Eudaimonia’dan Akışa: Aristotelesçi Mutluluk Anlayışının Modern Dönüşümü Üzerine Bir İnceleme

Abstract

Mihaly Csikszentmihalyi tarafından geliştirilen akış, kişinin belli hedefler doğrultusunda bir aktiviteye zihinsel olarak tam yoğunlaşması süreci olarak bilinir ve bu süreçte ortaya çıkan içsel tatmin ve mutluluk hali olarak tanımlanır. Csikszentmihalyi, akış ile elde edilen mutluluğun dışsal bir ödülden bağımsız olduğunu düşünür ve akışı Aristoteles’in mutluluk anlayışından hareketle geliştirdiğini iddia eder. Bu çalışma, akış ile Aristoteles’in mutluluk kuramı arasındaki benzerlikleri ve farklılıkları ortaya koymaya odaklanmıştır. Karşılaştırmalı analiz yöntemi kullanılan bu çalışmada, Csikszentmihalyi’nin kuramının Aristoteles’in erdem temelli mutluluk yaklaşımıyla çeşitli benzerlikler ve farklılıklar taşıdığı anlaşılmaktadır. Her iki düşünür mutluluğu değerli bir amaç olarak görmektedir. Ancak mutluluğa ulaşmak için Aristoteles ahlaki erdemleri zorunlu görürken Csikszentmihalyi’nin kuramında ahlaki bir erdemin zorunluluğu söz konusu değildir. Bu husus, her iki kuram arasındaki en belirgin farktır. Bununla beraber Csikszentmihalyi, Yeni Aristotelesçi görüşlerin özellikle de Alasdair Maclntyre’ın yorumlarının akış ile benzer özellikler taşıdığına dikkatleri çeker. Maclntyre’ın pratik kavramı ile akış arasında benzerlik bu noktada ön plana çıkmaktadır. Dolayısıyla akış, Aristotelesçi ve Yeni Aristotelesçi yaklaşımlar içine konumlandırılmış modern bir kuram olarak ifade edilebilir.

Keywords

• Aristoteles
• Eudaimonia
• Pozitif Psikoloji
• Csikszentmihalyi
• Akış Kuramı

From Eudaimonia to Flow: An Examination of the Modern Transformation of the Aristotelian Conception of Happiness

Abstract

The concept of flow, discovered by Mihaly Csikszentmihalyi, is known as the process of complete mental concentration on a specific goal, and the resulting state of comfort and happiness. Csikszentmihalyi believed that the happiness achieved through flow is independent of external reward, and he claimed to have developed his analysis based on Aristotle's understanding of happiness. This study focuses on revealing the similarities and differences between flow and Aristotle's theory of happiness. Using this comparative analysis method, various similarities and differences between Csikszentmihalyi's theory and Aristotle's approach to virtuous, numerical happiness are understood. Both view happiness as a worthy goal. However, while Aristotle considers virtues necessary for achieving happiness, Csikszentmihalyi's theory does not address the nature of a registered virtue. This is the most significant difference between his two theories. However, Csikszentmihalyi draws attention to the similarities between the history of Neo-Aristotelian discussions, particularly those of Alasdair Maclntyre, and these interpretations. The similarity between Maclntyre's practical changes is prominent in this context. Thus, it can be described as a modern theory positioned within both Aristotelian and Neo-Aristotelian approaches

Keywords

• Aristotle
• Eudaimonia
• Positive Psychology
• Csikszentmihalyi
• Flow Theory

References

1. Anscombe, G. E. M. “Modern Moral Philosophy,” Philosophy 33, sayı: 124 (1958): 1-19.
2. Aristoteles. Nikomakhos’a Etik. İstanbul: Say Yayınları, 2014.
3. Aristoteles. Politika. İstanbul: Say Yayınları, 2017.
4. Aristotles. Eudemos’a Etik. Çeviren: Saffet Babür, Ankara: Dost, 1999.
5. Batak, Kemal. “Aristoteles’te Entelektüel Erdemler -Bir Erdem Epistemolojisi Örneği-,” Felsefe Dünyası 63, (2016): 20-47.
6. Bright, David S., Bradley A. Winn ve Jason Kanov. “Reconsidering Virtue: Differences of Perspective in Virtue Ethics and the Positive Social Sciences,” Journal of Business Ethics 119 sayı: 4 (2014): 445-60.
7. Csikszentmihalyi, Mihaly. Akış: Mutluluk Bilimi. Ankara: HYB Yayıncılık, 2005.
8. Csíkszentmihályi, Mihály. The Collected Works of Mihaly Csikszentmihalyi. Berlin: Springer, 2014.

