TÜRKİYE-RUSYA ENERJİ İŞ BİRLİĞİNİN NATO İLE İLİŞKİLERE YANSIMALARI

Abstract

Bu çalışma, Türkiye’nin dış politikasında giderek belirginleşen Rusya-NATO ikilemini, enerji tedariki ile güvenlik ilişkileri arasındaki paradoksal etkileşim bağlamında analiz etmektedir. Araştırmanın amacı, Türkiye’nin enerji bağımlılığının dış politika yönelimleri üzerindeki etkilerini ve bu durumun güvenlik ittifaklarıyla oluşturduğu gerilimleri incelemektir. Çalışmada nitel araştırma yöntemi benimsenmiş, veri toplama sürecinde resmi raporlar, uluslararası enerji istatistikleri, akademik literatür ve politika belgeleri kullanılmıştır. Analiz çerçevesi olarak neoklasik realizm ve stratejik otonomi kavramı tercih edilmiş ve bu teorik zemin üzerinden Türkiye’nin enerji güvenliği ile güvenlik politikaları arasındaki yapısal ilişkiler değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, Türkiye’nin Rusya ile enerji alanındaki iş birliğinin doğalgaz tedariki, nükleer enerji projeleri ve boru hattı yatırımları gibi yalnızca ekonomik bir gereklilik olmaktan çıkarak, dış politika stratejisinin merkezine yerleştiğini göstermektedir. İki ülke arasında giderek artan iş birliği, Türkiye’nin NATO içindeki pozisyonunu ve güvenlik yükümlülüklerini yeniden tanımlayan bir etki oluşturmaktadır. Araştırma, Türkiye’nin Batı ittifakı ile bağlarını korurken, Rusya ile ilişkilerini stratejik bir manevra alanı olarak kullandığını ve böylece enerji tedariki ile geleneksel güvenlik mimarisi arasında karmaşık, çok katmanlı ve zaman zaman çelişkili bir denge kurduğunu ortaya koymaktadır.

Keywords

• Türk Dış Politikası
• Stratejik Otonomi
• Enerji
• Rusya
• NATO

IMPLICATIONS OF TÜRKİYE-RUSSIA ENERGY COOPERATION FOR NATO RELATIONS

Abstract

This study analyzes the increasingly prominent Russia–NATO dilemma in Türkiye’s foreign policy within the context of the paradoxical interaction between energy supply and security relations. The main objective is to examine the impact of Türkiye’s energy dependence on its foreign policy orientations and the tensions it creates within security alliances. A qualitative research method was adopted, drawing on official reports, international energy statistics, academic literature, and policy documents. The analytical framework is based on neoclassical realism and the concept of strategic autonomy, through which the structural relationship between Türkiye’s energy security and security policies is evaluated. Findings reveal that Türkiye’s energy cooperation with Russia particularly in natural gas supply, nuclear energy projects, and pipeline investments has moved beyond being a mere economic necessity to become a central element of its foreign policy strategy. This deepening cooperation exerts a transformative influence on Türkiye’s position within NATO and its security commitments. The research demonstrates that Türkiye, while maintaining its ties with the Western alliance, uses its relations with Russia as a strategic maneuvering space, thereby constructing a complex, multi-layered, and sometimes contradictory balance between energy security and the security architecture.

