TÜRK DEVLETLERİ TEŞKİLATI: ÇOK TARAFLI DİPLOMASİ İNŞASININ SINIRLARI VE KURUMSAL ÇÖZÜM ÖNERİLERİ

Osman Kepenek

doi:10.55773/tda.1739309

TÜRK DEVLETLERİ TEŞKİLATI: ÇOK TARAFLI DİPLOMASİ İNŞASININ SINIRLARI VE KURUMSAL ÇÖZÜM ÖNERİLERİ

Öz

Bu makale, Türk Devletleri Teşkilatı’nın (TDT) çok taraflı diplomasi inşa etme kapasitesinin önündeki kurumsal engelleri analiz etmekte ve bu engellerin aşılmasına yönelik politika önerilerini tartışmaktadır. 1992’deki zirveler geleneğinden 2021’deki kurumsal dönüşüme uzanan süreç incelendiğinde, TDT’nin çok taraflı diplomasinin biçimsel altyapısına sahip olduğu ancak kararlarının bağlayıcılıktan yoksun olması nedeniyle işlevsel bir çok taraflı aktöre dönüşemediği görülmektedir. Üye devletlerin sorunlarını ikili kanallar üzerinden çözmeye devam etmesi, Azerbaycan- Türkmenistan, Kazakistan-Özbekistan ve KKTC örnekleri üzerinden somutlaştırılmaktadır. Makale, TDT’nin sembolik bir dayanışma platformundan çok taraflı bir diplomasi aktörüne dönüşümünün gerçekleştirilebilmesi için sekretarya kapasitesinin güçlendirilmesi, karar alma mekanizmalarında bağlayıcılığın artırılması ve yüksek politikayla desteklenen kurumsal sürekliliğin sağlanması gerektiği sonucuna ulaşmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Akarslan, Zeynep. “Türk Devletleri Teşkilatı ve Macaristan.” Marmara Türkiyat Araştırmaları Dergisi 12, Türk Devletleri Teşkilatı (Dünü, Bugünü, Yarını) Özel Sayısı (2025): e1–e17. https://doi.org/10.16985/mtad.1610799.
Arı, Tayyar. Uluslararası İlişkiler ve Dış Politika. İstanbul: Alfa Yayınevi, 2004.
Aydın, Mustafa. “Kafkasya ve Orta Asya’yla İlişkiler.” İçinde Türk Dış Politikası, c. 2, der. Baskın Oran, 366–440. İstanbul: İletişim Yayınları, 2001.
Aytekin, Emre. “Çin Devlet Başkanı Şi’nin Orta Asya Diplomasisi.” Anadolu Ajansı, 18 Haziran 2025. https://www.aa.com.tr/tr/dunya/cin-devlet-baskani-sinin-orta-asya-diplomasisi/3602653.
Berridge, G. R. Diplomacy: Theory and Practice. London: Prentice Hall, 1995.
Dağ, Ahmet Emin. Uluslararası İlişkiler ve Diplomasi Sözlüğü. İstanbul: Anka Yayınları, 2004.
Dilmaç, Turhan. Özbekistan’da Ulus Kimlik Dış Politika İlişkisi. İstanbul: Ötüken Neşriyat, 2019.
Egeresi, Zoltan. “Macaristan Seçimleri: Bölgesel ve Küresel Siyasete Etkileri.” Anadolu Ajansı, 13 Nisan 2026. Erişim 20 Mayıs 2026. https://www.aa.com.tr/tr/analiz/macaristan-secimleri-bolgesel-ve-kuresel-siyasete-etkileri/3903716.

