HURŞİD BANU NATEVANIN ŞİİRLERİNDE DİL VE ÜSLUP ÜZERİNE BİR İNCELEME

XIX. asır Azerbaycan edebi ve siyasi tarihinin en güçlü simalarından olan Hurşid Banu Natevan, Karabağ’dan yük¬selen güçlü bir kadın liderin sesidir. Han soyundan gelen ve Mehdikulu Han’ın kızı olan Natevan, Karabağ Hanlığı’nın son varisidir. İyi bir saray terbiyesi almış, Arapça ve Farsça¬ya hâkim, Doğu klasik edebiyatının zevklerini tanıyan ince ruhlu ve divan şiirinin pek çok mazmununu ustalıkla kulla¬nan bir şairedir. Hayırseverliği, cömertliği, hanlığına katkıla¬rı onu halkın gözünde bir güneş gibi yüceltmiştir. Gazellerin¬de aşk, sevgi, dostluk, intizar konularını işlemiştir; incelikli ve hassas ruhu, Fuzuli’ye yaklaşan tasavvufi felsefi görüşü ve ilahi aşk onun gazellerinin temel taşlarını oluşturmakta¬dır. Natevan, şuara meclislerinin vazgeçilmez ismi olmuştur. Meclis-i Üns’ü yirmi sene kadar baş şair olarak yönetmiştir. Farklı şair meclislerinde de bulunmuş, diğer şairler de onun gazellerine nazireler yazmaktan geri kalmamışlardır. Ga¬zellerinde en çok işlediği konu aşk olmuştur. Aşk mazmunu cismani aşktan ilahi aşka doğru akan bir felsefeyle yoğrul¬muştur. Bu çalışmada çağının en güçlü kadın seslerinden Karabağ’ın hanı, Hankızı ve Karabağ’ın üç büyük kadın şai¬rinden en şöhretlisi Hurşid Banu Natevan’ın gazellerinde dil ve üslup özellikleri incelenecektir.