Kurgudan Gerçeğe: Klinik Anamnez Neden Bir “Öykü” Değildir?

Abstract

Klinik tıp pratiğinin en temel ve kritik basamaklarından biri olan anamnez, hekimin hastadan bilgi topladığı, tanısal süreci başlattığı ve şekillendirdiği önemli bir etkileşimdir. Ancak günümüz Türkçe tıp terminolojisinde ve eğitiminde, bu teknik terimin yerine sıklıkla edebiyat alanına ait olan “hastanın öyküsü”, “hasta hikayesi” veya “öykü alma” gibi ifadelerin kullanıldığı görülmektedir. Bu çalışma, söz konusu adlandırmaların masum birer eş anlamlılık örneği olmadığını; aksine klinik gerçeklik ile kurgusal anlatı arasında ciddi bir epistemolojik bulanıklığa yol açtığını ileri sürmektedir. Edebiyat kuramı açısından “öykü” ve “hikaye” kavramları, doğaları gereği kurmaca (fiction), estetik kaygı ve seçici bir kurgusallık barındırmaktadır. Oysa klinik anamnez, hastanın öznel beyanına dayanmakla birlikte; amacı itibarıyla nesnel, doğrulanabilir, tutarlı ve kronolojik bir “gerçeklik” inşasını hedeflemektedir. Hekimin, hastayı dinlerken edebi bir metnin okuru gibi estetik bir haz alması değil; hastadaki biyolojik patolojiyi saptaması, ön tanıya giden yolları zihninde şekillendirmesi beklenmektedir. Bu makalede, kavramsal karmaşanın kökenleri irdelenirken İngilizce literatürdeki disease (biyolojik/patolojik hastalık) ve illness (hastalık deneyimi) ayrımına başvurulmaktadır. Anamnez, doğası gereği disease alanına odaklanarak tanı ve tedaviyi hedeflerken; anlatısal tıp kapsamındaki “hastalık anlatıları” illness alanına, yani hastanın yaşam dünyasındaki öznel deneyimine odaklanmaktadır. Bu çalışmada, anlatısal tıbbın hekimlere kazandırdığı öyküsel düşünme becerisinin ve insani boyutun önemi yadsınmamakla birlikte; klinik veri toplama sürecinin (anamnez) edebi terimlerle (öykü/hikaye) tanımlanmasının, tıp pratiğinde “gerçeğin kurgusallaştırılması” riskini doğurduğu savunulmaktadır. Sonuç olarak, klinik ortamda olgusal doğruluğu ve tanısal işlevi temsil eden “anamnez” teriminin korunması gerektiği; “öykü” ve “anlatı” kavramlarının ise hastanın deneyimsel dünyasını ifade eden anlatısal tıp ve tıpta insan bilimleri bağlamında kullanılmasının daha tutarlı olacağı vurgulanmaktadır.

Keywords

• Anamnez
• Anlatısal Tıp
• Tıp Eğitimi
• Tıbbi Terminoloji

From Fiction to Reality: Why Clinical Anamnesis is Not a “Story”?

Abstract

Anamnesis, one of the most fundamental and critical steps of clinical medical practice, is a significant interaction where the physician collects information from the patient, initiates, and shapes the diagnostic process. However, in current Turkish medical terminology and education, expressions belonging to the field of literature such as “hastanın öyküsü, “hasta hikayesi, or “öykü alma” are frequently used instead of this technical term. This study argues that these nomenclatures are not merely innocent synonyms; on the contrary, they lead to a serious epistemological ambiguity between clinical reality and fictional narrative. From the perspective of literary theory, the concepts of “öykü” and “hikaye” inherently imply fiction, aesthetic concern, and selective fictionality. However, clinical anamnesis, although based on the patient's subjective statement, aims for the construction of an objective, verifiable, consistent, and chronological “reality.” The physician is expected not to derive aesthetic pleasure like a reader of a literary text while listening to the patient, but to identify the biological pathology and mentally shape the pathways leading to a preliminary diagnosis. In this article, while examining the origins of this conceptual confusion, the distinction between disease (biological/pathological sickness) and illness (experience of sickness) in English literature is utilized. While anamnesis inherently focuses on the realm of disease, targeting diagnosis and treatment, “illness narratives” within the scope of narrative medicine focus on the realm of illness, that is, the patient’s subjective experience in their lifeworld. In this study, while not denying the importance of the narrative thinking skills and the humanistic dimension that narrative medicine provides to physicians, it is maintained that defining the clinical data collection process (anamnesis) with literary terms (öykü/hikaye) poses the risk of “fictionalization of reality” in medical practice. Consequently, it is emphasized that the term “anamnesis,” representing factual accuracy and diagnostic function, should be preserved in the clinical setting; whereas the concepts of “story” and “narrative” would be more consistently used within the context of narrative medicine and medical humanities to express the patient’s experiential world.