Ergüven, Nasıh Sarp. “Uluslararası Hukukun Tarihsel Boyutuyla Diplomasinin Kurumsal Gelişim Süreci.” Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 7, no. 1 (2016): 111–141. https://doi.org/10.1501/sbeder_0000000138.
Geybullayev, Geybulla, ve Erol Kurubaş. “Türk Cumhuriyetlerinin Entegrasyonu: Fırsatlar, Sorunlar ve Çözüm Önerileri.” Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 7, no. 1 (2002): 19–45.
Hasanoğlu, Murteza. “Bağımsızlık Sonrası Azerbaycan-Türkmenistan Arasındaki Siyasi ve Sosyo-Ekonomik İlişkiler.” Asya Araştırmaları Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi 5, no. 1 (2021): 23–36.
Horak, Slavomir. “The Ideology of the Turkmenbashy Regime.” Perspectives on European Politics and Society 6, no. 2 (2005): 305–320. https://doi.org/10.1080/15705850508438920.
Hürriyet. “Bakan Çavuşoğlu, Nursultan Nazarbayev ile Görüştü.” 24 Mayıs 2019. Erişim 16 Haziran 2025. https://www.hurriyet.com.tr/dunya/bakan-cavusoglu-nursultan-nazarbayev-ile-gorustu-41224533.
İskit, Temel. Diplomasi: Tarihi, Teorisi, Kurumları ve Uygulaması. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, 2014.
Karaman, Ömer Faruk, ve Haluk Alkan. “Kırgızistan’ın Bürokratik Kurumlarında Siyasetin Etkisi: İşe Alma ve Tasfiye Uygulamaları.” Journal of Academic Value Studies 7, no. 4 (2021): 492–502. https://doi.org/10.29228/javs.52851.
Karçığa, Zeynep. “Çin’in Diplomasi Altında Uyguladığı ‘Borç Tuzağı’: Türk Devletleri de Bulunuyor.” Yeni Şafak, 16 Temmuz 2021. Erişim 20 Haziran 2025. https://www.yenisafak.com/dunya/cinin-diplomasi-altinda-uyguladigi-borc-tuzagi-turk-devletleri-de-bulunuyor-3663278.
Kaya, Emrah. “Orta Koridor’un Avrupa’daki Merkezi: Macaristan.” ANKASAM, 5 Ekim 2022. https://www.ankasam.org/anka-analizler/orta-koridorun-avrupadaki-merkezi-macaristan/.
———. “Türkmenistan’ın Türk Devletleri Teşkilatına Tam Üyeliği.” ANKASAM, 12 Ekim 2022. https://www.ankasam.org/turkmenistanin-turk-devletleri-teskilatina-tam-uyeligi.
Kepenek, Osman. “Yeni Dönemin Adı: Türk Devletleri Teşkilatı.” Milli Devlet Gazetesi, 13 Kasım 2021. https://millidevletgazetesi.net/kose-yazilari/yeni-donemin-adi-turk-devletleri-teskilati-4545.
Kerimov, İslam. Özbekistan: 21. Yüzyılın Eşiğinde. Ankara: Bilig Yayınları, 1997.
Kocatepe, Ömer Faruk. “Neoklasik Realist Çerçevede Politik ve Askeri İş Birliğinin İncelenmesi: Türk Devletleri Teşkilatı.” Doktora tezi, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi, 2022.
KZ 24 News. “Tokayev, Latin Alfabesine Geçişin Toplumda Bölünmeye Yol Açabileceğini Söyledi.” Erişim 20 Haziran 2025. https://kz24.news/news/obschestvo/tokaev-zayavil-o-riske-raskola-v-obschestve-iz-za-perehoda-na-latinitsu.html.
Marat, Erica. National Ideology and State Building in Kyrgyzstan and Tajikistan. Washington, D.C.: Central Asia-Caucasus Institute & Silk Road Studies Program, 2008. https://www.silkroadstudies.org/resources/pdf/SilkRoadPapers/2008_01_SRP_Marat_National-Ideology.pdf.
Morgenthau, Hans J. “Diplomacy.” The Yale Law Journal 55, no. 5 (1946): 1067–1080. https://www.jstor.org/stable/792754.
Organization of Turkic States. “Informal Summit of the OTS Held in Budapest.” Erişim 15 Mayıs 2026. https://turkicstates.org/en/news/informal-summitof-the-ots-held-in-budapest.
Otorbaev, Djoomart Kaipovich. “What Is Happening with Sovereign Debt in Central Asia?” The Diplomat, 14 Ekim 2022. Erişim 20 Haziran 2025. https://thediplomat.com/2022/10/what-is-happening-with-sovereign-debt-in-central-asia/.
Özsoy, Bahar. “Hazar Denizi Meselesi Bağlamında Türk Cumhuriyetleri Arasındaki Siyasi ve Ekonomik İlişkiler.” Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi 8, no. 1 (2019): 451–468. https://doi.org/10.33206/mjss.480173.
