Kur’ân’daki “Nefislerinizi Öldürün/Öldürmeyin” (اقتلوا/لاتقتلوا انفسكم) İfadelerine Dair Bir Değerlendirme
Abstract
Kur’an’da “ktl” (قتل) fiilinin emir veya nehyiyle “enfüseküm” lafzının buluştuğu ayetler tefsir kaynakları ve meallerde farklı yorumlanmaktadır. Çalışmamızda söz konusu buluşmanın görüldüğü وَلَا تَقْتُلُٓوا اَنْفُسَكُمْۜ “nefislerinizi öldürmeyin”, ثُمَّ اَنْتُمْ هٰٓؤُ۬لَٓاءِ تَقْتُلُونَ اَنْفُسَكُمْ “sonra işte sizler nefislerinizi öldürüyorsunuz (öldürmeyin)”(en-Nisâ 4/29, el-Bakara 2/85) nehiyleri ile اقْتُلُٓوا اَنْفُسَكُمْ “nefislerinizi öldürün” (el-Bakara 2/54, en-Nisâ 4/66) emirlerinin nasıl yorumlandığı ve yorumlanması gerektiği ele alınmıştır. Anlam yakınlıklarına bağlı olarak ilgili ayetler emir ve nehiy kipleri olmak üzere iki başlıkta tasnif edilmiştir. Söz konusu ifadeler kapsamında öncelikle tefsir kaynaklarımız üzerinden bilgi aktarılmıştır. İlgili bölümde tefsir kaynaklarımızdaki veriler daha çok tasvir metoduyla ortaya konulmuş, yer yer bazı görüşler ile ilgili tarafımızca değerlendirmelerde bulunulmuştur. Araştırmamızın son bölümünde ise ilgili ifadeler tarafımızca değerlendirilmiştir. Zikri geçen ayetler değerlendirilirken emir ve nehiy olmak üzere ikişerli olarak dört ayetin anlam bakımından bütünselliği, Kur’an’da “enfüs” lafzının mef'ûl makamında olduğu ayetler, ilgili ayetlerin siyak-sibak bakımından durumu, sebeb-i nüzule dair rivayetler, olgusal gerçeklik ve Tevrat verileri dikkate alınmıştır.
Keywords
References
- Âlûsî, Ebü’s-Senâ Şihâbüddîn Mahmûd b. Abdillâh b. Mahmûd el-Hüseynî. Rûḥu’l-meʿânî fî tefsîri’l-Ḳurʾâni’l-ʿaẓîm ve’s-sebʿi’l-mes̱ânî. 30 Cilt. Beyrut: Dârü İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, ts. Atay, Hüseyin. “Nefis”, Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 37 (1997).
- Ateş, Süleyman. Kur’ân-ı Kerîm’in Yüce Meâli ve Çağdaş Tefsîri. Ankara: Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yayınları, 1982.
- Beyzâvî, Nâsıruddîn Ebü’l-Hayr Abdullah b. Ömer b. Muhammed eş-Şîrâzî eş-Şafi‘î. Envârü’t-tenzîl ve esrârü’t-teʾvîl. Thk. Muhammed Subhi Hasan Hallâk - Muhammed Ahmed el-Atraş. 3 Cilt. Dımaşk-Beyrut: Dârü’r-Reşid, 2000.
- Bikāî, Ebü’l-Hasen Burhânüddîn İbrâhîm b. Ömer b. Hasen er-Rubât el-Hırbevî. Naẓmü’d-dürer fî tenâsübi’l-âyât ve’s-süver. 22 Cilt. Kahire: Dârü’l-Kitâbi’l-İslamî, 1984.
- Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmâîl b. İbrâhîm el-Cu‘fî. el-Câmiʿu’ṣ-ṣaḥîḥu’l-müsned min ḥadîs̱i Resûlillâh ṣallallāhü ʿaleyhi ve sellem ve sünenihî ve eyyâmih. thk. Muhibbüddin el- Hatîb. Kahire: el-Mektebetü’s-Selefiyye, H 1400.
- Durmuş, Zülfikar. “Yanlış Anlamlandırma ve Değerlendirmelere Konu Olan Bakara 54. Âyetindeki ʽUktulû Enfusekumʼ İfadesinin Çözümlemesi”. EKEV Akademi Dergisi. 7/17(Güz) 2003.
- Ebû Dâvûd, Ebû Dâvûd Süleymân b. el-Eş‘as b. İshâk es-Sicistânî el-Ezdî. Sünenü Ebî Dâvûd. nşr. İzzet Ubeyd ed-Deaâs, Adil es-Seyyid. Beyrut: Dârü İbn Hazm, 1418/1997.
- Ebû Hayyân, Muhammed b. Yûsuf b. Alî b. Yûsuf b. Hayyân el-Endelüsî. el-Baḥrü’l-muḥîṭ. thk. eş-Şeyh Adil Ahmed Abdülmevcud, eş-Şeyh Ali Muhammed Muavviz. 8 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1993.
- İbn Âşûr, Muhammed et-Tâhir b. Muhammed b. Muhammed et-Tâhir et-Tûnisî. Tefsîru’t-taḥrîr ve’t-tenvîr. 30 Cilt. Tunus: Ed-Dâru’t-Tunusiyye li’n-Neşr, 1984.
- İbn Atıyye, Ebû Muhammed Abdülhak b. Gālib b. Abdirrahmân b. Gālib el-Muhâribî el-Gırnâtî el-Endelüsî. el-Muḥarrerü’l-vecîz fî tefsîri’l-kitâbi’l-ʿazîz. thk. Abdüsselam Abdüşşâfî Muhammed. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2001.