Research Article

Bazı Avrupa ülkeleri ve Türkiye'nin tarımsal çevre ve ekonomi göstergelerine dayalı performanslarının ÇKKV yöntemleri ile değerlendirmesi

Volume: 31 Number: 2 December 19, 2025
TR EN

Bazı Avrupa ülkeleri ve Türkiye'nin tarımsal çevre ve ekonomi göstergelerine dayalı performanslarının ÇKKV yöntemleri ile değerlendirmesi

Abstract

Amaç: Bu çalışma, bazı Avrupa Birliği ülkeleri ile Türkiye’nin tarımsal faaliyetlerinin çevre ve ekonomi üzerindeki etkilerini karşılaştırmalı olarak değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Tarımsal çevre göstergeleri ile ekonomik üretim gücünü birlikte ele alan analiz, ülkelerin tarımsal sürdürülebilirlik düzeylerini bütüncül bir bakış açısıyla ortaya koymaktadır. Böylece çalışma, çevresel baskılar ile üretim yoğunluğu arasındaki dengenin ülkeler arasında nasıl farklılaştığını inceleyerek sürdürülebilir tarım politikalarının geliştirilmesine önemli ölçüde katkı sağlamaktadır. Tasarım/Metodoloji/Yaklaşım: Araştırmada, EUROSTAT veri tabanından elde edilen 2000–2023 dönemi yıllık ortalama değerlere dayanan on çevresel gösterge (K1–K10) ile FAOSTAT veri tabanından alınan 2019–2023 dönemi ortalama Brüt Üretim Değeri (K11) olmak üzere toplam on bir kriter kullanılmıştır. Yirmi sekiz ülke iki aşamalı olarak değerlendirilmiştir: İlk aşamada yalnızca çevresel kriterler dikkate alınmış; ikinci aşamada ekonomik boyutun analize dahil edilmesiyle sıralamalar yeniden oluşturulmuştur. Analiz sürecinde MOOSRA, MABAC, ROV, TOPSIS, PSI, WASPAS, REF-I ve REF-II yöntemleri uygulanmış; elde edilen sıralamalar BORDA yöntemi aracılığıyla bütünleştirilmiştir. Tüm hesaplamalar Python tabanlı Ka-Decision yazılımı kullanılarak kapsamlı şekilde gerçekleştirilmiştir. Bulgular: Çevresel göstergeler değerlendirildiğinde Estonya, Letonya, İsveç, Finlandiya ve Slovakya en yüksek performansa sahip ülkeler olarak belirlenmiştir. Ancak ekonomik kriterin dahil edilmesiyle bu ülkelerin genel sıralamada gerilediği; buna karşılık Fransa, Türkiye ve Almanya gibi yüksek üretim kapasitesine sahip ülkelerin öne çıktığı görülmüştür. Bu sonuç, çevresel performans ile üretim yoğunluğu arasında belirgin ters yönlü bir ilişki bulunduğunu göstermektedir. Radar grafiklerinde çevresel açıdan zayıf ülkelerin yüksek üretim kapasitelerine rağmen çevresel etkilerinin daha olumsuz olduğu görülmüştür. Özgünlük/Değer: Çalışma, çevresel ve ekonomik göstergelerin birlikte değerlendirilmesiyle tarımsal sürdürülebilirliğe çok boyutlu bir yaklaşım sunarak politika yapıcılar için son derece önemli stratejik çıktılar oluşturmaktadır.

