AN EPİSTEMOLOGİCAL DİALECTİC BETWEEN LOCKE AND BERKELEY: THE PURSUİT OF COHERENCE İN EMPİRİCİSM

Öz

John Locke stands as one of the founding figures of empiricist philosophy, holding a significant place in epistemology. His empiricist principles and views on the origin of knowledge have had a profound influence on subsequent philosophers. Among these philosophers, George Berkeley both admired Locke's system and raised important criticisms against it. Although it is traditionally thought that Berkeley's criticisms were primarily motivated by religious concerns, this article argues that his critiques stem not only from theological considerations but also from his commitment to consistent empiricism. Locke asserted that the immediate objects of our knowledge are only ideas, and that behind these ideas lies an unknowable material substance. However, this approach gave rise to significant problems, including the distinction between primary and secondary qualities, the causal relationship between qualities, and the challenge of proving the existence of the external world. Berkeley, in turn, sought to address these issues by rigorously applying Locke's own empiricist principles. According to Berkeley, the concept of material substance is meaningless within an empiricist framework, and primary qualities are just as dependent on perception as secondary qualities. This article provides a detailed analysis of how Berkeley critiqued the inconsistencies in Locke's system and attempted to establish empiricism on a more consistent foundation. In conclusion, it demonstrates that Berkeley completed the line of thought that Locke left unfinished, thereby laying the groundwork for an immaterialist metaphysics. In doing so, he was motivated not only by religious concerns but also by a consistent philosophical pursuit. His criticisms should be seen as a natural outcome of the internal logic of empiricist philosophy.

Anahtar Kelimeler

• Locke
• Berkeley
• Empiricism
• Material Substance
• Primary-Secondary Qualities
• Immaterialism.

Locke ve Berkeley Arasında Epistemolojik Bir Diyalektik: Empirizmin Tutarlılık Arayışı

Öz

John Locke, empirizmin kurucu isimlerinden biri olarak epistemolojide önemli bir yer edinmiştir. Onun ortaya koyduğu empirist ilkeler ve bilginin kaynağına ilişkin görüşleri, kendisinden sonra gelen filozoflar üzerinde önemli etkiler bırakmıştır. Bu filozoflardan biri olan George Berkeley, Locke'un sistemini hem takdir etmiş hem de ona karşı önemli eleştiriler getirmiştir. Geleneksel olarak Berkeley'in eleştirilerinin temelinde dini kaygıların yattığı düşünülse de bu makale onun eleştirilerinin yalnızca dini kaygılardan değil, onun tutarlı empirizm anlayışından da kaynaklandığını savunmaktadır. Locke, bilgimizin dolaysız nesnesinin yalnızca ideler olduğunu, bu idelerin ardında ise bilinemez bir maddi tözün bulunduğunu öne sürmüştür. Ancak bu yaklaşım, birincil-ikincil nitelik ayrımı, nitelikler arasındaki nedensellik ilişkisi ve dış dünyanın varlığının kanıtlanması gibi önemli problemleri beraberinde getirmiştir. Berkeley ise, Locke'un empirist ilkelerini tutarlı bir şekilde takip ederek bu sorunlara çözüm üretmeye çalışmıştır. Ona göre, maddi töz fikri empirist bir sistem içerisinde anlamsızdır ve birincil nitelikler de tıpkı ikincil nitelikler gibi algıya bağımlıdır. Bu makale, Berkeley'in Locke'un sistemindeki tutarsızlıkları nasıl eleştirdiğini ve empirizmi nasıl daha tutarlı bir temele oturtmaya çalıştığını detaylı bir şekilde analiz etmektedir. Sonuç olarak, Berkeley'in Locke'un yarım bıraktığı düşünce hattını tamamlayarak immateryalist bir metafiziğin zeminini hazırladığı ve bu süreçte yalnızca dini kaygılarla değil, aynı zamanda tutarlı bir felsefi arayışla hareket ettiği ortaya konulmaktadır. Onun eleştirileri, empirizmin iç mantığının doğal bir sonucu olarak görülmelidir.

Anahtar Kelimeler

• Locke
• Berkeley
• Empirizm
• Maddi Töz
• Birincil-İkincil Nitelikler
• İmmateryalizm.

