Kur'ân'da Atıf Üslûbu ve Nüzûl Vasatındaki İşlevselliği -Kâf Sûresi Örneği-

Hatice Kaya

doi:10.32711/tiad.1902170

TR EN

Abstract

Kur'ân'da Atıf Üslûbu ve Nüzûl Vasatındaki İşlevselliği -Kâf Sûresi Örneği-

Abstract

Kur’ân, muhataplarını şimdiki zaman (nüzûl vasatı), geçmiş ve gelecek arasında dinamik bir zaman yolculuğuna çıkaran kendine özgü bir hitap stratejisine sahiptir. Bu çalışmada "atıf" kavramı, klasik nahiv (gramer) anlamının ötesinde, metnin şimdiki zamanı ile kronolojik geçmiş ve gelecek sahneleri arasında kurulan retorik ve anlamsal köprüleri ifade etmek üzere kullanılmıştır. Çalışmanın temel amacı; Kur’ân’ın doğrusal olmayan bu zaman tasavvuru ve tarihî göndermelerinin, salt statik birer kıssa bilgisi veya gayb ihbarı olmanın ötesinde, nüzûl ortamındaki güncel inşayı hedefleyen kurucu bir üslûp özelliği olduğunu ortaya koymaktır. Bu bağlamda, makalede ‘Açık (doğrudan) Atıflar’ ve ‘Örtük (dolaylı) Atıflar’ şeklinde ikili bir tasnif yapılmış; bu teorik çerçeve Kâf Sûresi örnekleminde tahlil edilmiştir. İnceleme neticesinde, sûredeki geçmiş ve gelecek atıflarının, ilk muhatapların zihin dünyasını şekillendirmek, psikolojik dirençlerini yönetmek ve tutumlarında müspet bir değişim gerçekleştirmek amacıyla aktif birer retorik araç olarak işlev gördüğü belirlenmiştir.

Keywords

Tefsir, Atıf Üslûbu, Retorik, Anlam, Bağlam

Abstract

The Referential Style in the Qur'an and Its Functionality in the Context of Revelation -The Case of Surah Qaf-

Abstract

The Qur'an possesses a unique rhetorical strategy that takes its interlocutors on a dynamic chronological journey between the present (the context of revelation), the past, and the future. In this study, the concept of "reference" (atıf) is employed beyond its classical grammatical definition to denote the rhetorical and semantic bridges constructed between the textual present and chronological depictions of the past and future. The primary objective of this paper is to demonstrate that the Qur'an’s non-linear conception of time and its historical references are not merely static narrations of past events (qisas) or foretelling of the unseen (ghayb), but rather a constitutive stylistic feature aimed at reshaping the immediate reality within the revelational milieu. Within this framework, a dual classification is proposed as 'direct references' and 'indirect references,' and this theoretical model is analyzed through the sample of Surah Qaf. The analysis reveals that the references in the Surah to the past and to the future function as active rhetorical tools designed to reconstruct the worldview of the initial addressees, manage their psychological resilience, and bring about a positive transformation in their attitudes.

Keywords

Tafsir, Referential Style, Rhetorical Style, Meaning, Context

References

Abdelhaleem, Muhammed. çev. Demir, Şehmus. “Kur’ân’da Âhiret-Dünya ve Dünya Hayatı.” Ekev Akademi Dergisi 1/3 (1998), 321–333.
Ağakay, Mehmet Ali. TDK Türkçe Sözlük. Ankara: TDK, 1966.
Ahmed, Halil bin. Kitâbü’l-‘ayn, tsz.
Albayrak, Halis. “Mukatil b. Süleyman Tefsirinde Söz-Muhatap-Anlam İlişkisi.” Kur’an ve İslami İlimlerin Anlaşılmasında Tarihin Önemi. ed. Mehmet Mahfuz Söylemez. 83–105. Ankara: Ankara Okulu, 2013.
Ay, Mahmut. Kur’an Kıssalarını Sîret Bağlamında Okumak -Hz. Musa Kıssası Örneği-. İstanbul: Ensar, 2019.
Cabirî, Muhammed Âbid. Fehmü’l-Kur’ân. Dâru’l-beydâ: Dâru’n-neşri’l-mağrîbî, 2008.
Çağbayır, Yaşar. Ötüken Türkçe Sözlük. İstanbul: Ötüken, 2017.
Çalışkan, Muhammed Selman. “Kur’an’da Mekke Müşriklerinin Ahiret İnançları ile Hayra Engel Olmaları Arasındaki İlişki.” İslami İlimler Dergisi 11/1 (2016), 67–91.
Derveze, İzzet. et-Tefsîru’l-hadîs. çev. Şaban Karataş vd. İstanbul: Düşün Yayıncılık, 2014.
Doğan, Mehmet Zeki - Kalaç, Rıdvan. “Âhiret Gününde Amellere Şahitlik Edecek Unsurlar: Kur’ân ve Sünnet Merkezli Bir İnceleme.” İhya Uluslararası İslâm Araştırmaları Dergisi 12/1 (2026), 374–404.

