HUNCA İ-CHİH-HSİEH, GÖKTÜRKÇE İ-HSİ-CHİ, ESKİ UYGURCA İ-Tİ-CHİEN SANLARIYLA ÖTÜKEN YURT ADININ KÖKEN ve ANLAMI

Yusuf Gedikli

doi:10.55773/tda.1087929

HUNCA İ-CHİH-HSİEH, GÖKTÜRKÇE İ-HSİ-CHİ, ESKİ UYGURCA İ-Tİ-CHİEN SANLARIYLA ÖTÜKEN YURT ADININ KÖKEN ve ANLAMI

Öz

Makalede Hunların İ-chih-hsieh, Göktürklerin İ-hsi-chi, Uygurların İ-ti-chien hükümdar unvanları üzerinde durulmuş, Hunca unvanın *İgis, Göktürkçe unvanın *İsig, Uygurca unvanın *İdigen olduğu ortaya konulmuştur. Bunların hepsi “Tanrısal, İlahi; kutsal” anlamındadır. Hunca *İgis sanı Ahmed Yesevî ve Nevaî’de geçen İge “sahip; Rab”dandır. Göktürkçe *İsig sanı Yunus Emre’de geçen ısı, isi “sahip”, Nevaî’de geçen ısı “sahip”tendir. Uygurca *İdigen sanıysa Orkun yazıtlarında geçen idi “sahip”, Ahmed Yesevi’de geçen İdi “sahip; Rab”dan gelişmiştir. Ayrıca *İdigen sözünün i- > e- > ö- evrimiyle Ötüken olduğu belirtilmiştir. Varılan sonuçların en önemlilerinden biri Hunca *İgis sanının Hunların Türkçe konuştuğunu kanıtlayan sözlerden biri olması, öbürü Ötüken “Tanrısal, İlahi; kutsal yurt” adının köken ve anlamının açıklanmasıdır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Ögel, Bahaeddin; Büyük Hun İmparatorluğu Tarihi, KB y., Ankara 1981, c. 1, 2.
Onat vd., Ayşe; Han Hanedanlığı Tarihi - Hsiung-nu (Hun) Monografisi, TTK, Ankara 2004.
Divanü Lûgat-it-Türk Dizini ; TDK, Ankara 1972.
Tekin, Talat; Orhon Yazıtları, 3. b., TDK, Ankara 2008.
Tekin, Şinasi; Maytrısimit - Burkancıların Mehdîsi Maitreya ile Buluşma Uygurca İptidaî Bir Dram, AtaTürk Üniversitesi y., Ankara 1976.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Dilbilim

Bölüm

İnceleme Makalesi

Yazarlar

Yusuf Gedikli ^*
0000-0002-6681-5750
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

20 Haziran 2022

Gönderilme Tarihi

14 Mart 2022

Kabul Tarihi

20 Mayıs 2022

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2022 Cilt: 131 Sayı: 258

DOI

https://doi.org/10.55773/tda.1087929

IZ

https://izlik.org/JA65JY89JH

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Gedikli, Y. (2022). HUNCA İ-CHİH-HSİEH, GÖKTÜRKÇE İ-HSİ-CHİ, ESKİ UYGURCA İ-Tİ-CHİEN SANLARIYLA ÖTÜKEN YURT ADININ KÖKEN ve ANLAMI. Türk Dünyası Araştırmaları, 131(258), 13-32. https://doi.org/10.55773/tda.1087929

AMA

1.Gedikli Y. HUNCA İ-CHİH-HSİEH, GÖKTÜRKÇE İ-HSİ-CHİ, ESKİ UYGURCA İ-Tİ-CHİEN SANLARIYLA ÖTÜKEN YURT ADININ KÖKEN ve ANLAMI. TDA. 2022;131(258):13-32. doi:10.55773/tda.1087929

Chicago

Gedikli, Yusuf. 2022. “HUNCA İ-CHİH-HSİEH, GÖKTÜRKÇE İ-HSİ-CHİ, ESKİ UYGURCA İ-Tİ-CHİEN SANLARIYLA ÖTÜKEN YURT ADININ KÖKEN ve ANLAMI”. Türk Dünyası Araştırmaları 131 (258): 13-32. https://doi.org/10.55773/tda.1087929.

EndNote

Gedikli Y (01 Haziran 2022) HUNCA İ-CHİH-HSİEH, GÖKTÜRKÇE İ-HSİ-CHİ, ESKİ UYGURCA İ-Tİ-CHİEN SANLARIYLA ÖTÜKEN YURT ADININ KÖKEN ve ANLAMI. Türk Dünyası Araştırmaları 131 258 13–32.

IEEE

[1]Y. Gedikli, “HUNCA İ-CHİH-HSİEH, GÖKTÜRKÇE İ-HSİ-CHİ, ESKİ UYGURCA İ-Tİ-CHİEN SANLARIYLA ÖTÜKEN YURT ADININ KÖKEN ve ANLAMI”, TDA, c. 131, sy 258, ss. 13–32, Haz. 2022, doi: 10.55773/tda.1087929.

ISNAD

Gedikli, Yusuf. “HUNCA İ-CHİH-HSİEH, GÖKTÜRKÇE İ-HSİ-CHİ, ESKİ UYGURCA İ-Tİ-CHİEN SANLARIYLA ÖTÜKEN YURT ADININ KÖKEN ve ANLAMI”. Türk Dünyası Araştırmaları 131/258 (01 Haziran 2022): 13-32. https://doi.org/10.55773/tda.1087929.

JAMA

1.Gedikli Y. HUNCA İ-CHİH-HSİEH, GÖKTÜRKÇE İ-HSİ-CHİ, ESKİ UYGURCA İ-Tİ-CHİEN SANLARIYLA ÖTÜKEN YURT ADININ KÖKEN ve ANLAMI. TDA. 2022;131:13–32.

MLA

Gedikli, Yusuf. “HUNCA İ-CHİH-HSİEH, GÖKTÜRKÇE İ-HSİ-CHİ, ESKİ UYGURCA İ-Tİ-CHİEN SANLARIYLA ÖTÜKEN YURT ADININ KÖKEN ve ANLAMI”. Türk Dünyası Araştırmaları, c. 131, sy 258, Haziran 2022, ss. 13-32, doi:10.55773/tda.1087929.

Vancouver

1.Yusuf Gedikli. HUNCA İ-CHİH-HSİEH, GÖKTÜRKÇE İ-HSİ-CHİ, ESKİ UYGURCA İ-Tİ-CHİEN SANLARIYLA ÖTÜKEN YURT ADININ KÖKEN ve ANLAMI. TDA. 01 Haziran 2022;131(258):13-32. doi:10.55773/tda.1087929