Cognitive Model of the Structure of Heroicity in an Examination of a Sample Fairy Tale of Azerbaijan

Öz

This study explores the cognitive model of heroicity as represented in Azerbaijani fairy tales, viewing heroic behavior not merely as a narrative function but as a structured mental and cultural construct. Drawing upon an interdisciplinary framework that integrates folkloristic, cognitive narratology, and cultural psychology, the research analyzes a corpus of Azerbaijani fairy tales to identify the cognitive mechanisms that shape heroic identity, decision-making, and moral action. A dynamic set of cognitive processes, such as danger assessment, goal development, emotional management, moral reasoning, and identity reconstruction, organizes Azerbaijani fairy-tale heroism. In order to mirror culturally ingrained patterns of psychological growth, heroes usually come from peripheral social positions and go through symbolic processes of separation, trial, change, and reintegration. It is demonstrated that antagonistic forces, magical components, and supernatural assistants serve as cognitive metaphors that externalize internal mental conflicts and resolutions.

Anahtar Kelimeler

• cognitive model
• heroic structure
• social oppression
• psychological distress
• cognitive transformation

Azerbaycan'dan Bir Örnek Masalın İncelenmesiyle Kahramanlık Yapısının Bilişsel Modeli

Öz

Bu çalışma, Azerbaycan masallarında temsil edildiği şekliyle kahramanlığın bilişsel modelini inceleyerek, kahramanlık davranışını yalnızca bir anlatı işlevi olarak değil, yapılandırılmış bir zihinsel ve kültürel yapı olarak ele almaktadır. Folklorik, bilişsel anlatıbilim ve kültürel psikolojiyi bütünleştiren disiplinlerarası bir çerçeveden yararlanan araştırma, kahraman kimliğini, karar alma sürecini ve ahlaki eylemi şekillendiren bilişsel mekanizmaları belirlemek için bir Azerbaycan masalları külliyatını analiz etmektedir. Tehlike değerlendirmesi, hedef geliştirme, duygusal yönetim, ahlaki akıl yürütme ve kimlik yeniden inşası gibi dinamik bir bilişsel süreçler dizisi, Azerbaycan masallarındaki kahramanlığı düzenler. Kültürel olarak yerleşik psikolojik gelişim kalıplarını yansıtmak için kahramanlar genellikle çevresel sosyal konumlardan gelir ve ayrılık, sınama, değişim ve yeniden bütünleşme gibi sembolik süreçlerden geçerler. Düşman güçlerin, büyülü bileşenlerin ve doğaüstü yardımcıların, içsel zihinsel çatışmaları ve çözümleri dışsallaştıran bilişsel metaforlar olarak hizmet ettiği gösterilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• bilişsel model
• kahramanlık yapısı
• toplumsal baskı
• zihinsel sıkıntı
• bilişsel dönüşüm

Kaynakça

1. Axundov, Ə. (2005). Azərbaycan nağılları. /tərt. ed. / Beş cilddə.-Bakı: Şərq-Qərb, -2005. -336 s.
2. Allison, S. T., Goethals. (2019). The metamorphosis of the hero: Principles, processes, and purpose. Frontiers in Psychology. doi:10.3389/fpsyg.2019.00606
3. Bəşirqızı, M. U. (2018). Azərbaycan və Şşmali Amerika Hindu folkloru. Bakı: Mütərcim,. – 376 səh.