Duman, Cengiz. Kur’an Kıssalarının Tarihselliği. İstanbul: Ekin Yayınları, 2011.
Durukoğlu, Salim. “Yeni Bir Roman Tekniği ‘İleriye Gidiş Tekniği’ ve Varoluş Gerekçeleri.” Tarih Okulu Dergisi 43 (2019), 1908–1918.
Ebû Zehre, Muhammed b. Ahmed b. Mustafâ. Zehretü’t-tefâsîr. Dâru’l-fikr el-Arabî, tsz.
Esed, Muhammed. Kur’ân Mesajı. çev. Cahit Koytak - Ahmet Ertürk. İstanbul: İşaret, 2015.
Fîrûzâbâdî. el-Kâmûsü’l-muhît. Kahire: Daru’l-hadîs, 2008.
Gedikli, Fikret. “Kur’an’ın Âhiret Tanımları ve Bağlam Analizleri.” Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi 10/51 (2017), 1248–1253.
Gezer, Süleyman. Sözlü Kültürden Yazılı Kültüre Kur’an. Ankara: Ankara Okulu, 2015.
Gökkır, Bilal. “Meryem Sûresi Kıssalarında Dil ve Üslûp.” Tarihten Günümüze Kur’an İlimleri ve Tefsir Usûlü. 213–225. Ankara: İlim Yayma Vakfı, 2009.
Görgün, Tahsin. “Kur’an Kıssalarının Neliği(Mahiyeti) Üzerine.” İlahî Sözün Gücü Varlık ve Bilgi Kaynağı Olarak Kur’an. 19–40. İstanbul: Gelenek Yayıncılık, 2003.
Hazer, Dursun. “Kur’an-ı Kerim Kıssalarının Edebî Değeri ‘Hz. İbrahim Kıssalarını Vaka-Zaman-Mekân-Şahıs Unsurları Açısından Bir Değerlendirme.’” İslâmî İlimler Dergisi I. Kur’an Sempozyumu, 205–218.
İbn Âşûr, Muhammed Tâhir. et-Tahrîr ve’t-tenvîr. Tunus: Dâru’t-Tunusiyye, 1984.
İbn Atiyye, el-Muharrerü’l-vecîz fi’t-tefsîri’l-Kitabi’l-‘Azîz. Doha: Dâru’l-hayr, 2007.
İbn Manzûr, Ebü’l-Fazl Cemâlüddîn Muhammed. Lisânü’l-Arab. Beyrut: Dâr’ü-sadır, tsz.
el-İsfehânî, Râgıb. Müfredâtü elfâzi’l-Kur’ân. Dımeşk: Dârü’l kalem, 2014.
Kara, Mustafa. Bireysel ve Toplumsal Açıdan Kur’an Kıssaları. Samsun: Üniversite Yayınları, 2018.
Karataş, Turan. Ansiklopedik Edebiyat Terimleri Sözlüğü. İstanbul: Yedi Gece Kitapları, 2001.
Kasapoğlu, Abdurrahman. “Kur’anda Kıssa Terapisi -Hz. Peygamberin Kıssalardan Terapi Amaçlı Yardım Alması-.” Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergiisi 8/2 (2004), 69–80.
Kaya, Hatice. Yapısal ve Anlamsal Bakımdan Kur’ân’da Atıflar. Ankara: Yayımlanmamış Doktora Tezi, 2025.
Kaya, Remzi. “Kur’an-ı Kerim Kıssaları ve Düşündürdükleri.” Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 11/2 (2002), 31–58.
Keleş, Ahmet. “Mushaf-Kur’ân Ayrımında Siyerin Rolü ve Mushaf’ı Kur’ân Olarak Okumanın İmkânı.” Kur’ân’ı Nüzûl Dönemiyle Okumak. ed. Adnan Demircan. Ankara: Ankara Okulu, 2021.
Kılıç, Sadık. Kur’ân:Dildeki Sonsuz Mucize. İstanbul: Gelenek Yayınları, 2003.
Kılıç, Sadık. “Tarih Felsefesi Açısından Kıssalar.” 1. Kur’an Sempozyumu. 87–98. Ankara: Bilgi Vakfı Yayınları, 1994.