Keywords

• Turkish Foreign Policy
• Strategic Autonomy
• Energy
• Russia
• NATO

References

1. Abbasigil, S. (2017). Son dönemde gelişen Türk-Rus ilişkilerinin enerji perspektifinden analizi. Barış Araştırmaları ve Çatışma Çözümleri Dergisi, 4(2), 50-83. https://doi.org/10.16954/yalovabaccd.289277
2. Akkuyu Nükleer. (2025). Proje hakkında. https://akkuyu.com/tr/about/info adresinden 20 Mayıs 2025 tarihinde alındı.
3. Aktan, S. (2019). Türkiye'nin S-400 alması F-35 teknolojisini ve NATO güvenliğini tehlikeye sokuyor mu?, https://tr.euronews.com/2019/07/15/turkiye-nin-s-400-almasi-f-35-teknolojisini-ve-nato-guvenligini-nasil-tehlikeye-sokuyor adresinden 4 Ağustos 2025 tarihinde alındı.
4. Alabarda, Y. (2019). Türkiye’nin hava savunmasında S-400 sistemlerinin yeri ve önemi. https://kriterdergi.com/dis-politika/turkiyenin-hava-savunmasinda-s-400-sistemlerinin-yeri-ve-onemi adresinden 5 Ağustos 2025 tarihinde alındı.
5. Anadolu Ajansı. (2015, 28 Aralık). Putin Türkiye’ye yönelik yaptırım kararını imzaladı. https://www.aa.com.tr/tr/dunya/rusya-devlet-baskani-putin-turkiye-ye-yonelik-yaptirim-kararini-imzaladi/497383 adresinden 5 Ağustos 2025 tarihinde alındı.
6. Anadolu Ajansı. (2017, 17 Kasım). Genelkurmay Başkanlığı’ndan ‘NATO skandalı’ açıklaması. https://www.aa.com.tr/tr/gunun-basliklari/genelkurmay-baskanligi-ndan-nato-skandali-aciklamasi/968507 adresinden 5 Ağustos 2025 tarihinde alındı.
7. Babahanoğlu, V. (2023). Suriye krizi ve dış politika: Türkiye ve Rusya arasında geçişken ilişkiler. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 59, 407-421. https://doi.org/10.30794/pausbed.1324444
8. Balta, E. ve Özkan, B. (2016). Türkiye-Rusya ilişkilerine ‘Tarih’ ile bakmak (Dış politika forumu araştırma raporu). Boğaziçi Üniversitesi-TÜSİAD.