Pannier, Bruce. “Central Asia: Uzbek Leader Stands Pat on Regional Union.” Radio Free Europe/Radio Liberty, 24 Nisan 2008. https://www.rferl.org/a/1109628.html.
Population Today. “Bugün Kırgızistan’ın Nüfusu.” Erişim 18 Haziran 2025. https://populationtoday.com/tr/kg-kyrgyzstan/. Radio Free Europe/Radio Liberty. “Turkic States Agree on Common Latin Alphabet, but Kyrgyzstan Happy with Its Cyrillic Script.” 3 Ekim 2024. Erişim 19 Haziran 2025. https://www.rferl.org/a/common-turkic-alphabet-kyrgyz-kazakh-uzbek-turkmen-latin-cyrillic/33137392.html.
Sancak, Kadir. “Dış Politikada Bir Etki Aracı Olarak Yumuşak Güç: Türkiye’nin Yumuşak Gücünün Analizi ve Azerbaycan Üzerindeki Yumuşak Güç Kapasitesinin Değerlendirilmesi.” Doktora tezi, Karadeniz Teknik Üniversitesi, 2015.
Sander, Oral. “Turkey and the Turkic World.” Central Asian Survey 13, no. 1 (1994): 37–44. https://doi.org/10.1080/02634939408400849.
Sarı, Burak. “Saparmurat Türkmenbaşı Dönemi Türkmenistan-Türkiye İlişkileri.” Yüksek lisans tezi, Giresun Üniversitesi, 2018.
Selvi, Yunus Emre, ve Çiğdem Şahin. “Türkiye’nin Azerbaycan’a Yönelik Kamu Diplomasisi ve Etkileri.” Avrasya Etüdleri, no. 61 (2022): 245–280.
Solak, Fahri. “Kırgız Cumhuriyeti.” İçinde Bağımsızlıklarının 25. Yılında Türk Cumhuriyetleri, der. Abdulvahap Kara ve Fahri Solak, 133-152. İstanbul: Türk Dünyası Belediyeler Birliği Yayınları, 2017.
Şahin, İsmail. “TDT’nin Budapeşte Bildirisi KKTC İçin Ne Anlama Geliyor?” Anadolu Ajansı, 22 Mayıs 2025. Erişim 20 Mayıs 2026. https://www.aa.com.tr/tr/analiz/tdtnin-budapeste-bildirisi-kktc-icin-ne-anlama-geliyor/3575906.
T.C. Dışişleri Bakanlığı. “Türk Devletleri Teşkilatı.” Erişim 15 Mayıs 2026. https://www.mfa.gov.tr/turk-devletleri-teskilati.tr.mfa.
TRT Haber. “Kırgızistan Devlet Başkanından Balkon Konuşması.” Erişim 18 Haziran 2025. https://www.trthaber.com/haber/gundem/kirgizistan-devlet-baskanindan-balkon-konusmasi-139817.html.
TRT Haber. “KKTC, Türk Devletleri Teşkilatı’na Gözlemci Üye Oldu.” 11 Kasım 2022. Erişim 20 Mayıs 2026. https://www.trthaber.com/haber/gundem/kktc-turk-devletleri-teskilatina-gozlemci-uye-oldu-722783.html.
Türk Devletleri Teşkilatı. “Ambassador Kubanychbek Omuraliev.” Erişim 15 Haziran 2025. https://www.turkicstates.org/en/secretary-general.
Türk Devletleri Teşkilatı. “Devlet Başkanları Zirveleri.” Erişim 10 Haziran 2025. https://www.turkicstates.org/tr/zirveler.
Türk Devletleri Teşkilatı. “Organizasyon Şeması.” Erişim 14 Mayıs 2026. https://turkicstates.org/tr/organizasyon-semasi.
Türk Devletleri Teşkilatı. “Türk Konseyi Hakkında.” Erişim 11 Haziran 2025. https://www.turkicstates.org/tr/turk-konseyi-hakkinda.
Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı. “Yeni Özbekistan Gazetesinde Yayınlanan Makale.” Erişim 18 Haziran 2025. https://www.tccb.gov.tr/makaleler/1898/136294/yeni-ozbekistan-gazetesinde-yayimlanan-makale.
Uluçevik, Tugay. “Türk Devletleri Teşkilâtı KKTC’yi Dışladı.” 21. Yüzyıl Türkiye Enstitüsü, 4 Kasım 2023. Erişim 20 Mayıs 2026. https://21yyte.org/balkanlar-ve-kibris-arastirmalari-merkezi/turk-devletleri-teskilati-kktc-yi-disladi/30423.
Yetkin, Murat. “Türk-Rus Krizini Bitiren Gizli Diplomasinin Öyküsü.” Hürriyet, 8 Ağustos 2016. https://www.hurriyet.com.tr/yazarlar/murat-yetkin/turk-rus-krizini-bitiren-gizli-diplomasinin-oykusu-40185705.
Zeybek, Namık Kemal. Türk Dünyası Deyince. İstanbul: Doğan Kitap, 2013.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Uluslararası Kurumlar, Siyaset Bilimi (Diğer), Türk Dış Politikası

