Research Article

Tümevarım Sorununu Yeniden Düşünmek: Ontolojik-Realist Bir Yaklaşım

Volume: 11 Number: 3 September 30, 2026
EN TR

Tümevarım Sorununu Yeniden Düşünmek: Ontolojik-Realist Bir Yaklaşım

Abstract

Bu çalışma, tümevarım sorununu klasik epistemolojik gerekçelendirme tartışmasının ötesine taşıyarak ontolojik-realist bir perspektiften yeniden değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Hume’un gösterdiği üzere, sonlu sayıdaki gözlemden gözlenmemiş durumlar veya gelecekteki olaylar hakkında ulaşılan sonuçlar, mantıksal bir zorunluluk taşımaz. Hume sonrasında Kant’ın aşkınsal koşullar çözümlemesi, Mill’in bilimsel yöntem anlayışı, Peirce’ün araştırma, gerçek genellikler ve uzun vadeli yakınsama vurgusu, Reichenbach’ın pragmatik haklı çıkarma girişimi, Bayes-Laplace çizgisinin olasılıksal güncelleme modeli, Goodman’ın yansıtılabilirlik problemi ve Popper’ın yanlışlama stratejisi sorunun farklı boyutlarını açıklığa kavuşturmuştur. Makale, bu yaklaşımları kavramsal çözümleme, eleştirel karşılaştırma ve felsefi argümantasyon yoluyla incelemektedir. Temel sav, önceki yaklaşımların ontolojiyi bütünüyle dışladığı değil, ontolojik düzen ile epistemik gerekçelendirme arasındaki bağı sistematik biçimde kurmadığıdır. Tümevarımsal öğrenmenin mümkün olabilmesi için insan zihninden bağımsız gerçeklikte yapısal sürekliliklerin, nedensel güçlerin, eğilimlerin ve ilişkisel örüntülerin bulunması gerekir. Ancak ontolojik düzen belirli bir tümevarımsal çıkarımı tek başına güvenilir kılmaz. Güvenilirlik, bu düzenin temsil edici gözlem, karşılaştırma, deney, mekanizma araştırması, bağımsız sınama ve hata düzeltme aracılığıyla ne ölçüde izlenebildiğine bağlıdır. Fiziksel, biyolojik ve toplumsal alanlar farklı yapılar ve değişim kaynakları içerir; fakat bu farklılık değişmez bir güvenilirlik hiyerarşisi doğurmaz. Çıkarımın gücü, mekanizmaların kararlılığına, sistemin açıklığına, bağlamın belirlenebilmesine ve epistemik denetimin niteliğine göre değişir. Sonuç olarak ontolojik realizm, tümevarımın mantıksal kesinliğini temellendirmese de tümevarımsal çıkarımların neden belirli koşullarda başarılı olabildiğine ilişkin tamamlayıcı bir açıklama sunmaktadır.

Keywords

Supporting Institution

Yok

Project Number

Yok

Ethical Statement

Çalışmada etik bir ihlal bulunmamaktadır.

Thanks

Yok

References

  1. Archer, M. S. (1995). Realist social theory: The morphogenetic approach. Cambridge University Press.
  2. Armstrong, D. M. (1983). What is a law of nature? Cambridge University Press.
  3. Bayes, T. (1763). An essay towards solving a problem in the doctrine of chances. Philosophical Transactions of the Royal Society of London, 53, 370–418.
  4. Bhaskar, R. (1998). The possibility of naturalism: A philosophical critique of the contemporary human sciences (3rd ed.). Routledge. (Original work published 1979)
  5. Bhaskar, R. (2008). A realist theory of science. Routledge. (Original work published 1975)
  6. Bird, A. (2007). Nature’s metaphysics: Laws and properties. Clarendon Press.
  7. Boghossian, P. (2006). Fear of knowledge: Against relativism and constructivism. Clarendon Press.
  8. Boyd, R. (1991). Realism, anti-foundationalism and the enthusiasm for natural kinds. Philosophical Studies, 61(1–2), 127–148.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Philosophy of Science, Contemporary Philosophy

Journal Section

Research Article

Publication Date

September 30, 2026

Submission Date

July 3, 2026

Acceptance Date

September 10, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 11 Number: 3

APA
Aydın, H. (2026). Tümevarım Sorununu Yeniden Düşünmek: Ontolojik-Realist Bir Yaklaşım. Turkish Academic Research Review, 11(3), 740-759. https://doi.org/10.30622/tarr.1986372
AMA
1.Aydın H. Tümevarım Sorununu Yeniden Düşünmek: Ontolojik-Realist Bir Yaklaşım. tarr. 2026;11(3):740-759. doi:10.30622/tarr.1986372
Chicago
Aydın, Hasan. 2026. “Tümevarım Sorununu Yeniden Düşünmek: Ontolojik-Realist Bir Yaklaşım”. Turkish Academic Research Review 11 (3): 740-59. https://doi.org/10.30622/tarr.1986372.
EndNote
Aydın H (September 1, 2026) Tümevarım Sorununu Yeniden Düşünmek: Ontolojik-Realist Bir Yaklaşım. Turkish Academic Research Review 11 3 740–759.
IEEE
[1]H. Aydın, “Tümevarım Sorununu Yeniden Düşünmek: Ontolojik-Realist Bir Yaklaşım”, tarr, vol. 11, no. 3, pp. 740–759, Sept. 2026, doi: 10.30622/tarr.1986372.
ISNAD
Aydın, Hasan. “Tümevarım Sorununu Yeniden Düşünmek: Ontolojik-Realist Bir Yaklaşım”. Turkish Academic Research Review 11/3 (September 1, 2026): 740-759. https://doi.org/10.30622/tarr.1986372.
JAMA
1.Aydın H. Tümevarım Sorununu Yeniden Düşünmek: Ontolojik-Realist Bir Yaklaşım. tarr. 2026;11:740–759.
MLA
Aydın, Hasan. “Tümevarım Sorununu Yeniden Düşünmek: Ontolojik-Realist Bir Yaklaşım”. Turkish Academic Research Review, vol. 11, no. 3, Sept. 2026, pp. 740-59, doi:10.30622/tarr.1986372.
Vancouver
1.Hasan Aydın. Tümevarım Sorununu Yeniden Düşünmek: Ontolojik-Realist Bir Yaklaşım. tarr. 2026 Sep. 1;11(3):740-59. doi:10.30622/tarr.1986372