9. Bayındır, Z. (2021). NATO’dan Türkiye’ye yönelik S-400 açıklaması. https://www.savunmasanayist.com/nato-turkiye-s-400-aciklamasi/ adresinden 5 Ağustos 2025 tarihinde alındı.
10. Baykar. (2022, Haziran 28). Baykar, 3 adet Bayraktar TB2 SİHA’yı Ukrayna’ya hibe ettiğini açıkladı. https://baykartech.com/tr/press/baykar-3-adet-bayraktar-tb2-sihay-ukraynaya-hibe-ettigini-acklad/ adresinden 20 Mayıs 2025 tarihinde alındı.
11. BBC News Türkçe. (2015, Aralık 4). Türkiye-Rusya uçak krizi: 10 günde neler yaşandı?. https://www.bbc.com/turkce/haberler/2015/12/151204_rusya_krizin_10_gunu adresinden 20 Mayıs 2025 tarihinde alındı.
12. BBC News Türkçe. (2016a, Ağustos 9). Erdoğan ile Putin St. Petersburg'da bir araya geldi. https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-37020971 adresinden 20 Mayıs 2025 tarihinde alındı.
13. BBC News Türkçe. (2016b, Aralık 20). Erdoğan ve Putin hemfikir: Suikast bir provokasyon. https://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-38365002 adresinden 20 Mayıs 2025 tarihinde alındı.
14. BBC News Türkçe. (2017, Kasım 17). TSK: NATO, Türkiye'den yazılı ve sözlü özür diledi. https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-42029160 adresinden 4 Haziran 2025 tarihinde alındı.
15. BBC News Türkçe. (2019, 22 Aralık). ABD yaptırımları: TürkAkım ve Kuzey Akım 2 projeleri hakkında neler biliniyor?. https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-50883992 adresinden 6 Ağustos 2025 tarihinde alındı.
16. BBC News Türkçe. (2024, 25 Haziran). Türkiye, BRICS üyeliği konusunda hangi mesajları veriyor?. https://www.bbc.com/turkce/articles/ceqqdn6dwpdo adresinden 6 Ağustos 2025 tarihinde alındı.
17. Bechev, D. (2024). Closer ties to the West don’t mean Turkey will give up on Russia. https://carnegieendowment.org/russia-eurasia/politika/2024/02/closer-ties-to-the-west-dont-mean-turkey-will-give-up-on-russia?lang=en adresinden 6 Ağustos 2025 tarihinde alındı.
18. Biresselioğlu, M. E. (2012). NATO’s altering energy security perception: The possible position of Turkey. Uluslararası İlişkiler Dergisi, 9(34), 227-252.
19. Blackwill, R. D. ve Harris, J. M. (2016). War by other means: Geoeconomics and statecraft. Harvard University Press. https://doi.org/10.2307/j.ctt1c84cr7
20. Canar, B. (2022). Yeni Avrupa’nın inşası sürecinde Avrupa-Atlantik güçlerinin ve Rusya Federasyonu’nun Ukrayna politikaları. ViraVerita E-Dergi (16), 125-164. https://doi.org/10.47124/viraverita.1184382
21. Cankara, P. Ö. (2017). 2000’li yıllarda Türkiye ile Rusya arasındaki siyasi ilişkilerin ekonomik ilişkilere yansıması. Researcher, 5(3), 310-322.
22. Criss-Bilge, N. (2012). Turkey’s NATO alliance: A historical perspective. Uluslararası İlişkiler Dergisi, 9(34), 1-28.
23. Çakırca, B. (2025). Çok kutuplu uluslararası sistemde stratejik otonomi kavramı ve önemi. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 27(1), 323-345. https://doi.org/10.16953/deusosbil.1525248
24. Çelik, S. (2023). Tarihsel süreç içerisinde Türkiye’de NATO şüpheciliği. Karadeniz Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Dergisi, 13(25), 95-115.
25. Çelikpala, M. (2014). Enerji güvenliği: NATO’nun yeni tehdit algısı. Uluslararası İlişkiler, 10(40), 75-99.
26. Çınar, H. Y. (2024). Rusya-Ukrayna savaşının Türkiye-Ukrayna ilişkilerine izdüşümü. İstanbul Kent Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, 5(1), 17-31.
27. Demiryol, T. (2018). Türkiye-Rusya ilişkilerinde enerjinin rolü: Asimetrik karşılıklı bağımlılık ve sınırları. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 17(4), 1438-1455. https://doi.org/10.21547/jss.441025
28. Deutsche Welle Türkçe. (2025a, Eylül 26). Trump’tan NATO’ya Rusya resti: Hedefte Türkiye mi var?. https://www.dw.com/tr/trumptan-natoya-rusya-resti-hedefte-t%C3%BCrkiye-mi-var/a-73998096 adresinden 9 Ekim 2025 tarihinde alındı.
29. Deutsche Welle Türkçe. (2025b, Eylül 13). Trump’tan NATO ülkelerine: Rus petrolü almayı durdurun. https://www.dw.com/tr/trumptan-nato-%C3%BClkelerine-rus-petrol%C3%BC-almay%C4%B1-durdurun/a-73984494 adresinden 26 Eylül 2025 tarihinde alındı.