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Osman Kepenek ^*
0000-0002-6298-9390
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

31 Ekim 2026

Gönderilme Tarihi

10 Temmuz 2025

Kabul Tarihi

9 Haziran 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 138 Sayı: 276

DOI

https://doi.org/10.55773/tda.1739309

IZ

https://izlik.org/JA96NC65UU

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Kepenek, O. (2026). TÜRK DEVLETLERİ TEŞKİLATI: ÇOK TARAFLI DİPLOMASİ İNŞASININ SINIRLARI VE KURUMSAL ÇÖZÜM ÖNERİLERİ. Türk Dünyası Araştırmaları, 138(276), 333-360. https://doi.org/10.55773/tda.1739309

AMA

1.Kepenek O. TÜRK DEVLETLERİ TEŞKİLATI: ÇOK TARAFLI DİPLOMASİ İNŞASININ SINIRLARI VE KURUMSAL ÇÖZÜM ÖNERİLERİ. TDA. 2026;138(276):333-360. doi:10.55773/tda.1739309

Chicago

Kepenek, Osman. 2026. “TÜRK DEVLETLERİ TEŞKİLATI: ÇOK TARAFLI DİPLOMASİ İNŞASININ SINIRLARI VE KURUMSAL ÇÖZÜM ÖNERİLERİ”. Türk Dünyası Araştırmaları 138 (276): 333-60. https://doi.org/10.55773/tda.1739309.

EndNote

Kepenek O (01 Ekim 2026) TÜRK DEVLETLERİ TEŞKİLATI: ÇOK TARAFLI DİPLOMASİ İNŞASININ SINIRLARI VE KURUMSAL ÇÖZÜM ÖNERİLERİ. Türk Dünyası Araştırmaları 138 276 333–360.

IEEE

[1]O. Kepenek, “TÜRK DEVLETLERİ TEŞKİLATI: ÇOK TARAFLI DİPLOMASİ İNŞASININ SINIRLARI VE KURUMSAL ÇÖZÜM ÖNERİLERİ”, TDA, c. 138, sy 276, ss. 333–360, Eki. 2026, doi: 10.55773/tda.1739309.

ISNAD

Kepenek, Osman. “TÜRK DEVLETLERİ TEŞKİLATI: ÇOK TARAFLI DİPLOMASİ İNŞASININ SINIRLARI VE KURUMSAL ÇÖZÜM ÖNERİLERİ”. Türk Dünyası Araştırmaları 138/276 (01 Ekim 2026): 333-360. https://doi.org/10.55773/tda.1739309.

JAMA

1.Kepenek O. TÜRK DEVLETLERİ TEŞKİLATI: ÇOK TARAFLI DİPLOMASİ İNŞASININ SINIRLARI VE KURUMSAL ÇÖZÜM ÖNERİLERİ. TDA. 2026;138:333–360.

MLA

Kepenek, Osman. “TÜRK DEVLETLERİ TEŞKİLATI: ÇOK TARAFLI DİPLOMASİ İNŞASININ SINIRLARI VE KURUMSAL ÇÖZÜM ÖNERİLERİ”. Türk Dünyası Araştırmaları, c. 138, sy 276, Ekim 2026, ss. 333-60, doi:10.55773/tda.1739309.

Vancouver

1.Osman Kepenek. TÜRK DEVLETLERİ TEŞKİLATI: ÇOK TARAFLI DİPLOMASİ İNŞASININ SINIRLARI VE KURUMSAL ÇÖZÜM ÖNERİLERİ. TDA. 01 Ekim 2026;138(276):333-60. doi:10.55773/tda.1739309