Research Article

Tarımsal verimlilik, ekonomik büyüme ve karbon emisyonu arasındaki ilişki: Türk Cumhuriyetlerinden kanıtlar

Volume: 31 Number: 2 December 19, 2025
TR EN

Tarımsal verimlilik, ekonomik büyüme ve karbon emisyonu arasındaki ilişki: Türk Cumhuriyetlerinden kanıtlar

Abstract

Amaç: Bu çalışmada, Türk Cumhuriyetleri ülkelerinde (Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan, Tacikistan, Türkiye ve Türkmenistan) 1992–2022 dönemi yıllık verileri kullanılarak tarımsal verimlilik, ekonomik büyüme ve karbon (CO₂) emisyonu arasındaki nedensellik ilişkilerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Tasarım/Metodoloji/Yaklaşım: Analizde, CD ve homojenlik testlerinin ardından ikinci nesil birim kök testi olarak CADF yöntemi kullanılmıştır. Ardından eş bütünleşme testi yapılmıştır. Nedensellik ilişkileri ise Kónya panel nedensellik testiyle analiz edilmiştir. Bulgular: Bulgulara göre panel düzeyinde CO₂’den tarımsal verimliliğe doğru bir nedensellik tespit edilirken, tarımsal verimlilikten CO₂’ye doğru bir nedensellik ilişkisi gözlenmemiştir. Benzer şekilde tarımsal verimlilikten ekonomik büyümeye doğru nedensellik ilişkisi bulunurken, ekonomik büyümeden tarımsal verimliliğe doğru herhangi bir nedensellik ilişkisi tespit edilememiştir. Ayrıca ekonomik büyüme ile CO₂ arasında panel düzeyinde çift yönlü nedensellik tespit edilmiştir. Yatay kesit düzeyinde ülke bazlı sonuçlar ise ilişkilerin farklılaştığını ortaya koymuştur. Kazakistan’da CO₂ ile tarımsal verimlilik arasında çift yönlü nedensellik, Türkiye ve Türkmenistan’da CO₂’den tarımsal verimliliğe doğru nedensellik bulunmuştur. Kazakistan, Kırgızistan ve Türkiye’de ekonomik büyüme ve CO₂ arasında çift yönlü nedensellik, Özbekistan ve Türkmenistan’da CO₂’den ekonomik büyümeye doğru nedensellik tespit edilmiştir. Tacikistan ve Türkmenistan’da tarımsal verimlilikten ekonomik büyümeye bir nedensellik, Türkiye’de ekonomik büyümeden tarımsal verimliliğe doğru bir nedensellik bulunmuştur. Özgünlük/Değer: Bu çalışma, karbon emisyonu, tarımsal verimlilik ve ekonomik büyüme arasındaki ilişkiyi Türk Cumhuriyetleri özelinde inceleyen nadir araştırmalardan biri olup, 1992-2022 dönemine ait uzun dönemli veriler ve ikinci nesil panel veri yöntemleri kullanarak literatüre metodolojik ve bölgesel açıdan özgün katkılar sunmaktadır. Elde edilen bulgular, bölgeye özgü dinamikler ışığında sürdürülebilir kalkınma politikalarına yön verecek niteliktedir.

Keywords

References

  1. Agboola, M. O. and Bekun, F. V. (2019), "Does agricultural value added induce environmental degradation? Empirical evidence from an agrarian country", Environmental Science and Pollution Research, Vol. 26 No. 27, pp. 27660-27676.
  2. Agboola, M. O., Bekun, F. V., Osundina, O. A. and Kirikkaleli, D. (2022), "Revisiting the economic growth and agriculture nexus in Nigeria: evidence from asymmetric cointegration and frequency domain causality approaches", Journal of Public Affairs, Vol. 22 No. 1, p. e2271.
  3. Akadiri, S. S., Bekun, F. V., Taheri, E. and Akadiri, A. C. (2019), "Carbon emissions, energy consumption and economic growth: a causality evidence", International Journal of Energy Technology and Policy, Vol. 15 No. 2-3, pp. 320-336.
  4. Alam, M. J., Begum, I. A., Buysse, J. and Van Huylenbroeck, G. (2012), "Energy consumption, carbon emissions and economic growth nexus in Bangladesh: Cointegration and dynamic causality analysis", Energy policy, Vol. 45, pp. 217-225.
  5. Alhassan, H. (2021), "The effect of agricultural total factor productivity on environmental degradation in sub-Saharan Africa", Scientific African, Vol. 12, p. e00740.
  6. Ali, E. B. and Anufriev, V. P. (2020), "The causal relationship between agricultural production, economic growth, and energy consumption in Ghana", R-Economy. 2020. Vol. 6. Iss. 4, Vol. 6 No. 4, pp. 231-241.
  7. Ali, S., Gucheng, L., Ying, L., Ishaq, M. and Shah, T. (2019), "The relationship between carbon dioxide emissions, economic growth and agricultural production in Pakistan: an autoregressive distributed lag analysis", Energies, Vol. 12 No. 24, p. 4644.
  8. Altıntaş, H. (2013), "Türkiye’de birincil enerji tüketimi, karbondioksit emisyonu ve ekonomik büyüme ilişkisi: eşbütünleşme ve nedensellik analizi", Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Vol. 8 No. 1, pp. 263-294.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Agricultural Economics (Other)

