukuku (3rd edn, Adalet Yayınevi 2022)
17. Canbeldek Akın Ö, ‘Türk Milletlerarası Usul Hukukunda Boşanma Davalarında Milletlerarası Derdestlik’ (2019) 14 Bahçeşehir Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 1335
18. Çelikel A, Ahkamı Şahsiye Konusundaki Yabancı Mahkeme Kararlarının Tanınması (Türk Hukukuna Göre) (Fakülteler Matbaası 1963)
19. Çelikel A and Erdem BB, Milletlerarası Özel Hukuk (17th edn, Beta Basım Yayım 2021)
20. Clermont KM and Palmer JRB, ‘Exorbitant Jurisdiction’ (2006) 58 Maine Law Review 474
21. Dardağan E, Milletlerarası Usûl Hukukunda “Aşkın Yetki” Kavramı (Siyasal Kitabevi 2005)
22. De Winter LI, ‘Excessive Jurisdiction in Private International Law’ (1968) 17 The International and Comparative Law Quarterly 706
23. Doğan V, Milletlerarası Ticaret Hukuku (Savaş Yayınevi 2020)
24. Doğan V, Yılmaz AÇ and Ayhan İzmirli L, Milletlerarası Özel Hukuk (12th edn, Seçkin Yayıncılık 2025)
25. Dural M, Öğüz T and Gümüş MA, Türk Özel Hukuku Cilt III Aile Hukuku (14th edn, On İki Levha Yayıncılık 2019)
26. Ekşi N, ‘Devletler Özel Hukukunda Aşırı Yetki Kuralları’ Selahattin Sulhi Tekinay’ın Hatırasına Armağan (Beta Basım 1999)
27. Ekşi N, Türk Mahkemelerinin Milletlerarası Yetkisi (2nd edn, Beta Basım Yayın 2000)
28. Ekşi N, ‘Yabancı Mahkemenin “Aşırı” Yetkisinin Tenfiz Mahkemesi Tarafından Denetlenmesi (5718 Sayılı MÖHUK Md. 54/b)’ (2010) 9 İstanbul Kültür Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 25
29. Erdoğan E, ‘Milletlerarası Derdestlik (Lis Alibi Pendens)’ (2015) 16 Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Prof. Dr. Hakan Pekcanıtez’e Armağan 1857
30. Eren F, Borçlar Hukuku Genel Hükümler (25th edn, Yetkin Yayıncılık 2020)
31. Erten R, Türklerin Kişi Hâllerine İlişkin Davalarda Türk Mahkemelerinin Milletlerarası Yetkisi (Yetkin Yayıncılık 2017)
32. Feyzioğlu FN, Özakman C and Sarıal ME, Aile Hukuku (3rd edn, Filiz Kitabevi 1986)
33. Genç Arıdemir A, ‘Tanıma Yolu Ile Kurulan Soybağı’ in Hüseyin Hatemi, Hasan Erman and Rona Serozan (eds), Prof. Dr. Zahit İmre’ye Armağan (Der Yayınları 2009)
34. Giray FK, ‘Forum Shopping - Forum Non Conveniens Kavramları Ile Anti-Suit Injunction Kararlarının Türk Milletlerarası Usul Hukukundaki Görünümleri’ in Sercan Gürler (ed), Adalete Yönelmiş Bir Toplumsal Düzen Olarak Hukuk: Prof. Dr. Yasemin Işıktaç Armağanı (Sümer Kitabevi 2020)
35. Güngör G, Milletlerarası Özel Hukuk (Yetkin Yayıncılık 2021)
36. Güngör G, Türk Milletlerarası Özel Hukuku (6th edn, Yetkin Yayıncılık 2026)
37. Halpern J, ‘Exorbitant Jurisdiction and the Brussels Convention: Toward a Theory of Restraint’ (1983) 9 The Yale Journal of World Public Order 369
38. Hegnauer C, Berner Kommentar. Kommentar Zum Schweizerischen Privatrecht: Kommentar Zu Art. 270-295 ZGB (A Meier-Hayoz ed, Stämpfli Verlag 2020)
39. Karslı A, Medeni Muhakeme Hukuku (3rd edn, Alternatif 2013)
40. Kıraç Adır E, ‘Ana Babanın Engelli̇ Çocuğa Karşı Eği̇ti̇m ve Bakım Yükümlülüğü: Türk Medeni̇ Kanunu Hükümleri̇ Çerçevesi̇nde Bi̇r İnceleme’ (2025) 16 Türkiye Adalet Akademisi Dergisi 95
41. Kocayusufpaşaoğlu N, Borçlar Hukuku Genel Bölüm, C. I (4th edn, Filiz Kitabevi 2008)
42. Krisch N, ‘Jurisdiction Unbound: (Extra) Territorial Regulation as Global Governance’ (2022) 33 European Journal of International Law 481
43. Kutoğlu T, ‘Türk Mevzuatında ve İçtihatlarında Babalık Hükmü’ (2010) 12 Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 945
44. Mann FA, ‘The Doctrine of Jurisdiction in International Law’ Recueil des Cours de l’Académie de Droit International de La Haye, vol 111 (Martinus Nijhoff / Brill 1964)
45. Meriç N, ‘Zamanaşımı Def’ine İlişkin Bazı Medeni Yargılama Hukuku Meseleleri’ Halûk Konuralp Anısına Armağan C. I (Yetkin Yayıncılık 2009)