30. Efegil, E. ve Öztop, F. A. (2021). Türkiye ile Rusya arasındaki ilişkilerin Suriye iç savaşı bağlamında incelenmesi. E. H. Kılıçbeyli (Ed.), 100. yılında Türkiye-Rusya ilişkileri (s. 147-164) içinde. Nika Yayınevi.
31. Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu Başkanlığı. (2024). Doğal gaz piyasası aylık sektör raporu: Ağustos 2024. https://www.epdk.gov.tr/Detay/Icerik/3-0-95/dogal-gazaylik-sektor-raporu adresinden 5 Ağustos 2025 tarihinde alındı.
32. Erbaş-Doğan, G. (2018). Karadeniz bölgesinde boru hatları jeopolitiği. Karadeniz Araştırmaları, 15(57), 17-31.
33. EuroNews Türkçe. (2025, 25 Eylül). Oval Ofis’te Trump’tan Erdoğan’a: ‘Yapabileceği en iyi şey Rusya’dan yakıt almamak olur’. https://tr.euronews.com/2025/09/25/trump-erdogani-beyaz-sarayda-agirladi-abd-f-35-satis-yasagini-kaldirmayi-degerlendiriyor adresinden 25 Eylül 2025 tarihinde alındı.
34. Fiott, D. ve Lindstrom, G. (2021). Strategic compass: New bearings for EU security and defence?. iss.europa.eu/sites/default/files/EUISSFiles/CP_171_0.pdf adresinden 5 Ağustos 2025 tarihinde alındı.
35. Furuncu, Y. (2019, 14 Haziran). ABD yaptırımlarının Türkiye-Rusya iş birliğine muhtemel etkileri. https://www.setav.org/abd-yaptirimlarinin-turkiye-rusya-is-birligine-muhtemel-etkileri adresinden 27 Eylül 2025 tarihinde alındı.
36. Gafarlı, O. ve Roknifard, J. (2023). Relations with Russia in the context of Turkey’s policy in constructing its ‘Strategic Autonomy’. Uluslararası İlişkiler Dergisi, 20(79), 33-50. https://doi.org/10.33458/uidergisi.1358280
37. Güngörmez, O. (2021). Türkiye’nin Ukrayna politikası. Kriter, 6(57). https://kriterdergi.com/dosya-karadenizin-jeopolitigi/turkiyenin-ukrayna-politikasi adresinden 6 Ağustos 2025 tarihinde alındı.
38. Güzel, H. T. (2024). Putin dönemi Türkiye-Rusya ilişkileri (2000-2008). Vakanüvis- Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi, 9(1), 728-770. https://doi.org/10.24186/vakanuvis.1387603
39. Hagverdiyeva, A. ve Mazıcı, N. (2018). Türkiye’nin enerji politikalarının Rus basınına yansımaları: Nezavisimaya Gazeta örneği. Türkiye İletişim Araştırmaları Dergisi, (31), 134-152. https://doi.org/10.17829/turcom.499529
40. Hernandez, A. (2024, 18 Eylül). Turkey ups export capability, supply diversity with 10 year TotalEnergies LNG deal. https://www.reuters.com/business/energy/turkey-ups-export-capability-supply-diversity-with-10-year-totalenergies-lng-2024-09-18/ adresinden 5 Ağustos 2025 tarihinde alındı.
41. İnaç, H. ve Hadji, A. (2022). Turkey and Russia in Central Asia after 2003: The Shift from a strategy of competition and conflict to a strategy of cooperation and partnership. Uluslararası Yönetim Akademisi Dergisi, 5(3), 499-509. https://doi.org/10.33712/mana.1216094
42. İnat, K. ve Duran, B. (2024). Rusya-Ukrayna savaşının uluslararası sisteme ve Türkiye'ye etkileri. B. Duran, K. İnat ve M. Caner (Ed.), Türk dış politikası yıllığı (2023) (s. 11-32) içinde. SETA.
43. İşyar, Ö. G. (2012). Rusya Federasonu ile ilişkiler. H. Çakmak (Ed.), Türk dış politikası (1919-2012) (s. 803-811) içinde. Barış Platin Yayınları.
44. Kakışım, C. (2019). Karşılıklı bağımlılık kapsamında Türkiye-Rusya enerji ilişkilerinin analizi. International Journal of Political Science and Urban Studies, 7(1), 67-89.
45. Karabayram, F. (2007). Rusya Federasyonu'nun Güney Kafkasya politikası. Lalazer Kitabevi.
46. Kılıçkan, Z. Y. (2021). Uçak krizi öncesi ve sonrasında Türkiye- Rusya ekonomik ilişkilerinin analizi. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 56(2), 1284-1312.
47. Köstem, S. (2020). Russian-Turkish cooperation in Syria: Geopolitical alignment with limits. Cambridge Review of International Affairs, 34(6), 795-817. https://doi.org/10.1080/09557571.2020.1719040
48. Lazar, N. (2021). Turkey between NATO and Kremlin: The impact of Russian-Turkish energy projects. L’Europe Unie, 16, 123-134.
49. Lobell, S. E., Ripsman, N. M. ve Taliaferro, J. W. (2009). Neoclassical realism, the state and foreign policy. Cambridge University Press.