Journal Section

Research Article

Publication Date

December 19, 2025

Submission Date

April 29, 2025

Acceptance Date

October 9, 2025

Published in Issue

Year 2025 Volume: 31 Number: 2

APA
Uçar, M., Ülger, M., Atamer, M. A., & Alptürker, H. (2025). Tarımsal verimlilik, ekonomik büyüme ve karbon emisyonu arasındaki ilişki: Türk Cumhuriyetlerinden kanıtlar. Tarım Ekonomisi Dergisi, 31(2), 389-404. https://doi.org/10.24181/tarekoder.1686846
AMA
1.Uçar M, Ülger M, Atamer MA, Alptürker H. Tarımsal verimlilik, ekonomik büyüme ve karbon emisyonu arasındaki ilişki: Türk Cumhuriyetlerinden kanıtlar. TJAE. 2025;31(2):389-404. doi:10.24181/tarekoder.1686846
Chicago
Uçar, Mehmet, Mücahit Ülger, Mert Anıl Atamer, and Hakan Alptürker. 2025. “Tarımsal Verimlilik, Ekonomik Büyüme Ve Karbon Emisyonu Arasındaki Ilişki: Türk Cumhuriyetlerinden Kanıtlar”. Tarım Ekonomisi Dergisi 31 (2): 389-404. https://doi.org/10.24181/tarekoder.1686846.
EndNote
Uçar M, Ülger M, Atamer MA, Alptürker H (December 1, 2025) Tarımsal verimlilik, ekonomik büyüme ve karbon emisyonu arasındaki ilişki: Türk Cumhuriyetlerinden kanıtlar. Tarım Ekonomisi Dergisi 31 2 389–404.
IEEE
[1]M. Uçar, M. Ülger, M. A. Atamer, and H. Alptürker, “Tarımsal verimlilik, ekonomik büyüme ve karbon emisyonu arasındaki ilişki: Türk Cumhuriyetlerinden kanıtlar”, TJAE, vol. 31, no. 2, pp. 389–404, Dec. 2025, doi: 10.24181/tarekoder.1686846.
ISNAD
Uçar, Mehmet - Ülger, Mücahit - Atamer, Mert Anıl - Alptürker, Hakan. “Tarımsal Verimlilik, Ekonomik Büyüme Ve Karbon Emisyonu Arasındaki Ilişki: Türk Cumhuriyetlerinden Kanıtlar”. Tarım Ekonomisi Dergisi 31/2 (December 1, 2025): 389-404. https://doi.org/10.24181/tarekoder.1686846.
JAMA
1.Uçar M, Ülger M, Atamer MA, Alptürker H. Tarımsal verimlilik, ekonomik büyüme ve karbon emisyonu arasındaki ilişki: Türk Cumhuriyetlerinden kanıtlar. TJAE. 2025;31:389–404.
MLA
Uçar, Mehmet, et al. “Tarımsal Verimlilik, Ekonomik Büyüme Ve Karbon Emisyonu Arasındaki Ilişki: Türk Cumhuriyetlerinden Kanıtlar”. Tarım Ekonomisi Dergisi, vol. 31, no. 2, Dec. 2025, pp. 389-04, doi:10.24181/tarekoder.1686846.
Vancouver
1.Mehmet Uçar, Mücahit Ülger, Mert Anıl Atamer, Hakan Alptürker. Tarımsal verimlilik, ekonomik büyüme ve karbon emisyonu arasındaki ilişki: Türk Cumhuriyetlerinden kanıtlar. TJAE. 2025 Dec. 1;31(2):389-404. doi:10.24181/tarekoder.1686846

Cited By