Keywords

References

  1. Aytekin, A. (2020). Çok Kriterli Karar Problemine Uzaklık ve Referans Temelli Çözüm Yaklaşımı. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Anadolu Üniversitesi.
  2. Borda, J. C. D. (1781), Mémoire sur les élections au scrutin. Histoire de l’Academie Royale Des Sciences, 102, 657–665.
  3. Brauers, W. K. (2003), Optimization methods for a stakeholder society: a revolution in economic thinking by multi-objective optimization (Vol. 73), Springer Science & Business Media.
  4. Çakır, S., & Perçin, S. (2013), Çok Kriterli Karar Verme Teknikleriyle Lojistik Firmalarında Performans Ölçümü. Ege Akademik Bakış Dergisi, 449-459.
  5. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, (2025), https://cevreselgostergeler.csb.gov.tr/erozyon-tehlikesi-altindaki-alanlar-i-85769.
  6. Çukur, T., & Işın, F. (2024), Bazı Avrupa Birliği ülkelerinin organik tarım performanslarının TOPSIS yöntemiyle değerlendirilmesi. Tarım Ekonomisi Dergisi, 30(2), 99-109.
  7. Das, M. C., Sarkar, B., & Ray, S. (2012), Decision making under conflicting environment: A new MCDM method. International Journal of Applied Decision Sciences, 5(2), 142–162.
  8. European Commission. (2021), The common agricultural policy: 2023–2027. Directorate-General for Agriculture and Rural Development. https://agriculture.ec.europa.eu/common-agricultural-policy/cap-overview/cap-2023-27_en.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Sustainable Agricultural Development

Journal Section

Research Article

Publication Date

December 19, 2025

Submission Date

April 19, 2025

Acceptance Date

September 15, 2025

Published in Issue

Year 2025 Volume: 31 Number: 2

APA
Koca, G. (2025). Bazı Avrupa ülkeleri ve Türkiye’nin tarımsal çevre ve ekonomi göstergelerine dayalı performanslarının ÇKKV yöntemleri ile değerlendirmesi. Tarım Ekonomisi Dergisi, 31(2), 285-299. https://doi.org/10.24181/tarekoder.1679779
AMA
1.Koca G. Bazı Avrupa ülkeleri ve Türkiye’nin tarımsal çevre ve ekonomi göstergelerine dayalı performanslarının ÇKKV yöntemleri ile değerlendirmesi. TJAE. 2025;31(2):285-299. doi:10.24181/tarekoder.1679779
Chicago
Koca, Gözde. 2025. “Bazı Avrupa ülkeleri Ve Türkiye’nin Tarımsal çevre Ve Ekonomi Göstergelerine Dayalı Performanslarının ÇKKV Yöntemleri Ile Değerlendirmesi”. Tarım Ekonomisi Dergisi 31 (2): 285-99. https://doi.org/10.24181/tarekoder.1679779.
EndNote
Koca G (December 1, 2025) Bazı Avrupa ülkeleri ve Türkiye’nin tarımsal çevre ve ekonomi göstergelerine dayalı performanslarının ÇKKV yöntemleri ile değerlendirmesi. Tarım Ekonomisi Dergisi 31 2 285–299.
IEEE
[1]G. Koca, “Bazı Avrupa ülkeleri ve Türkiye’nin tarımsal çevre ve ekonomi göstergelerine dayalı performanslarının ÇKKV yöntemleri ile değerlendirmesi”, TJAE, vol. 31, no. 2, pp. 285–299, Dec. 2025, doi: 10.24181/tarekoder.1679779.
ISNAD
Koca, Gözde. “Bazı Avrupa ülkeleri Ve Türkiye’nin Tarımsal çevre Ve Ekonomi Göstergelerine Dayalı Performanslarının ÇKKV Yöntemleri Ile Değerlendirmesi”. Tarım Ekonomisi Dergisi 31/2 (December 1, 2025): 285-299. https://doi.org/10.24181/tarekoder.1679779.
JAMA
1.Koca G. Bazı Avrupa ülkeleri ve Türkiye’nin tarımsal çevre ve ekonomi göstergelerine dayalı performanslarının ÇKKV yöntemleri ile değerlendirmesi. TJAE. 2025;31:285–299.
MLA
Koca, Gözde. “Bazı Avrupa ülkeleri Ve Türkiye’nin Tarımsal çevre Ve Ekonomi Göstergelerine Dayalı Performanslarının ÇKKV Yöntemleri Ile Değerlendirmesi”. Tarım Ekonomisi Dergisi, vol. 31, no. 2, Dec. 2025, pp. 285-99, doi:10.24181/tarekoder.1679779.
Vancouver
1.Gözde Koca. Bazı Avrupa ülkeleri ve Türkiye’nin tarımsal çevre ve ekonomi göstergelerine dayalı performanslarının ÇKKV yöntemleri ile değerlendirmesi. TJAE. 2025 Dec. 1;31(2):285-99. doi:10.24181/tarekoder.1679779