Keywords

• Anamnesis
• Narrative Medicine
• Medical Education
• Medical Terminology

References

1. 1. Bickley LS, Szilagyi PG, Hoffman RM. Bates’ Guide to Physical Examination and History Taking. 13th ed. Soriano RP, editor. Lippincott Williams & Wilkins, a Wolters Kluwer business; 2021.
2. 2. Hunter KM. Doctors’ Stories: The Narrative Structure of Medical Knowledge. Princeton University Press; 1991. 3. Foucault M. Kliniğin Doğuşu. Ankara: Epsos Yayınları; 2018. 256 p.
3. 4. Lingard L, Garwood K, Schryer C., Spafford M. A certain art of uncertainty: case presentation and the development of professional identity. Soc Sci Med [Internet]. 2003 Feb;56(3):603–16. Available from: https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0277953602000576
4. 5. Andaç F. Öykü Yazmak Hikaye Anlatmak. İstanbul: Eksik Parça; 2017. 11 p.
5. 6. Erbay H. Tıp Etiği, Öykü ve Yazmak Üzerine. Türkiye Biyoetik Derg. 2017;4(1):29–35.
6. 7. Charon R. Narrative medicine: Honoring the stories of illness. Oxford University Press; 2006. 304 p.
7. 8. Greenhalgh T, Hurwitz B. Narrative based medicine: why study narrative? BMJ [Internet]. 1999 Jan 2 [cited 2025 Jan 4];318(7175):48–50. Available from: http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/9872892
8. 9. Yıldız M, Gülpınar MA. Tıp Eğitiminde İnsani Boyut ve Anlatı Tıbbının İmkânları. Tıp Eğitimi Dünyası [Internet]. 2019 Dec 30;18(56):123–37. Available from: http://dergipark.org.tr/tr/doi/10.25282/ted.569519

9. 10. Çakmur H. Tıp Eğitiminde Öyküleştirmenin İyileştirici Gücü. Tıp Eğitimi Dünyası [Internet]. 2019 Aug 31;18(55):18–25. Available from: http://dergipark.org.tr/tr/doi/10.25282/ted.511199
10. 11. Palla I, Turchetti G, Polvani S. Narrative Medicine: theory, clinical practice and education - a scoping review. BMC Health Serv Res. 2024;24(1).
11. 12. Le A, Miller K, McMullin J. From particularities to context: Refining our thinking on illness narratives. AMA J Ethics. 2017;19(3):304–11.
12. 13. Dervişcemaloğlu B. Edebiyat ile Tıbbın Buluştuğu Nokta: Anlatısal Tıp. Yeni Türk Edeb Derg. 2012;(6).
13. 14. Erbay H. Tıptan Öte. 1st ed. Ankara: Serencam Yayınevi; 2019. 1–144 p.
14. 15. Erbay H. “Tıp Öyküleri” Bize Ne Anlatır? In: Erbay H, editor. Sağlık Bağlamında Edebi̇yat, Sanat ve Tari̇h. Çanakkale: Rating Academy; 2020. p. 17–23.
15. 16. Stedman’s Medical Dictionary. Philadelphia, USA: ippincott Williams & Wilkins; 2006. 76 p.