Şeyh Müfîd’in Kozmoloji Anlayışı

Dakîku’l-kelâm konuları altında ele alınan âlem ile ilgili konular kelâm ilminin önemli bölümlerinden birini oluşturmaktadır. Âlem ve onu oluşturan temel öğelerini ele alan kelâmcılar bu alanda kelâm kozmolojisinin oluşmasına katkı sağlamışlardır. Kelâm kozmolojisinde cevher, araz, cisim, boşluk, illiyet, mekân ve hareket gibi başlıklar ele alınarak Tanrı-evren ilişkisi anlaşılmaya çalışılmaktadır. Felsefe ve Hint kaynaklı kaynaklardan önemli oranda yararlanmış olsalar da, kelamcılar kendilerine has bir kozmoloji anlayışı ortaya çıkarmışlardır. Kelâm kozmolojisi hakkında öncü kelâmcılar Mu‘tezile kelâmcıları olmakla beraber Eş‘arî ve Mâtürîdî kelamcıları da dakîku’l-kelâm konu başlığı altında önemli eserlerle katkı sunmuşlardır. Eş‘arîlikte konu Ebü’l-Hasen el-Eş‘arî’nin eserlerine kadar geriye gitmektedir. Sonraki kelâmcılar daha sistematik bir kelâm kozmolojisinin oluşmasına katkı sağlamışlardır. Bu makalede çeşitli alanlarda eserleri bulunan Şeyh Müfîd’in eserlerindeki âlem hakkındaki tespitlerinde onun Tanrı-evren ilişkisi ve evreni oluşturan temel unsurları hakkındaki görüşleri, diğer mezheplerle olan benzer ve ayrıldığı noktalar tespit edilerek buradan genel olarak Şiîliğin özelde ise İmâmiyye’nin konuya bakışı anlaşılmaya çalışılacaktır

The subjects related to the world, which are discussed under the subjects of daqîq al-kalâm in kalâm, constitute one of the important parts of this science. Theologians, who dealt with the realm and its basic elements, contributed to the formation of kalâm cosmology in this field. In Kalâm cosmology, the God-universe relationship is tried to be understood by considering the titles such as substance, accident, object, emptiness, causation, space and movement. Although they benefited greatly from philosophy and Indian sources, they created a unique understanding of cosmology of the theologians. Although the pioneer theologians on the subject are Mu'tazilite theologians, Ash'ari and Mâturîdî theologians also presented important studies under the title of 'daqîq al-kalam in their works. In Ash'arism, the subject goes back to the works of Imam Ash'ari. Those who came after him contributed to the formation of a more systematic theological cosmology. In this article, it will be tried to understand the views of al-Shaykh Mufîd, who has works in a wide variety of fields, about the world he deals with in the ones related to kalâm, and his views on the God-universe relationship, and the views of Shiism in general, Imâmiyya in particular, and other sects.