Research Article

Osmanlı Klasik Dönemi Tasavvuf Literatürü

Volume: 15 Number: 30 December 31, 2019
  • Reşat Öngören

Osmanlı Klasik Dönemi Tasavvuf Literatürü

Abstract

Bu araştırma kuruluşundan itibaren üç asırlık bir dönemde Osmanlı coğrafyasında te’lif, tercüme ya da şerh şeklinde manzum veya mensur olarak kaleme alınan tasavvufî mahiyetteki eserlerin tespiti ve ana hatlarıyla muhtevalarının belirlenmesine yöneliktir. Çalışmada tasavvufî konulara ve figürlere yer veren eserlerin yanı sıra, dinî-tasavvufî veyâ dinî-ahlakî-tasavvufî mahiyet arzeden eserler de incelemeye alınmış, bunların yalnızca tasavvufla ilgili bölümleri değerlendirilmiştir. Araştırmaya konu olan eserler öncelikle “tasavvuf tarihi” ve “tasavvuf düşüncesi” açısından iki ana başlıkta tasnif edilmiş, tasavvuf tarihi literatürü “tabakât” ve “menâkıbnâme” türleri üzerinden incelenmiştir. Tasavvuf düşüncesi bağlamında değerlendirilen literatür ise vahdet-i vücûd, aşk-ı ilâhî, şerîat-hakîkat, ricâl-i gayb, velâyet, keşf ve kerâmet, seyru sülük aşamaları ve unsurları gibi başlıklar altında düzenlenmiştir. O dönemde tasavvuf tarihiyle ilgili “tabakât” ve “menâkıbnâme” türünde tercüme ve telif şeklinde hazırlanan eserlere göre, tasavvuf düşüncesi üzerine hazırlanan literatürün bâriz bir üstünlüğü dikkat çekmektedir. Osmanlı klasik döneminde tasavvuf anlayışının şekillenmesinde en derin ve kalıcı etkinin Muhyiddin İbnü’l-Arabî’nin varlık/tevhid anlayışı (vahdet-i vücud) ile Mevlânâ Celaleddin-i Rûmî’nin aşk-ı ilâhî anlayışı çerçevesinde gerçekleştiği görülür. Şerîat-hakîkat birlikteliğine vurgu ise hemen bütün literatürün ortak özelliği olarak öne çıkmaktadır. Tasavvufun temel konuları açısından önceki dönemi Osmanlıya taşımada özellikle kuruluş asrında iki isim dikkat çekmektedir: Osmanlı medreselerinin ilk baş müderrisi Dâvûd-i Kayserî ve Osmanlı şelhülislâmlık makamının ilk mümessili Molla Fenârî. Bu iki ismin yazdıkları eserleriyle üzerinde durdukları başlıklar varlık ve mertebeleri, insan-ı kâmil/ ricâlullah, seyru sülük ve aşk-ı ilâhî gibi tasavvuf düşüncesinin esasını teşkil eden konular olmuştur.

Keywords

References

  1. İstanbul Büyükşehir Belediyesi Yazma Eserler Ktp., İstanbul Kitaplığı Bölümü, nr. MC._ yz_K.000108. Sevâkıb-ı Menâkıb Tercümesi, Süleymaniye Ktp., Hâlet Efendi İlavesi, nr. 49.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

-

Journal Section

Research Article

Authors

Reşat Öngören This is me
Türkiye

Publication Date

December 31, 2019

Submission Date

January 2, 2018

Acceptance Date

-

Published in Issue

Year 2017 Volume: 15 Number: 30

APA
Öngören, R. (2019). Osmanlı Klasik Dönemi Tasavvuf Literatürü. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, 15(30), 9-81. https://izlik.org/JA27CD85ZY
AMA
1.Öngören R. Osmanlı Klasik Dönemi Tasavvuf Literatürü. TALID. 2019;15(30):9-81. https://izlik.org/JA27CD85ZY
Chicago
Öngören, Reşat. 2019. “Osmanlı Klasik Dönemi Tasavvuf Literatürü”. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi 15 (30): 9-81. https://izlik.org/JA27CD85ZY.
EndNote
Öngören R (December 1, 2019) Osmanlı Klasik Dönemi Tasavvuf Literatürü. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi 15 30 9–81.
IEEE
[1]R. Öngören, “Osmanlı Klasik Dönemi Tasavvuf Literatürü”, TALID, vol. 15, no. 30, pp. 9–81, Dec. 2019, [Online]. Available: https://izlik.org/JA27CD85ZY
ISNAD
Öngören, Reşat. “Osmanlı Klasik Dönemi Tasavvuf Literatürü”. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi 15/30 (December 1, 2019): 9-81. https://izlik.org/JA27CD85ZY.
JAMA
1.Öngören R. Osmanlı Klasik Dönemi Tasavvuf Literatürü. TALID. 2019;15:9–81.
MLA
Öngören, Reşat. “Osmanlı Klasik Dönemi Tasavvuf Literatürü”. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, vol. 15, no. 30, Dec. 2019, pp. 9-81, https://izlik.org/JA27CD85ZY.
Vancouver
1.Reşat Öngören. Osmanlı Klasik Dönemi Tasavvuf Literatürü. TALID [Internet]. 2019 Dec. 1;15(30):9-81. Available from: https://izlik.org/JA27CD85ZY