50. Luttwak, E. N. (2012). The rise of China vs. the logic of strategy. Harvard University Press. https://doi.org/10.2307/j.ctt2jbw6c
51. North Atlantic Treaty Organization. (1991). The Alliance's new strategic concept (1991). https://www.nato.int/cps/en/natohq/official_texts_23847.htm adresinden 25 Mayıs 2025 tarihinde alındı.
52. North Atlantic Treaty Organization. (2010). Lisbon summit declaration. https://www.nato.int/cps/en/natolive/official_texts_68828.htm?mode=pressrelease adresinden 28 Mayıs 2025 tarihinde alındı.
53. North Atlantic Treaty Organization. (2022). NATO 2022 strategic concept. https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_56626.htm adresinden 4 Ağustos 2025 tarihinde alındı.
54. North Atlantic Treaty Organization. (2024). Enerji güvenliği. https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_49208.htm adresinden 25 Mayıs 2025 tarihinde alındı.
55. Özkan, A. (2023). Çıkarlar ve çatışmalar bağlamında Türkiye – Rusya ilişkilerinin analizi. Liberal Düşünce Dergisi, (111), 241-255. https://doi.org/10.36484/liberal.1291508
56. Pierini, M. (2024, 22 Nisan). Russia could push Turkey into lasting political and military antagonism with the rest of NATO. https://www.lemonde.fr/en/opinion/article/2024/04/22/russia-could-push-turkey-into-lasting-political-and-military-antagonism-with-the-rest-of-nato_6669139_23.html# adresinden 5 Ağustos 2025 tarihinde alındı.
57. Pinheiro, L. ve Lima, M. R. S. (Ed.). (2018). Between autonomy and dependency: The place of agency in Brazilian foreign policy. Brazilian Political Science Review, 12, 1-22. https://doi.org/10.1590/1981-3821201800030003
58. Reuters. (2025, 20 Mart). Turkey and Slovakia get US waiver extension for gas payments to Russia, sources say. https://www.reuters.com/business/energy/turkey-gets-waiver-extension-us-gas-payments-russia-turkish-source-says-2025-03-20/ adresinden 8 Ağustos 2025 tarihinde alındı.
59. Ripsman, N. M., Taliaferro, J. W. ve Lobell, S. E. (2016). Neoclassical realist theory of international politics. Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780199899234.001.0001
60. Rose, G. (1998). Neoclassical realism and theories of foreign policy. World Politics, 51(1), 144-172. https://doi.org/10.1017/S0043887100007814
61. Rumer, E. (2019). Russia in the Middle East: Jack of all trades, master of none. Carnegie Endowment for International Peace.
62. Russell, R. ve Tokatlian, J. G. (2003). From antagonistic autonomy to relational autonomy: A theoretical reflection from the southern cone. Latin American Politics and Society, 45(1), 1-24. https://doi.org/10.1111/j.1548-2456.2003.tb00230.x
63. Sağsen, İ. (2020, Ağustos 29). Enerjide dışa bağımlılık güvenlik ve dış politika meselesidir. https://www.aa.com.tr/tr/analiz/enerjide-disa-bagimlilik-guvenlik-ve-dis-politika-meselesidir/1954717 adresinden 20 Mayıs 2025 tarihinde alındı.
64. Schweller, R. L. (2004). Unanswered threats: A neoclassical realist theory of underbalancing. International Security, 29(2), 159-201. https://doi.org/10.1162/0162288042879913
65. Seligman, L. (2019, Haziran 7). Pentagon chief to suspend Turkey’s F-35 pilot training. https://foreignpolicy.com/2019/06/07/pentagon-chief-to-suspend-turkeys-f-35-pilot-training/ adresinden 4 Haziran 2025 tarihinde alındı.
66. Sönmezoğlu, F. (2006). II. Dünya Savaşı'ndan günümüze Türk dış politikası. Der Yayınları.
67. Söylemez, K. E. ve Erdal, L. (2024). Karşılıklı bağımlılık perspektifinden Türkiye-Rusya enerji ilişkilerinde dengeler: TANAP ve TürkAkım. European Journal of Educational and Social Sciences, 9(1), 31-47.
68. Stratejik Araştırma Merkezi. (2024). 2025’e girerken Türkiye enerji görünümü. https://strasam.org/strateji/enerji/2025e-girerken-turkiye-enerji-gorunumu-3574 adresinden 6 Ağustos 2025 tarihinde alındı.
69. Taşçı, T. A. (2020). Türkiye-Rusya ilişkileri ve üst düzey iş birliği konseyi (ÜDİK). Kare, (8), 81-128. https://doi.org/10.38060/kare.661620
