ASKERÎ BAĞLILIKTA KIRILMA: KALE-İ SULTANİYE’DE FİRAR VAKALARI

Abstract

Bu çalışma, kriminoloji biliminin tanımı içerisinde askerî suç olgusunu tarihsel bir bakış açısıyla ele alarak, Osmanlı Devleti’nin askerî disipline karşı tavrını Kale-i Sultaniye örneği üzerinden incelemektedir. Özellikle Birinci Dünya Savaşı sürecinde meydana gelen firar vakaları, devletin seferberlik halinde askerî insan gücünü koruma konusunda karşılaştığı idari sorunları ortaya çıkarmaktadır. Arşiv belgelerine dayalı olarak yapılan çalışma, firarın yalnızca askerî itaat anlayışına aykırı bireysel bir davranış olarak görülmediğini; aksine uzun süreli savaş ortamının yol açtığı sosyal, ekonomik, psikolojik ve yönetimsel baskıların bir sonucu olarak ortaya çıktığını kanıtlar. Cephedeki zor koşulların ağırlığı, yetersiz beslenme, salgın hastalıklar, barınma sorunları ve askerlerin fiziksel ve ruhsal tükenmişliği firar eğilimini artıran başlıca etmenler arasında yer almaktadır. Bunun yanı sıra askerlerin aileleriyle iletişiminin olmaması, geçim kaygıları, zorunlu göç ve hastalık gibi nedenlerin de firarın arka planında belirleyici rol oynadığı açıktır. Bu bağlamda firar, yalnızca cepheden kaçış değil, askerlerin askerî sorumlulukları ile ailevi yükümlülükleri arasında sıkıştıkları bir kriz yeri olarak değerlendirilmektedir. Osmanlı askerî yargı sistemi firar suçunu cezalandırmakla birlikte, bu sistemin teslim olma, pişmanlık, yaralanma ve ailevi zorunluluklar gibi unsurları dikkate alarak cezaları hafiflettiği tespit edilmiştir. Devletin cezai yaptırımların yanı sıra dinî duygular, iktisadi düzenlemeler ve halk katılımını esas alan yöntemlere başvurması, firar sorununun çok yönlü bir yaklaşım olarak görüldüğünü göstermektedir. Sonuç olarak çalışma, firarın bireysel bir suçtan çok daha öte, savaş koşullarının şekillendirdiği çok yönlü bir olay olduğunu ortaya koymaktadır.

Keywords

• Osmanlı Devleti
• Suç
• Firar
• Kale-i Sultaniye

BREAKDOWN IN MILITARY LOYALTY: DESERTER CASES AT KALE-I SULTANIYE

Abstract

This study examines the phenomenon of military crime within the definition of criminology from a historical perspective and analyzes the attitude of the Ottoman Empire toward military discipline through the case of the Kale-i Sultaniye. In particular, cases of desertion that occurred during the First World War reveal the administrative problems faced by the state in preserving its military manpower under conditions of mobilization. Based on archival documents, the study demonstrates that desertion was not regarded solely as an individual act contrary to the principle of military obedience; rather, it emerged as a consequence of the social, economic, psychological, and administrative pressures generated by prolonged wartime conditions. The severity of frontline hardships, inadequate nutrition, epidemic diseases, shelter problems, and the physical and mental exhaustion of soldiers were among the main factors increasing the tendency toward desertion. In addition, the lack of communication with soldiers’ families, concerns over livelihood, forced migration, and illness also played a decisive role in the background of desertion. In this context, desertion is evaluated not merely as an escape from the фронt but as a crisis point in which soldiers were caught between their military responsibilities and their familial obligations. Although the Ottoman military judicial system punished the crime of desertion, it is observed that this system mitigated sentences by taking into account factors such as surrender, repentance, injury, and familial necessity. The state’s recourse, alongside penal sanctions, to methods based on religious sentiment, economic regulations, and public participation indicates that the problem of desertion was addressed through a multifaceted approach. In conclusion, the study reveals that desertion was far more than an individual crime; it was a multidimensional phenomenon shaped by the conditions of war.

Keywords

• Ottoman State
• Crime
• Desertion
• Kale-i Sultanıye

References

1. Alcakaptan, U. (1975). Suçun unsurları. Ankara Üniversitesi Yayınları.
2. Beşikçi, M. (2016). Askeri modernleşme, askeri disiplin ve din: Düzenli kitle orduları çağında Osmanlı ordusunda tabur imamları. Akademik İncelemeler Dergisi, 11(1), 1-33. https://doi.org/10.17550/aid.15258.
3. BOA, BEO. 4346 /325887.
4. BOA, BEO. 4347 /326012.
5. BOA, DH. EUM. 5şb. 18 /30.
6. BOA, DH. EUM. 6.Şb. 17/7.
7. BOA, DH. EUM. MTK, 80 /54.
8. BOA, DH. UMVM, 124 /42.

9. BOA, İ. DUİT, 108 /46.
10. BOA, İ. DUİT. 104 /25.
11. BOA, İ. DUİT. 107 /16.
12. BOA, İ. DUİT. 107 /37.
13. BOA, İ. DUİT. 107 / 73.
14. BOA, İ. DUİT. 107 /98.
15. BOA, İ. DUİT. 108 /8.
16. BOA, İ. DUİT. 108 /61.
17. BOA, İ. DUİT. 109 /7.
18. BOA, İ. DUİT. 109 /31.
19. BOA, İ. DUİT. 109 /44.
20. BOA, İ. DUİT. 109 /55.
21. BOA, İ. DUİT. 109 /77.
22. BOA, İ. DUİT. 109 /90.
23. BOA, İ. DUİT. 109 /91.
24. BOA, İ. DUİT. 172 /4.
25. BOA, İ. DUİT. 174 /105.
26. BOA, İ. HB. 168 /75.
27. Dolu, O. (2012). Kriminoloji. Anadolu Üniversitesi Yayını.
28. Dönmezer, S. (1994). Kriminoloji (1. Baskı). Beta Yayınları.
29. Gülseren, F. Ş. (1990). Askeri ceza hukukunda müessir fiil suçları [Yayımlanmamış doktora tezi]. İstanbul Üniversitesi.
30. Yaşar, H. (2016). Birinci Dünya Savaşı yıllarında Osmanlı Devleti’nin firari askerler sorununa dair genel bir değerlendirme. Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, 16(32), 5-41.