Cognitive Model of the Structure of Heroicity in an Examination of a Sample Fairy Tale of Azerbaijan

Yıl 2026, Sayı: 372, 91 - 105, 03.01.2026

Ulduz Murshudova

https://doi.org/10.61620/tfa.113

Öz

This study explores the cognitive model of heroicity as represented in
Azerbaijani fairy tales, viewing heroic behavior not merely as a narrative
function but as a structured mental and cultural construct. Drawing upon an
interdisciplinary framework that integrates folkloristic, cognitive
narratology, and cultural psychology, the research analyzes a corpus of
Azerbaijani fairy tales to identify the cognitive mechanisms that shape
heroic identity, decision-making, and moral action. A dynamic set of
cognitive processes, such as danger assessment, goal development,
emotional management, moral reasoning, and identity reconstruction,
organizes Azerbaijani fairy-tale heroism. In order to mirror culturally
ingrained patterns of psychological growth, heroes usually come from
peripheral social positions and go through symbolic processes of
separation, trial, change, and reintegration. It is demonstrated that
antagonistic forces, magical components, and supernatural assistants
serve as cognitive metaphors that externalize internal mental conflicts and
resolutions.

Anahtar Kelimeler

cognitive model , heroic structure , social oppression , psychological distress , cognitive transformation

Etik Beyan

.....i şlkpohuyctrzzree

Azerbaycan'dan Bir Örnek Masalın İncelenmesiyle Kahramanlık Yapısının Bilişsel Modeli

Öz

Bu çalışma, Azerbaycan masallarında temsil edildiği şekliyle kahramanlığın
bilişsel modelini inceleyerek, kahramanlık davranışını yalnızca bir anlatı
işlevi olarak değil, yapılandırılmış bir zihinsel ve kültürel yapı olarak ele
almaktadır. Folklorik, bilişsel anlatıbilim ve kültürel psikolojiyi bütünleştiren
disiplinlerarası bir çerçeveden yararlanan araştırma, kahraman kimliğini,
karar alma sürecini ve ahlaki eylemi şekillendiren bilişsel mekanizmaları
belirlemek için bir Azerbaycan masalları külliyatını analiz etmektedir.
Tehlike değerlendirmesi, hedef geliştirme, duygusal yönetim, ahlaki akıl
yürütme ve kimlik yeniden inşası gibi dinamik bir bilişsel süreçler dizisi,
Azerbaycan masallarındaki kahramanlığı düzenler. Kültürel olarak yerleşik
psikolojik gelişim kalıplarını yansıtmak için kahramanlar genellikle çevresel
sosyal konumlardan gelir ve ayrılık, sınama, değişim ve yeniden bütünleşme
gibi sembolik süreçlerden geçerler. Düşman güçlerin, büyülü bileşenlerin ve
doğaüstü yardımcıların, içsel zihinsel çatışmaları ve çözümleri
dışsallaştıran bilişsel metaforlar olarak hizmet ettiği gösterilmiştir.

Anahtar Kelimeler

bilişsel model , kahramanlık yapısı , toplumsal baskı , zihinsel sıkıntı , bilişsel dönüşüm

Etik Beyan

Etik beyan gerektirmemektedir.

Kaynakça

• Axundov, Ə. (2005). Azərbaycan nağılları. /tərt. ed. / Beş cilddə.-Bakı: Şərq-Qərb, -2005. -336 s.
• Allison, S. T., Goethals. (2019). The metamorphosis of the hero: Principles, processes, and purpose. Frontiers in Psychology. doi:10.3389/fpsyg.2019.00606
• Bəşirqızı, M. U. (2018). Azərbaycan və Şşmali Amerika Hindu folkloru. Bakı: Mütərcim,. – 376 səh.