70. Temizer, M. (2024, Ekim 10). Doğal gaz arz güvenliğinin teminatı TürkAkım boru hattı için imzalar 8 yıl önce atıldı. https://www.aa.com.tr/tr/ekonomi/dogal-gaz-arz-guvenliginin-teminati-turkakim-boru-hatti-icin-imzalar-8-yil-once-atildi/3357319#:~:text=Rusya'n%C4%B1n%20Anapa%20%C5%9Fehrinden%20K%C4%B1y%C4%B1k%C3%B6y,8%20Ocak%202020'de%20yap%C4%B1lm%C4%B1%C5%9Ft%C4%B1 adresinden 20 Mayıs 2025 tarihinde alındı.
71. Ticaret Bakanlığı. (2024). Rusya Federasyonu ülke raporu (2024). https://ticaret.gov.tr/data/5bcc5d4813b876034cfece26/RF%20%C3%9Clke%20Raporu%202024.pdf adresinden 4 Ağustos 2025 tarihinde alındı.
72. T.C. Dışişleri Bakanlığı. (2017, Kasım 17). No: 353, 17 Kasım 2017, Norveç’teki NATO tatbikatı esnasında Cumhuriyetimizin kurucusu büyük önder Mustafa Kemal Atatürk’ün ve Sayın Cumhurbaşkanımız Recep Tayyip Erdoğan'ın hedef alınması. https://www.mfa.gov.tr/no_-353_-norvecteki-nato-tatbikati-esnasinda-cumhuriyetimizin-kurucusu-buyuk-onder-mustafa-kemal-ataturkun-ve-sayin-cumhurbaskanimizin-hedef-alinmasi-hk.tr.mfa adresinden 2 Haziran 2025 tarihinde alındı.
73. T.C. İletişim Başkanlığı. (2019, 14 Temmuz). Cumhurbaşkanı Erdoğan: ‘S 400’leri alarak barışı ve kendi milli güvenliğimizi garantiye almaya çalışıyoruz’. https://www.iletisim.gov.tr/turkce/haberler/detay/cumhurbaskani-erdogan-s-400leri-alarak-barisi-ve-kendi-milli-guvenligimizi-garanti-altina-almaya-calisiyoruz adresinden 4 Ağustos 2025 tarihinde alındı.
74. T.C. İletişim Başkanlığı. (2024, Eylül 26). Erdoğan: ‘BRICS’e katılma isteği NATO’dan vazgeçmek anlamına gelmez’. https://www.iletisim.gov.tr/turkce/dis_basinda_turkiye/detay/erdogan-bricse-katilma-istegi-natodan-vazgecmek-anlamina-gelmez adresinden 5 Ağustos 2025 tarihinde alındı.
75. Tickner, A. B. (2014). Autonomy and Latin American international relations thinking. J. I. Domínguez ve A. Covarrubias (Ed.), Routledge handbook of Latin America in the world (s. 74-84) içinde. Routledge.
76. Topsakal, İ. (2016). Tarihi süreçte Rusya-Türkiye ilişkileri. Marmara Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 3(2), 33-53.
77. Tuncer, H. (2017). Türk dış politikası: Cumhuriyet Dönemi (1920-2002) (Cilt 2). Kaynak Yayınları.
78. U.S. Department of Defense. (2019a, Haziran 7). Department of defense off-camera press briefing on Turkey's participation in the f-35 Program. https://www.defense.gov/News/Transcripts/Transcript/Article/1870286/department-of-defense-off-camera-press-briefing-on-turkeys-participation-in-the/ adresinden 3 Haziran 2025 tarihinde alındı.
79. U.S. Department of Defense. (2019b, Temmuz 17). Undersecretary of defense for acquisition and sustainment Ellen M. Lord and Deputy undersecretary of defense for policy David J. Trachtenberg press briefing on DOD's response to Turkey accepting delivery of the Russian S-400 air and missile defense system. https://www.defense.gov/News/Transcripts/Transcript/Article/1908442/under-secretary-of-defense-for-acquisition-and-sustainment-ellen-m-lord-and-dep/ adresinden 3 Haziran 2025 tarihinde alındı.
80. Waltz, K. N. (1979). Theory of ınternational politics. McGraw-Hill.
81. Yavuz, T. (2020, Aralık 14). Ukrayna ile Türkiye savunma alanında bir dizi anlaşma imzaladı. https://www.aa.com.tr/tr/dunya/ukrayna-ile-turkiye-savunma-alaninda-bir-dizi-anlasma-imzaladi/2076804 adresinden 20 Mayıs 2025 tarihinde alındı.
82. Yeltin, H. (2021). Türkiye ve S-400 hava savunma sistemleri: Türkiye-ABD-Rusya ilişkilerindeki yeri. Anadolu Strateji Dergisi, 3(1), 65-78.
83. Yermekbayev, A., Khairullayeva, V., Iztayeva, V., Zhuztayeva, B. ve Doszhanova, A. (2020). Relations between Turkey and Russia in the context of energy partnership. International Journal of Energy Economics and Policy, 10(4), 166-171.
84. Yıldız, M. (2021). Küresel ortaklığa doğru. Zinde Yayıncılık.
85. Yılmaz, M. E. (2023). Türkiye-Rusya ilişkilerinin gelişimi (1923-2023). Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, (Cumhuriyet'in 100. Yılında Türkiye – Özel Sayı), 4-45. https://doi.org/10.33692/avrasyad.1252032
86. Yiğittepe, L. (2018). NATO ve Rusya arasında Türkiye’nin güvenlik algılaması: S-400 krizi örneği. Yönetim ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 16(1), 276-289. https://doi.org/10.11611/yead.458050