TR
EN
Mekânsal otokorelasyon ve kümeleme analizi yaklaşımı ile Göksu Çayı Havzası’nın (Sakarya Nehri Havzası) bütünleşik ve sürdürülebilir havza yönetim modeli
Öz
Doğal ve beşeri ortam koşullarının yoğun etkileşim halinde olduğu havzalarda birçok kapsamda
çeşitli modellerle yönetim çalışmaları uygulanmaktadır. Bu araştırmanın amacı, coğrafi çeşitliliği,
etkileşimleri ve potansiyel riskleri barındıran Göksu Çayı Havzası’nın farklı değişkenler üzerinden
mekânsal otokorelasyon ve kümeleme analizine dayalı havza yönetim modelinin oluşturulmasıdır.
Coğrafi Bilgi Sistemlerinin (CBS) etkin kullanıldığı çalışmada, deterministik, kantitatif,
korelasyon ve dağılış analizi yöntemleriyle çok basamaklı sistematik oluşturulmuştur. Havzanın
bütün coğrafi unsurlarını, etkileşimleri, doğal dinamik işleyiş yapısını ortaya koymak ve ilişkisel
olarak kümelenme dağılışını oluşturmak için birçok parametrenin analizleri ile dört ana değişken
(alt model) üretilmiştir. Ana değişkenler, jeomorfolojik uygunluk-elverişlilik, yağış akış, çoklu-risk
ve arazi kullanım modellerinden oluşur. Her bir model karşılıklı olarak mekansal korelasyona tabi
tutulmuş ve havzanın kümeleme analizi dağılış verisi üretilmiştir. Beş farklı kümenin tespit edildiği
veri, sorun-risk potansiyeli ve sürdürülebilir-uygun kullanım potansiyeli açısından da analiz
edilmiştir. Daha sonra dağılış verisi, Lokal Moran’s I-Anselin testi ve Getis-Ord Gİ istatistiği ile anlamlılık
ve kümelenme açısından test edilmiştir. Analizlerden, havzanın yüksek çerçevesini oluşturan
sahaların sürdürülebilir-uygun kullanım potansiyeline sahip kümelenme gösterdiği, İnegöl
Ovası, Yenişehir kuzeyi ve Göksu Vadisi’nde sorun-risk potansiyeli yüksek kümelenmenin olduğu
tespit edilmiştir. Havzada sürdürülebilirliğin sağlanması için, ekolojik sahaların korunması, sel,
taşkın, erozyon, heyelan tedbirlerin arttırılması, akarsulardaki su kalitesinin kontrol edilmesi ve
antropojenik baskı yoğunlaşmasının daha uygun alanlara yönlendirilmesi gerekmektedir.
çeşitli modellerle yönetim çalışmaları uygulanmaktadır. Bu araştırmanın amacı, coğrafi çeşitliliği,
etkileşimleri ve potansiyel riskleri barındıran Göksu Çayı Havzası’nın farklı değişkenler üzerinden
mekânsal otokorelasyon ve kümeleme analizine dayalı havza yönetim modelinin oluşturulmasıdır.
Coğrafi Bilgi Sistemlerinin (CBS) etkin kullanıldığı çalışmada, deterministik, kantitatif,
korelasyon ve dağılış analizi yöntemleriyle çok basamaklı sistematik oluşturulmuştur. Havzanın
bütün coğrafi unsurlarını, etkileşimleri, doğal dinamik işleyiş yapısını ortaya koymak ve ilişkisel
olarak kümelenme dağılışını oluşturmak için birçok parametrenin analizleri ile dört ana değişken
(alt model) üretilmiştir. Ana değişkenler, jeomorfolojik uygunluk-elverişlilik, yağış akış, çoklu-risk
ve arazi kullanım modellerinden oluşur. Her bir model karşılıklı olarak mekansal korelasyona tabi
tutulmuş ve havzanın kümeleme analizi dağılış verisi üretilmiştir. Beş farklı kümenin tespit edildiği
veri, sorun-risk potansiyeli ve sürdürülebilir-uygun kullanım potansiyeli açısından da analiz
edilmiştir. Daha sonra dağılış verisi, Lokal Moran’s I-Anselin testi ve Getis-Ord Gİ istatistiği ile anlamlılık
ve kümelenme açısından test edilmiştir. Analizlerden, havzanın yüksek çerçevesini oluşturan
sahaların sürdürülebilir-uygun kullanım potansiyeline sahip kümelenme gösterdiği, İnegöl
Ovası, Yenişehir kuzeyi ve Göksu Vadisi’nde sorun-risk potansiyeli yüksek kümelenmenin olduğu
tespit edilmiştir. Havzada sürdürülebilirliğin sağlanması için, ekolojik sahaların korunması, sel,
taşkın, erozyon, heyelan tedbirlerin arttırılması, akarsulardaki su kalitesinin kontrol edilmesi ve
antropojenik baskı yoğunlaşmasının daha uygun alanlara yönlendirilmesi gerekmektedir.
