Öncü tarım ekonomilerinde tarımsal verimlilik perspektifi: Ticaret kapasitesi, büyüme, sermaye ve nüfus dinamikleri
Abstract
Amaç: Bu araştırma, 1992-2023 döneminde öncü tarım ekonomisi ülkelerinde dış ticaret kapasitesi, ekonomik büyüme, sermaye ve nüfus dinamiklerinin tarımsal verimlilik üzerindeki etkisine odaklanmaktadır. Amaç bağlamında ihracatın ithalatı karşılama oranı, dış ticaret yoğunluğu, büyüme oranı, sabit sermaye birikimi, toplam nüfus, kırsal nüfus oranı ve tarımsal verimlilik arasındaki olası bağlantılar Çin, Hindistan, ABD, Avrupa Birliği-27, Brezilya, Endonezya, Türkiye, Rusya, Japonya ve Meksika örnekleminde irdelenmektedir.
Tasarım/Metodoloji/Yaklaşım: Tarımsal verimliliğin itici faktörlerini belirleyebilmek amacıyla panel zaman serisi metodolojisi takip edilmiştir. Değişkenler arasındaki uzun dönemli denge ilişkisi belirlendikten sonra Moment Kantil Regresyon Yöntemi (MMQR) ve Panel Düzeltilmiş Standart Hatalar (PCSEs) tahmincileri aracılığıyla parametre tahminleri elde edilmiştir. Ayrıca nedensellik analizi ile değişkenler arasındaki ilişkilerin yönü belirlenmiştir.
Bulgular: MMQR ve PCSEs tahmincilerinden ulaşılan ortak bulgular; dış ticaret yoğunluğu, büyüme ve sermayenin tarımsal verimliliği artırdığını kanıtlamıştır. Aynı zamanda farklı kantil değerlerinde ihracatın ithalatı karşılama oranı ve toplam nüfusun verimlilik üzerinde olumsuz, buna karşılık kırsal nüfusun olumlu etkiler yarattığı raporlanmıştır. Nedensellik analizi bulguları ise amaç değişkeni dikkate alındığında dış ticaret yoğunluğu ve toplam nüfus değişkenleri ile tarımsal verimlilik arasında çift yönlü geri besleme etkili bağlantıları doğrulamıştır.
Özgünlük/Değer: Küresel tarımsal üretimin yaklaşık %75’ini oluşturan örneklem kümesindeki ülkelerde bu araştırmada kullanılan değişkenlerin tarımsal verimlilik üzerindeki bütünleşik etkilerini değerlendiren ampirik bir araştırmaya rastlanılmamış olması çalışmanın özgün değerine atfedilmektedir.
Keywords
References
- Adelman, I. (1984), “Beyond export-led growth”, World Development, 12(9), ss. 937-949.
- Ahmad, J., Wang, Y., Zhang, L., Shah, W.U.H., Yasmeen, R. ve Pathiranage, S.H.K. (2026), “Impact of climate change on agricultural production efficiency in leading agriculture-producing economies: A DEA Malmquist Productivity Index”, Agricultural Water Management, 324, ss. 1-15.
- Anyanwu, O.S. (2009), “Determinants of aggregate agricultural productivity among food crop farmers in Rivers State, Nigeria”, J. Vocational Education & Technology, 6(1&2), ss. 117-125.
- Awuna, J.M., Musa, A.U. ve Onah, A.E. (2023), “Effects of gross fixed capital formation and selected international trade policy instruments on agricultural productivity in Nigeria: An autoregressive distributed lag (ARDL) model approach”, Nigerian Journal of Agriculture and Agricultural Technology, 3(2), ss. 1-9.
- Bergougui, B. ve Zambrano-Monserrate, M. A. (2025), “Assessing the relevance of the Granger non-causality test for energy policymaking: theoretical and empirical insights”, Energy Strategy Reviews, 59, ss. 1-12.
- Birleşmiş Milletler (2026), “World population projected”, (https://www.un.org/en/desa/world-population-projected-reach-98-billion-2050-and-112-billion-2100) (25 Şubat 2026 tarihinde erişildi).
- Breusch, T.S. ve Pagan, A.R. (1980), “The Lagrange multiplier test and its applications to model specification in econometrics”, The Review of Economic Studies, 47(1), ss. 239-253.
- Chen, N. ve Hu, H. (2025), “Rural inclusive finance, human capital and agricultural total factor productivity”, Finance Research Letters, 86, ss. 1-9.
Details
Primary Language
Turkish
Subjects
Agricultural Policy
Journal Section
Research Article
Early Pub Date
June 23, 2026
Publication Date
June 26, 2026
Submission Date
March 13, 2026
Acceptance Date
June 3, 2026
Published in Issue
Year 2026 Volume: 32 Number: 1