İslâm Düşüncesinde Tecdid ve Kolektif İctihad: Dijital Çağda Temsil Krizini Aşmanın İmkânı

This study examines the representation crisis caused by traditional religious interpretations and its impact on faith in the modern era. The primary problem is that decontextualizing nass (scriptural texts), especially regarding practical legislation like law, politics, and warfare, leads individuals toward theological ambiguity, deism, and atheism. Consequently, Islamic tenets risk becoming purely theoretical debates, and Islamic law may evolve into an academic doctrine without practical social equivalents. To resolve this anachronistic conflict between revelation (wahy) and social reality (waqi’ah), this study proposes a “dynamic-epistemic adaptation” method. Utilizing a literature review, it analytically examines the addresser-interlocutor relationship in the Qur’ān, historical approaches to renewal (tajdid), and the principles of change in Islamic legal theory (usul al-fiqh). Ultimately, the study concludes that distinguishing between the constant and dynamic spheres of religion, operating collective ijtihad mechanisms, and reclassifying religious responsibilities according to the expertise of the addressees will significantly resolve these representation and faith crises.

Bu çalışma, dijitalleşme ve bilimsel ilerlemelerle hızla gelişen ve şekillenen modern çağda, geleneksel dînî yorum ve yaklaşımların yol açtığı temsil krizi ve bunun inanç üzerindeki etkilerini konu edinmektedir. Araştırmanın temel problemi, özellikle fiili yasama (hukuk, siyaset, savaş) konularındaki nasların bağlamından koparılarak yorumlanmasının bireyleri teolojik belirsizliğe ve inançsızlığa (ateizm/deizm) sürüklemesidir. Bu bağlamda çalışmanın amacı vahiyle vakıa arasındaki anakronik çatışmayı giderecek “dinamik-epistemik adaptasyon” yönteminin imkanını tartışamaya açmak, dinin yaşadığı durağanlık krizine çözümler teklif etmektir. Zira mevcut gelişmeler İslâm inanç esaslarının salt nazarî tartışmalara dönüşmesi; İslâm hukukunun, Roma hukuku gibi sadece talimi yapılan teorik bir öğretiye evrilmesi riskini artırmaktadır. Yöntem olarak literatür incelemesi benimsenmiş bu bağlamda Kur’ân’daki hitap-muhatap ilişkisi, tarihsel tecdid yaklaşımları ve fıkıh usulündeki değişim ilkeleri tahlil edilmiştir. Sonuç olarak dinin sabit ve değişken alanlarının ayrılması, kolektif içtihat mekanizmasının işletilmesi ve dinî sorumlulukların muhatapların uzmanlık/gelişim düzeylerine göre yeniden sınıflandırılmasının temsil ve inanç krizlerinin çözümüne katkı sağlayacağı kanaati hasıl olmuştur.