Anahtar Kelimeler
References
- Adeli, Z., & Khorshiddoust, A. (2011). Application of geomorphology in urban planning: case study in landfill site selection. Procedia, Social and Behavioral Sciences, 19, 662-667. https://doi. org/10.1016/j.sbspro.2011.05.183
- Anselin, L. (1995). Local indicators of spatial association LISA. Geographical Analysis, 27(2), 93-115. https://doi.org/ 10.1111/j.1538-4632.1995.tb00338.x
- Anselin, L. (2019). A local indicator of multivariate spatial association: Extending Geary’s C. Geographical Analysis, 51(2), 133-150. https://doi.org/10.1111/gean.12164
- Asgari, M. A. (2021). Critical review on scale concept in GIS-based watershed management studies. Spatial Information Research, 29, 417–425. https://doi.org/10.1007/s41324-020-00361-7
- Atasoy, F., & Sarış, F. (2021). Kümeleme analizi ile Türkiye’nin biyoiklim bölgelerinin sınıflandırılması. Türk Coğrafya Dergisi, 77, 67- 76. https://doi.org/10.17211/tcd.835964
- Bremer, L. L., Hamel, P., Ponette‐González, A. G., Pompeu, P. V., Saad, S.I., & Brauman, K. A. (2020). Who arewe measuring and modeling for? Supporting multilevel decision‐makingin watershed management. Water Resources Research, 56, 1-18. https://doi.org/10.1029/2019WR026011
- Cooper, A., H. Farrant, A. R., & Price S. (2011). The use of Kkarst geomorphology for planning, hazard avoidance and development in Great Britain. Geomorphology, Elsevier, 134(1- 2), 118-131. https://doi.org/10.1016/j.geomorph.2011.06.004
- Daeghouth, S., Ward, C., Gambarelli, G., Styger, E., & Roux, J. (2008). Havza Yönetim Yaklaşımları, Politikaları ve Faaliyetleri: Ölçek Büyütmeye Yönelik Dersler. Su Sektörü Kurulu Kararı Belge Serisi Belge No.11, Dünya Bankası, Washington, DC.
Details
Primary Language
Turkish
Subjects
Human Geography
Journal Section
Research Article
Publication Date
December 31, 2022
Submission Date
September 10, 2022
Acceptance Date
October 4, 2022
Published in Issue
Year 2022 Number: 81
APA
Uzun, M., & Garipağaoğlu, N. (2022). Mekânsal otokorelasyon ve kümeleme analizi yaklaşımı ile Göksu Çayı Havzası’nın (Sakarya Nehri Havzası) bütünleşik ve sürdürülebilir havza yönetim modeli. Türk Coğrafya Dergisi, 81, 23-38. https://doi.org/10.17211/tcd.1173420
Cited By
Yenişehir (Bursa) Havzası’nın coğrafi karakterizasyonuna dayalı jeoekolojik risk duyarlılığı analizi
lnternational Journal of Geography and Geography Education
https://doi.org/10.32003/igge.1326841Göksu Çayı Havzası’nda (Sakarya Nehri Havzası) Arazi Kabiliyet Sınıflarına Göre Arazi Kullanımının (CORINE Sistemiyle) İncelenmesi
Coğrafi Bilimler Dergisi
https://doi.org/10.33688/aucbd.1543680Susurluk-Orhaneli Alt Havzası’nda Doğal Koşullara Bağlı Afet Riskleri ve Havza Yönetimine Etkisi
Dünya Coğrafyası ve Kalkınma Perspektifi Dergisi
https://doi.org/10.58606/jwgdp.1697355