46. Mills A, ‘Private Interests and Private Law Regulation in Public International Law Jurisdiction’ in Stephen Allen and others (eds), The Oxford Handbook of Jurisdiction in International Law (Oxford University Press 2019)
47. Nalçacıoğlu Erden HZ, ‘Yabancıların Kişi Hallerine İlişkin Davalarda Türk Mahkemelerinin Milletlerarası Yetkisi’ (2022) 12 Hacettepe Hukuk Fakültesi Dergisi 898
48. Nomer E, Devletler Hususî Hukukunda Nafaka (İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları 1967)
49. Nomer E, Devletler Hususî Hukuku (23rd edn, Beta Basım Yayım 2021)
50. O’Brien J, Conflict of Laws (2nd edn, Cavendish Publishing 1999)
51. Oğuzman MK and Dural M, Aile Hukuku (2nd edn, Filiz Kitabevi 1998)
52. Oğuzman MK and Öz T, Borçlar Hukuku Genel Hükümler C. I (19th edn, Vedat Kitapçılık 2021)
53. Özel S and others, Milletlerarası Özel Hukuk (3rd edn, On İki Levha Yayıncılık 2023)
54. Öztan B, Aile Hukuku (6th edn, Turhan 2015)
55. Özyakışır Ö, ‘Türk-İsviçre Hukukunda Ana ve Babanın Eğitimi Devam Eden Ergin Çocuğa Karşı Nafaka Yükümlülüğünde Çocuğun Bakım ve Eğitim Masraflarının Karşılanmasının Ana Babadan Beklenebilir Olması Koşuluna Eleştirel Bir Bakış’ (2025) 83 İstanbul Hukuk Mecmuası 576
56. Pekcanıtez H, Atalay O and Özekes M, Medeni Usul Hukuku (9th edn, On İki Levha Yayıncılık 2021)
57. Robertson A, Characterisation in the Conflict of Laws (Harvard University Press 1940)
58. Roelli B, ‘Art. 295’ Personen- und Familienrecht – Partnerschaftsgesetz Art. 1–456 ZGB–PartG (3rd edn, Schulthess 2016)
59. Ryngaert C, ‘The Concept of Jurisdiction in International Law’ in Alexander Orakhelashvili (ed), Research Handbook on Jurisdiction and Immunities in International Law (Edward Elgar Publishing 2015)
60. Şanlı C, Esen E and Ataman Figanmeşe İ, Milletlerarası Özel Hukuk (12th edn, Beta Basım Yayım 2025)
61. Sargın F, Türk Milletlerarası Usûl Hukuku (Yetkin Yayıncılık 2024)
62. Şentürk E, ‘Türk Hukukunun Babalık Hükmünün Sonuçları’ (2023) 27 Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 351
63. Seviğ MR, Türkiye Cumhuriyeti Kanunlar İhtilâfı Kaidelerinin Sentezi (İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları 1941)
64. Seviğ MR and Seviğ VR, Devletler Hususî Hukuku (3rd edn, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları 1962)
65. Sökmen Güler E, ‘Forum Non Conveniens Doktrini ve Uluslararası Paralel Davalar’ (2019) 21 Dokuz Eylül Üniversitesi Dergisi, Prof. Dr. Durmuş Tezcan’a Armağan 2629
66. Szigeti PD, ‘Post-Jurisdiction (The Erosion of Jurisdiction Doctrine)’ (2026) 39 Leiden Journal of International Law 31
67. Tan Dehmen M, ‘Türk Vatandaşlarının Kişi Hallerine İlişkin Davalar Bakımından 5718 Sayılı MÖHUK’ta Kabul Edilen Yetki Kuralı’ (2013) 33 Milletlerarası Hukuk ve Milletlerarası Özel Hukuk Bülteni 169
68. Tarman ZD, ‘The International Jurisdiction of the Turkish Courts on Personal Status of Turkish Nationals’ [2013] Yearbook of Private International Law 477
69. Taşatan C, ‘Tanıyanın Mali Yükümlülüğü’ (2018) 76 İstanbul Hukuk Mecmuası 309
70. Tekinalp G, Milletlerarası Özel Hukuk, Bağlama ve Usul Hukuku Kuralları (13th edn, Vedat Kitapçılık 2020)
71. Tekinalp G and Uyanık Çavuşoğlu A, Milletlerarası Özel Hukuk Bağlama Kuralları (11th edn, On İki Levha Yayıncılık 2011)
72. Tekinay SS, Türk Aile Hukuku (7th edn, Filiz Kitabevi 1990)
73. Tekinay SS, Tekinay Borçlar Hukuku Genel Hükümler (7th edn, Filiz Kitabevi 1993)
74. Tiryakioğlu B, ‘Türklerin Kişi Hallerine İlişkin Davalarda Türk Mahkemelerinin Milletlerarası Yetkisi’ in Bilgin Tiryakioğlu and Gülin Güngör (eds), Prof. Dr. Tuğrul Arat’a Armağan (Yetkin Yayıncılık 2012)
75. Uluocak N, Kanunlar İhtilâfı (Yasama Yetkisi Kuralları) (İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları 1971)
76. Üstündağ S, Medeni Yargılama Hukuku (7th edn, Nesil Matbaacılık 2000)
77. Yıldırım A, Türk Aile Hukuku (Savaş Yayınevi 2014)