DUNS SCOTUS’TA BİREYSELLİĞİN İMKANI: HAECCEİTY

Öz

Orta çağ felsefesinin en özgün düşünürlerinden biri olan John Duns Scotus, metafizik geleneği içindeki “bireyleşme” (individuation) problemi için ortaya attığı haecceity (haecceitas) kavramı ile radikal bir dönüşüm sağlamıştır. Scotus’un çözmek istediği problem şudur: Varlık alemi tümeller yoluyla ortak doğaya sahip olmakla birlikte, türü oluşturan her bireyi türün herhangi bir örneği değil de o türün bir örneği olmasına rağmen biricik yapan nedir? Bu çalışmada, Scotus’un probleme önerdiği çözüm olarak haecceity kavramı alınacaktır. Scotus’a göre her birey bir bireyleştirici tarafından bireyleştirilir. Bu bireyleştirici, türlerdeki ortak doğayı bir bireye daraltır. Ancak birey içindeki ortak doğa ve bireyleştirici, formel olarak ayırt edilebilir. Örneğin X gibi tek bir şey vardır, ama bu şeyin formel olarak ortak doğası ve bireyleştiricisi olmak üzere iki farklı gerçekliği vardır. Bireyleşme, sadece madde veya nicelikle açıklanamaz. Aksine, varlığın en son gerçekliği olan formel bir belirlenim gerektirir. Scotus madde ve form ilişkisini, Aristotelesçi “madde bireyleştirir, form belirler” ilkesinden çıkarır. Bunun yerine madde ve formu bağımsız gerçeklikler olarak kabul eder ve bunların birleşiminin üzerine, varlığı nihai tekilliğine kavuşturan bireysel özü ekler. Bu öz ile varlığın genel yapısı (madde-form bileşimi) arasındaki ilişkiyi ise, onları ne tamamen ayıran ne de tamamen bir gören formal ayrım ile temellendirir.

Anahtar Kelimeler

• Duns Scotus
• Haecceity (Bu-luk)
• Bireyleşme
• Ortak Doğa
• Formel Ayrım

THE POSSIBILITY OF INDIVIDUALITY IN DUNS SCOTUS: HAECCEITY

Öz

Scotus, one of the most original thinkers of medieval philosophy, effected a radical turn in the metaphysical debate on individuation through his notion of haecceity (haecceitas). The problem Scotus aims to resolve is this: although the order of beings shares a common nature as grasped through universals, what makes each individual of a species unique—so that, while it is an instance of that species, it is this singular instance rather than any other? This study treats Scotus’s proposed solution to that problem as haecceity, understood as the principle of individuation. For Scotus, each individual is individuated by an individuating principle—haecceity, that is, “thisness.” This individuating principle contracts the common nature found in the species down to a single individual. Yet within the individual, the common nature and the individuating principle are formally distinguishable. For example, there is one thing, X; but X contains two formally distinct realities (or “formalities”): its common nature and its haecceity. Individuation cannot be explained solely by matter or by quantity. Rather, it requires a formal determination, as the ultimate reality of being. Accordingly, Scotus breaks with the Aristotelian maxim that “matter individuates, form determines.” Instead, he accepts matter and form as independent realities and, in addition to their union, posits an individual essence that brings a being to its final singularity. He then grounds the relation between this essence and the general structure of being (the matter–form composite) in a formal distinction—one that neither wholly separates them nor wholly identifies them.

Anahtar Kelimeler

• Duns Scotus
• Haecceity
• Individuation
• Common Nature
• Formal Distinction

Kaynakça

1. Aristotle. (2001). The Basic Works of Aristotle (R. McKeon, Ed.). Modern Library.
2. Audi, R. (Ed.). (1999). The Cambridge Dictionary of Philosophy (second edition). Cambridge University Press.
3. Denkel, A. (2020). İlkçağ’da Doğa Felsefeleri̇. Doğu Batı Yayınları.
4. Denkel, A. (2024). Nesne ve Doğası. Doğu Batı Yayınları.
5. Kenny, A. (2007). Batı Felsefesinin Yeni Tarihi Ortacağ Felsefesi (Ş. Yılmaz, Çev.; C. 2). Küre Yayınları.
6. King, P. (1992). Duns Scotus on the Common Nature and the Individual Differentia. Philosophical Topics by University of Arkansas Press, 20(2), 51-76.
7. Noone, T. B. (2003). Universals and Individuation. İçinde T. Williams (Ed.), The Cambridge Companion to Duns Scotus. Cambridge University Press.
8. Park, W. (1990). Haecceitas and the Bare Particular. The Review of Metaphysics, 2(44), 375-397. https://www.jstor.org/stable/20129020

9. Porphyrios. (1986). Isagoge “Ari̇stoteles’in Kategori̇leri̇ne Gi̇ri̇ş” (B. Çotuksöken, Çev.). Remzi Kitabevi.
10. Rickaby, J. (2021). Ortaçağ Felsefesi (F. D. Çoban Sarı, Çev.). Fol Kitap.
11. Ross, D. (2002). Aristoteles (A. Aslan, İ. O. Anar, Ö. Y. Kavasoğlu, & Z. Kurtoğlu, Çev.). Kabalcı Yayınevi.
12. Skirbekk, G., & Gilje, N. (2013). Antik Yunan’dan Moden Döneme Felsefe Tarihi (E. Akbaş & Ş. Mutlu, Çev.). Kesit Yayınları.
13. Vos, A. (2006). The Philosophy of John Duns Scotus. EDINBURGH UNIVERSITY PRESS.