Pirinç Arz Zinciri Aktörlerinin Sağlamlık, Uyum ve Dönüştürülebilirlik Algıları
Öz
Arz zinciri aktörlerinin dayanıklılık algıları, arz zincirinin piyasa belirsizliklerine dayanıklılığını önemli düzeyde şekillendirmektedir. Bu sebeple, bu çalışmada, pirinç arz zinciri (PAZ) aktörlerinin dayanıklılık algılarının belirlenmesi ve dayanıklılık algısının sosyo-ekonomik değişkenlerle olan ilişkisinin analiz edilmesi amaçlanmıştır. Araştırma verileri 87 çeltik yetiştiricisinden, 18 pirinç fabrikasından, 16 pirinç toptancısından ve 16 perakendeciden anket yoluyla toplanmıştır. PAZ aktörlerinin algılanan dayanıklılıklarını ve dayanıklılık kapasitesi algılarının ortaya konulmasında dayanıklılık algısı ölçeğinden yararlanılmıştır. Dayanıklılık algısı ölçeklerinde yer alan göstergelerin, boyutların ve PAZ aktörlerinin ağırlıkları uzman görüşlerine dayalı olarak Delphi süreci yardımıyla belirlenmiştir. Araştırma bulguları, algılanan dayanıklılığı en düşük aktörlerin küçük ölçekli çeltik yetiştiricileri ve perakendeciler olduğunu, genel olarak ise zincirin piyasa belirsizliklerine karşı orta düzeyde bir dayanıklılığa sahip olduğunu göstermiştir. Aktörler tarafından algılanan sağlamlık kapasitesinin, uyum ve dönüştürülebilirlik kapasitelerinden daha yüksek olduğu saptanmıştır. Modern teknolojileri benimseyen, dijitalleşmeye önem veren ve stratejik planlama yapan profesyonel aktörlerin dayanıklılık kapasiteleri daha yüksektir. Plansızlık ve geleneksel yöntemlere bağlılık en temel kırılganlık sebepleridir. Çeltik yetiştiricisi düzeyinde genç işgücü ve aile içi dayanışmanın kırılganlığı azalttığı, tüketiciye yakın aktörlerde ise veriye dayalı çevik yönetim anlayışına geçişin algılanan dayanıklılığı artırdığı tespit edilmiştir. Araştırma bulgularına dayanarak, geleneksel teşvikler yerine her aktör grubuna özgü stratejiler geliştirilmesi ve PAZ aktörlerinin kendi arasındaki etkileşimin ve yardımlaşmanın artırılmasına yönelinmesi önerilmektedir. Samsun ili pirinç arz zincirinin algılanan dayanıklılığının artırılması için çeltik yetiştiricileri için eğitim ve danışmanlık odaklı desteklere ağırlık verilmeli ve pirinç fabrikası, pirinç toptancısı ve perakendeci düzeyinde, envanter yönetimi yaygınlaştırılmalı, hassas tarım teknolojilerinin kullanımı teşvik edilmeli ve blok zincir tabanlı takip sistemlerinin oluşturulması için düşük faizli teknoloji kredileri verilmelidir.
Anahtar Kelimeler
Pirinç, Arz zinciri, Dayanıklılık algısı, Dayanıklılık algısı belirleyicileri
Etik Beyan
Kaynakça
- Adams, K.M., Hester, P.T., Bradley, J.M., Meyers, T.J., Keating, C.B. (2013). Systems Theory: The Foundation for Understanding Systems. Systems Engineering, In press Google Scholar. Wiley Online Library. https://doi.org/10.1002/sys.21255.
- Anderies, J. M., Folke, C., Walker, B., Ostrom, R. (2013). Aligning Key Concepts for Global Change Policy: Robustness, Resilience, and Sustainability. Ecology and Society, 18(2), 8. http://dx.doi.org/10.5751/ES-05178-180208.
- Barrett, C. B. (2008). Smallholder Market Participation: Concepts and Evidence from Eastern and Southern Africa. Food Policy. 33(4), 299-317. https://doi.org/10.1016/j.foodpol.2007.10.005.
- Bowen, W. ve Gleeson, R. (2019). General Systems Theory, Evolution, and Human Settlements: From Pleistocene Origins to Anthropocene Prospects. Palgrave Macmillan, Cham, https://doi.org/10.1007/978-3-319-95034-1_2.
- Brown, B.B. (1968). Delphi Process: A Methodology Used for the Elicitation of Opinions of Experts. https://scispace.com/pdf/delphi-process-a-methodology-used-for-the-elicitation-of-3bu5yelwz2.pdf (Erişim tarihi: 16 Şubat 2026).
- Christopher, M., Peck, H. (2004). Building the Resilient Supply Chain. International Journal of Logistics Management. 15. 1-13, https://doi.org/10.1108/09574090410700275.
- Constas, M.A., d’Errico, M., Hoddinott, J.F., Pietrelli, R. (2021). Resilient food systems – A Proposed Analytical Strategy for Empirical Applications. FAO Agricultural Development Economics Working Paper 21-10, Rome, FAO, https://doi.org/10.4060/cb7508en.
- Coopmans, I., Wauters, E., Spiegel, A., Slijper, T., Mathijs, E. (2025). Exploring Farmers' Perceived Resilience: A Profiling of the Flemish Farming System. Agricultural Systems, 229, 104429, https://doi.org/10.1016/j.agsy.2025.104429
- Dalkey, N., Helmer, O. (1963). An Experimental Application of the Delphi Method to the Use of Experts. Management Science, 9(3), 458–467, https://www.jstor.org/stable/2627117.
- Dardonville, M., Bockstaller, C., Therond, O. (2021). Review of Quantitative Evaluations of the Resilience, Vulnerability, Robustness, and Adaptive Capacity of Temperate Agricultural Systems. Journal of Agricultural Systems, 186, 102968, https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2020.125456.