TÜRKİYE TÜRKÇESİNDE YANSIMALI SORULARIN YAPI VE İŞLEV ÖZELLİKLERİ: TİYATRO METİNLERİ ÖRNEĞİ

Abstract

Türkiye Türkçesinde soru türleri, soru ekli sorular, soru sözcüklü sorular ile ezgi soruları olmak üzere üçe ayrılır. Kimi çalışmalar, yansımalı soruları da bu sınıflandırmaya dâhil eder. Bu çalışmanın konusunu oluşturan yansımalı sorular, bir düz tümce veya bir soru tümcesi üzerine kurulan ve sıklıkla diyaloglarda geçen sözcüklerin anlaşılamaması, duyulamaması ya da söylenene inanılamaması gibi durumlara bağlı olarak kurulan sorulardır. Soru eki, soru sözcüğü ya da ezgi sorusu kullanılması sebebiyle adı geçen soru türlerine benzeyen yansımalı sorular, aslında “bağımlı sorular”dır. Bir başka ifadeyle, yansımalı sorular, öncesinde bir düz tümce ya da soru ekiyle, soru sözcüğüyle, ezgi sorusuyla kurulu bir soru tümcesi gerektirir. Bağımlı olmaları sebebiyle diyalog merkezli metinlerde daha sık kullanıldığı düşünülen yansımalı soruların bu çalışmadaki örneklemini ise tiyatro metinleri oluşturmuştur. Çalışmanın birinci bölümünde diyaloğun konuşucu - dinleyici tarafları ile konuşucunun kurduğu tümce türü göz önünde bulundurularak yansımalı soru türlerinin belirlendiği bir sınıflandırma önerilmiştir. Çalışmanın ikinci bölümünde ise yansımalı soruların işlevleri değerlendirilmiş ve araştırma örneklemi doğrultusunda yansımalı soruların anlayamama, düşünme, inanmama, kızma, korkma, konuya dikkat çekme, onaylatma, reddetme ve şaşırma işlevlerinde kullanıldığı görülmüştür.

Keywords

• Soru tümcesi,soru türleri,yansımalı soru,yapı,işlev,tiyatro metni

References

1. AKAR, D. (1990). Wh-questions in Turkish. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Boğaziçi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
2. ARNDT, H. (1995). What’s in A Question?. Form and Function in Language, (Ed.) Sharon Millar, Jacob Mey. Odense: Odense University Press, 99-116.
3. ARSLAN, Z. C. (1999). Approaches to Wh-structures in Turkish. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Boğaziçi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
4. BESLER, D. (2000). The Question Particle and Movement in Turkish. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Boğaziçi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
5. COŞKUN, H. (2010). Question Elements in Turkish Complement Clauses. Turkic Languages, 14, 2, Wiesbaden: Harrassowitz, 43-68.
6. ERTON, İ. (1997). A Constrastive Study of English and Turkish Interrogatives: A Discourse Perspective. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
7. GÖKSEL, A. – C. KERSLAKE (2005). Turkish: A Comprehensive Grammar. London - New York: Routledge.
8. KORNFILT, J. (1996). On Some Infinitival Wh-constructions in Turkish. Dilbilim Araştırmaları. Ankara: Bizim Büro, 192-215.

9. -------- (1997). Turkish Descriptive Grammar. London - New York: Routledge.
10. NAR, K. (1995). Soru Ekiyle Kurulmuş Soru Cümlelerinin Anlambilimsel Yönden İncelenmesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Adana.
11. OTURAKÇI, N. (2012). Türkiye Türkçesinde Soru Sözcükleri. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Adana.
12. OYTUN ALTUN, H. (2009). Türkçede Soru. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, İstanbul.
13. ÖZGEN, M. (2010). Türkçe Soru Tümcelerinin Öğretimi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İzmir.
14. PALA, A. İ. (2005). Soru Cümlelerinin Emre Delâleti. Doğu Edebiyatı, 5, 17, 67-82.
15. UZUN, N. E. (1988). Türkçenin Öğretimi İçin Soru Tümcesi Türleri Üzerine Bir Sınıflama Denemesi. Dil Dergisi, 131, 15-31.
16. ÜSTÜNOVA, K. (2002). Soru Cevap Cümlelerinin Çözümü. Dil Yazıları. Ankara: Akçağ Yayınları.