Kaynakça

1. Altuner, İ. (2012). Locke’un Doğuştan İlkeler Eleştirisi ve Tabula Rasa Olarak Zihin. Kutadgubiliğ Felsefe-Bilim Araştırmaları Dergisi, 21, 107-114.
2. Aygün, F. (2020). Tanrı’nın Varlığına İlişkin Farklı Bir Yaklaşım: Berkeley’in İmmateryalist Metafiziği. İhya Uluslararası İslam Araştırmaları Dergisi, 6(2), 657-691.
3. Berkeley, G. (1996a). Hylas ile Philonous Arasında Üç Konuşma (K. S. Sel, Çev.). Sosyal Yayınları.
4. Berkeley, G. (1996b). İnsan Bilgisinin İlkeleri Üzerine (H. Turan, Çev.). Bilim ve Sanat Yayınları.
5. Bravo, H. (2008). Locke ve Berkeley'de Birincil ve İkincil Nitelikler Meselesi. FLSF Felsefe ve Sosyal Bilimler Dergisi, 5, 59-76.
6. Bravo, H. (2011). J. Locke ve G. Berkeley'de Dil, Zihin ve Gerçeklik Arasındaki İlişkiler. Mantık Matematik ve Felsefe IX. Ulusal Sempozyumu: Düşüncenin İletişim Aracı Olarak, Edebiyat, Bilim, Sanat ve Felsefe Alanında Dil (ss. 647-666). İstanbul Kültür Üniversitesi Yayınevi.
7. Cevizci, A. (2016). 17. Yüzyıl Felsefesi (4. bs.). Say Yayınları.
8. Copleston, F. (1991). Felsefe Tarihi Cilt 5: Çağdaş Felsefe-İngiliz Görüngücülüğü (A. Yardımlı, Çev.). İdea Yayınları.

9. Çetin, İ. (2004). Berkeley İmmateryalizminin Dayandığı Argümanlar. Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 13(2), 279-292.
10. Çiltepe, R. (2022). George Berkeley ve David Hume’un John Locke’un Töz Kavramına Yönelik Eleştirileri. Beytulhikme An International Journal of Philosophy, 12(2), 377–391.
11. Denkel, A. (1986). Nesne ve Doğası. Metis Yayınları.
12. Denkel, A. (1997). Düşünceler ve Gerçekler Felsefe Yazıları. Göçebe Yayınları.
13. Denkel, A. (2011). Bilginin Temelleri. Doruk Yayınları.
14. Gökçe, S. (2022). Epistemik ve Ampirik Bağlamda Dış Dünya Problemi: J. Locke - G. Berkeley- D. Hume [Yayımlanmamış doktora tezi]. Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
15. Kaya, M. (2025). Locke ve Leibniz’de Doğuştan İdeler Tartışması [The Innate Ideas Debate in Locke and Leibniz]. Beytulhikme An International Journal of Philosophy, 15(1), 137-162.
16. Locke, J. (2000). İnsanın Anlama Yetisi Üzerine Bir Deneme (I-II. Kitap) (M. Delikara Topçu, Çev.; 2. Bs.). Öteki Yayınevi.
17. Öktem, Ü. (2003). John Locke ve George Berkeley'in Kesin Bilgi Anlayışı. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Dergisi, 43(2), 133-149.
18. Scruton, R. (2015). Modern Felsefenin Kısa Tarihi (U. Özmakas & Ü. H. Yolsal, Çev.). Dipnot Yayınları.
19. Şekerci, A. E. (2015). İdealist Bir İmmateryalist: George Berkeley. Felsefe Dünyası, 61, 153-185.
20. Tan, N. (2011). Doğuştan İdeler Bağlamında Locke ve Leibniz. Fırat Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 16(1), 189-198.
21. Yaldır, H. (2009). Doğuştan Düşünceler Üzerine René Descartes, John Locke ve Gottfried Wilhelm Leibniz. Felsefe Dünyası, 50, 81–110.
22. Woolhouse, R. S. (2019). Ampirist Filozoflar (G. Murtaza, Çev.). Pinhan Yayıncılık.