Rize mikro havzasında erozyon duyarlılığının ICONA modeli ve coğrafi bilgi sistemi entegrasyonu ile mekânsal analizi
Öz
Toprak erozyonu, doğal kaynakların sürdürülebilir yönetimini tehdit eden en önemli arazi bozunumu süreçlerinden biridir. Bu çalışmada, Rize ili sınırları içerisinde yer alan bir mikro havzada erozyon riskinin mekânsal dağılımının belirlenmesi amacıyla ICONA erozyon risk modeli kullanılmıştır. Çalışma kapsamında, arazi örtüsü, arazi kullanımı-arazi örtüsü, jeoloji ve eğim gibi erozyon süreçlerini etkileyen temel çevresel faktörler Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ortamında analiz edilmiştir. Öncelikle arazi örtüsü ve arazi kullanım haritaları birleştirilerek toprak koruma haritası oluşturulmuş, ardından jeoloji ve eğim katmanlarının entegrasyonu ile potansiyel erozyon risk haritası elde edilmiştir. Son aşamada ise bu iki katmanın çakıştırılmasıyla ICONA erozyon risk haritası hazırlanmıştır. Elde edilen sonuçlar, çalışma alanının önemli bir bölümünde düşük ve orta düzeyde erozyon riskinin hâkim olduğunu göstermiştir. Bununla birlikte, özellikle havzanın güney kesimlerinde eğim değerlerinin yüksek olması, litolojik yapının ayrışmaya daha duyarlı özellikler göstermesi ve bitki örtüsünün görece zayıf olması nedeniyle yüksek ve çok yüksek erozyon riskine sahip alanların yoğunlaştığı belirlenmiştir. Çalışma sonuçları, erozyon riskinin havza ölçeğinde mekânsal olarak belirlenmesinde ICONA modelinin etkin bir araç olduğunu ortaya koymaktadır. Ayrıca elde edilen bulguların, erozyon kontrolü ve arazi yönetimi planlamalarında öncelikli alanların belirlenmesine katkı sağlayabileceği düşünülmektedir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Akay AE. 2005. The effects of forest roads on sediment production and erosion. Turkish Journal of Agriculture and Forestry, 29(2), 99–105.
- Akay AE, Erdaş O, Reis M, Yüksel A. 2008. Estimating sediment yield from forest road surfaces in the eastern Black Sea region of Turkey. Environmental Monitoring and Assessment, 136, 95–103.
- Arabameri A, Rezaei K, Cerda A, Lombardo L, Rodrigo-Comino J. 2019. GIS-based soil erosion susceptibility mapping using statistical and machine learning models in a semi-arid environment. Science of the Total Environment, 655, 1299–1312.
- Bayramin İ, Dengiz O, Başkan O, Parlak M. 2003. Soil erosion risk assessment with ICONA model: Case study Beypazarı area. Turkish Journal of Agriculture and Forestry, 27, 105–116.
- Borrelli P, Robinson DA, Fleischer LR, Lugato E, Ballabio C, Alewell C, Meusburger K, Modugno S, Schütt B, Ferro V, Bagarello V, Van Oost K, Montanarella L, Panagos P. 2020. An assessment of the global impact of 21st century land use change on soil erosion. Nature Communications, 11, 6145.
- Bünemann EK, Bongiorno G, Bai Z, Creamer RE, De Deyn, G, De Goede R, Fleskens L, Geissen V, Kuyper TW, Mäder P, Pulleman M, Sukkel W, Van Groenigen JW, Brussaard L. 2018. Soil quality – A critical review. Soil Biology and Biochemistry, 120, 105–125.
- Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı. 2023. On İkinci Kalkınma Planı (2024–2028). Ankara: T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı.
- ÇMUSEP. 2019. Çölleşme ve Erozyonla Mücadele Ulusal Stratejisi ve Eylem Planı. Çölleşme ve erozyonla mücadele ulusal stratejisi ve eylem planı (2019-2030). Ankara: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Çölleşme ve Erozyonla Mücadele Genel Müdürlüğü.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Toprak ve Su Kaynaklarının Korunması ve Islahı
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yayımlanma Tarihi
26 Haziran 2026
Gönderilme Tarihi
10 Mart 2026
Kabul Tarihi
12 Mayıs 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 14 Sayı: 1