Kuruluşundan Emevîlerin Sonuna Kadar Basra’daki Ezd Kabilesi’nin Faaliyetleri

The tribe, which emerges as a form of organization based on the unity of lineage, constitutes one of the important building blocks of societies. It is seen that the Arabs, one of these societies, dispersed to different geographies and divided into various tribes. Over time, these tribes turned into large tribes with many sub-branches. Among these is the al-Azd tribe, one of the powerful and influential tribes of the Arabs. The members of the al-Azd tribe, whose ancestry is based on the Yemen region, dispersed to different geographies over time and settled in the places where they settled. The tribesmen, who mostly worshiped idols during the Age of Ignorance, became Muslims in time. After accepting Islam, they participated in many conquest movements. Some of those who participated in the conquest movements settled in Basra City, which was established as a garrison.Tribal members, whose numbers increased thanks to those who settled in the city with different motives, brought their alliances and rivalries with other tribes to the city, along with tradition. The tribe, which gained a certain power over time due to the increase in their numbers, also affected the social and political structure of Basra. At this point, the activities of the al-Azd tribe in Basra are important. The study to understand this effect area consists of three parts. The origin and pre-Islamic situation of the al-Azd tribe is discussed in the first part, and the settlement processes in Basra are discussed in the second part. In the third part of the study, the political, social, economic and scientific activities of the tribe in Basra were examined.

Soy birliğini esas alıp bir örgütlenme biçimi olarak karşımıza çıkan kabile, toplumların önemli yapı taşlarından birini oluşturmaktadır. Bu esasa bağlı olarak Arapların farklı coğrafyalara dağılarak çeşitli kabilelere ayrıldıkları görülmektedir. Bu kabileler zaman içerisinde kendi bünyelerinde birçok alt kolu barındıran büyük kabilelere dönüşmüşlerdi. Bunlar arasında Arapların güçlü ve etkili kabilelerinden Ezd kabilesi de yer almaktadır. Soyları Yemen bölgesine dayanan Ezd kabilesi mensupları zaman içerisinde farklı coğrafyalara dağılmış ve yerleştikleri yerleri kendilerine yurt edinmişti. Câhiliye döneminde çoğunlukla putlara tapan kabile mensupları zamanla Müslüman olmuştu. İslâm dinini kabul ettikten sonra ise birçok fetih hareketine katılmışlardı. Fetih hareketlerine katılanların bir kısmı garnizon olarak kurulan Basra şehrine yerleşmişti. Farklı saiklerle şehre yerleşenler sayesinde sayıları artan kabile mensupları gelenek ve göreneklerini buraya taşımışlardı. Öte yandan şehrin diğer kabileleriyle ittifak ve rekabet halinde olmuşlardı. Sayılarının artmasının da etkisiyle zamanla belli bir güce kavuşan kabile Basra’nın toplumsal ve siyasal yapısını da etkilemişti. Dolayısıyla Ezd kabilesinin Basra’da yürütmüş olduğu faaliyetler önem arz etmektedir. Bu etki sahasının anlaşılması adına yapılan çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Ezd kabilesinin kökeni ve İslâm öncesi durumu birinci bölümde, Basra’ya yerleşme süreçleri ikinci bölümde ele alınmıştır. Çalışmanın üçüncü bölümünde ise kabilenin Basra’daki siyasi, sosyal, iktisadi ve ilmi faaliyetleri incelenmiştir.