TÜRKİSTANLI CEDİTÇİ ŞAİR ELBEK’İN DİL KONUSUNDAKİ FİKİRLERİ VE FİKİRLERİ UĞRUNDA VERDİĞİ MÜCADELE HAKKINDA BİR DEĞERLENDİRME
Abstract
1930’lu yıllarda Türkistan’da Sovyetler tarafından gerçekleştirilen “Kızıl Terör/komünist olmayanların tasfiyesi” hareketinde hayatını kaybeden binlerce aydından biri olan ceditçi Maşrık Yunusov (Elbek), dil, edebiyat, folklor, Türkoloji, matbuat, tercüme ve eğitim alanlarında faaliyet göstermiştir. Elbek, hem Çarlık hem de Sovyet Rusya dönemlerinde Türkistan halkının çektiği maddî, manevî sıkıntılara ve zulümlere şahit olmuştur. Elbek, vatanı Türkistan’ın ve milletinin hürriyeti için mücadele etmiş, sömürgeciliğe ve işgale karşı ileri görüşlü fikirleriyle karşı çıkmıştır.
Elbek’in millî dil konusundaki görüşleri eserlerine yansımıştır. Meselâ Elbek, Sovyet hükûmeti ve yerli yaltakçıları tarafından kendi tabiriyle “bülbülün nağmesi kadar hoş olan Türkçeye” karşı yapılan aşağılama ve ortadan kaldırma politikalarına “Til” adlı şiirini yazarak büyük bir cesaretle karşı koymuştur. Elbek, bu şiirinde ana diline saldıranlara karşı Türkçenin dünya dilleri arasında en güzel, en zengin ve tarihî dillerden biri olduğunu haykırmış, Türkçeye düşman olanlar her ne kadar bu dili hor görseler de onun güzelliğinin kaybolmayacağını vurgulamıştır. Ayrıca o, ülküdaşlarıyla birlikte Türk halkları arasında ortak Türkçe meydana getirme konusunda da çalışmalar yapmıştır.
Keywords
References
- Ahmedov, S. (2003). Munavvar Qori Abdurashidxanov-Tanlangan Asarlar. Toshkent: Ma’naviyat Nashriyoti.
- Allworth, E. (1964). Uzbek literary politics. London, The Hague, Paris: Mouton & Co.
- Allworth, E. (1990). The modern Uzbeks-from the fourteenth century to the present. Stanford-California/USA: Hoover Institution Press Stanford University.
- Bacon, E. E. (1966). Central Asians under Russian rule-a study in culture change. Ithaca/New-York/USA: Cornell University Press.
- Boltaboyev, H. (2006). Abdurauf Fitrat-Tanlangan Asarlar (4. cilt). Toshkent: Ma’naviyat Nashriyoti.
- Boltaboyev, H. (2007). Fitrat va Jadidchilik. Toshkent: Alisher Navoiy Nomidagi O’zbekiston Milliy Kutubxonasi Nashriyoti.
- Boqiy, N. (1992). Qatlnoma. Toshkent: Ğofur Ğulom Nashriyoti.
- Hasanov, B. V., Arıfdjanov, E. K. ve Alimov, Sh. K. (2004). Istoriya Uzbekistana (II). Tashkent: Ichki Ishlar Vazirligi Nashriyoti.
Details
Primary Language
Turkish
Subjects
-
Journal Section
Research Article
Authors
Murad Halmet
Türkiye
Publication Date
December 15, 2019
Submission Date
June 20, 2019
Acceptance Date
-
Published in Issue
Year 2019 Volume: 8 Number: 4