9. Çilingir, Lokman. “Aristoteles’te Ahlak ve Siyaset İlişkisi,” Tabula Rasa: Felsefe ve Teoloji 41, (2023): 21-44.
10. Hunter, Jeremy ve Mihaly Csikszentmihalyi. “The Phenomenology of Body‐Mind: The Contrasting Cases of Flow in Sports and Contemplation,” Anthropology of Consciousness 11, sayı: 3-4 (2000): 5-24. https://doi.org/10.1525/ac.2000.11.3-4.5
11. Knight, Kelvin. Aristotelian Philosophy: Ethics and Politics from Aristotle to MacIntyre. Cambridge: Polity Press, 2007. MacIntyre, Alasdair. Erdem Peşinde: Ahlak Teorisi Üzerine Bir Çalışma. Çeviren: Muttalip Özcan, İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 2001.
12. Mattes, Josef. “Positive Psychology and Philosophy-as-Usual: An Unhappy Match?,” Philosophies 7, sayı: 3 (Mayıs 2022): 1-19. https://doi.org/10.3390/philosophies7030052
13. Nakamura, Jeanne ve Mihaly Csikszentmihalyi. “The Concept of Flow” in Handbook of Positive Psychology, Editörler: C. R. Snyder ve Shane J. Lopez. London: Oxford Univ. Press, 2005.
14. Özden, Hacı Ömer. “Fârâbî Düşünce Sisteminde Bilimler Arası İşbirliği ve Günümüzdeki Durum,” Felsefe Dünyası 1, sayı: 73 (2021): 25-46.
15. Özlem, Doğan. Etik: Ahlâk Felsefesi. İstanbul: İnkılâp, 2004.
16. Peterson, Christopher ve Martin E. P. Seligman. Character Strengths and Virtues: A Handbook and Classification. Cary: Oxford University Press, 2004.
17. Robinson, Daniel N. Psikolojinin Felsefi Tarihi. Ankara: Doğu Batı Yayınları, 2020.
18. Sayers, Sean. "MacIntyre and Modernity" in Virtue and Politics: Alasdair MacIntyre’s Revolutionary Aristotelianism, Editörler: Paul Blackledge ve Kelvin Knight. Notre Dame, IN: University of Notre Dame Press, 2011.
19. Schultz, Duane P. ve Sydney Ellen Schultz. A History of Modern Psychology. Australia: Thomson/Wadsworth, 2012.
20. Seligman, Martin E. P. Gerçek Mutluluk: Kalıcı Doyuma Ulaşma Potansiyelini Gerçekleştirmek İçin Yeni Pozitif Psikolojinin Kullanılması. Ankara: Serbest Kitaplar, 2024.
21. Seligman, Martin E. P. “Positive Psychology, Positive Prevention, and Positive Therapy” in Handbook of Positive Psychology, Editörler: C. R. Snyder ve Shane J. Lopez, 3-12. New York: Oxford University Press, 2002.
22. Seligman, Martin E. P. ve Mihaly Csikszentmihalyi. “Positive Psychology: An Introduction,” American Psychologist 55, sayı: 1 (2000): 5-14. https://doi.org/10.1037/0003-066X.55.1.5
23. Sidgwick, Henry. The Methods of Ethics. London: C.J. Clay, M.A. At The University Press, 1874.
24. Sultana, Ruksar. “The Role of Virtue Ethics in Personal Well-Being: A Philosophical Examination,” The Review of Contemporary Scientific and Academic Studies 5, sayı: 1 (2025): 1-4. https://doi.org/10.55454/rcsas.5.01.2025.007
25. Taş, Nusret. Din Felsefesi Bağlamında Alegorik Felsefi Hikâyeler: İhvân-ı Safâ Risâlelerindeki Alegorik Felsefi Hikâyeler ve Değerlendirmeleri. Ankara: İlâhiyât Yayınları, 2021.
26. ———. İhvân-ı Safâ Felsefesinde Akıl-Vahiy İlişkisi. İstanbul: KDY Akademi, 2021.
27. ———. İhvân-ı Safâ Gözüyle Kötülük Problemi. İstanbul: KDY Akademi, 2021.
28. ———. “İhvân-ı Safâ Risalelerinde Din ile Şeriat Ayrımı Üzerine Bir Değerlendirme” Din ve Yenilik içinde, Editörler: M. Zahir Ertekin, M. Mekin Meçin ve Mahmut Meçin, 14-29. Mardin: MAÜ Yayınevi, 2025.
29. ———. İnsanlar Efendi, Hayvanlar Köle midir? Ankara: İlâhiyât Yayınları, 2024.
30. Valenzuela, Pia. “Fredrickson on Flourishing through Positive Emotions and Aristotle’s Eudaimonia,” Conatus 7, sayı: 2 (2022): 37-61. https://doi.org/10.12681/cjp.25202