Kılınçlı, Sami. “Hz. Âdem- İblis Kıssasını Nüzûl- Sîret Bağlamında Okumak.” Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 20/2 (2020), 700–729.
Kutub, Seyyid. Kur’an’da Edebî Tasvir. çev. Kamil M. Çetiner. İstanbul: Beka Yayıncılık, 2019.
Kutub, Seyyid. Meşâhidü’l-Kıyâme fi’l-Kur’ân. Kahire: Daru’ş-şark, 2006.
el-Mâtürîdî, Ebû Mânsur. Te’vîlâtü’l-Kur’ân. thk. Ertuğrul Boynukalın. İstanbul: Darü’l-mizân, 2006.
Mevdûdî, Ebu’l-Alâ. Tefhîmü’l-Kur’ân. çev. Muhammed Han Kayani vd. İstanbul: İnsan, 2006.
Mukâtil. Tefsirü Mukâtil b. Süleyman. Lübnan: Müessesetü’t-târihü’l-Arabî, 2002.
Okumuş, Mesut. “Kur’ân ve Sünnette Dünya ve Âhiret Hayatına Bakış.” Diyanet İlmi Dergi Kur’ân Nüzûlünün 1400. yılı Özel Sayısı (2012), 721–747.
Öztürk, Mustafa. Kıssaların Dili. Ankara: Ankara Okulu, 2014.
Pak, Zekeriya. “Hz. İbrahim Yıldız, Güneş ve Ayı Rab Edindi Mi? (En‘am 74-83’teki İbrahim Kıssasına Tarihi Gerçeklik Açısından Bir Bakış).” Ekev Akademi Dergisi 7/14 (2003), 59–74.
er-Râzî, Fahreddin. Mefâtihü’l-gayb. Beyrut: Dârü’l-fikr, 1981.
es-Sâmerrâî, Muhammed Fâzıl. en-Nahvü’l-Arabî ahkâmü ve meân. Beyrut: Ipex, 2014.
Şemseddin, Samî. Kâmûs-i Türkî. İstanbul: Alfa, 2020.
Şengül, İdris. Kur’an Kıssalarının Tarihi Değeri. Ankara: OTTO, 2019.
Şimşek, M.Sait. Kur’an Kıssalarına Giriş. Konya: Kitap Dünyası, 2013.
Söylemez, Mehmet Mahfuz. “Kur’an- Tarih İlişkisi Üstüne.” Kilis 7 Aralık Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi.
et-Taberî, Muhammed İbn Cerîr. Câmi‘u’l-beyân ‘an te’vîli âyi’l-Kur’ân. Kahire: Dâru’l-hecr, 2001.
Tatar, Burhanettin. “Kur’an ’da Kıssaların Temel Anlamları Üzerine Felsefi Notlar.” Milel ve Nihal 6 (2009), 99–111.
Tekin, Mehmet. Roman Sanatı 1. İstanbul: Ötüken, 2001.
Yar, Erkan. “Diriliş Kurarnları ve Gerçeklik Bağlamında Kur’ân’ın Âhiret Hakkındaki Anlatımları.” Dini Araştırmalar 9/25 (2006), 43–60.
Yaşar, Mehmet. “Duhâ ve İnşirâh Sûrelerinde Hz. Peygamber’e Yönelik Hitapların Yansımaları.” İslam Medeniyeti Araştırmaları Dergisi 9/1 (2024), 30–59.
Yaşar, Mehmet. "Muhammed Ebû Zehre'ye Göre Kur'ân Kıssalarının Özgün Yönleri," Mütefekkir 11/22 (2024), 351-375 .
Yavuz, Ömer Faruk. “Kur’an’ın Temel Amaçlarının İfade Edilmesinde Bir Anlatım Tekniği Olarak ’Kıssa’nın Rolü.” Milel ve Nihal 6/1 (2009), 113–136.
Yavuz, Ömer Faruk. “Kur’ân Perspektifinde Dünya Âhiret Bütünlüğü.” Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi 6/3 (2006), 160–198.
Yavuz, Yusuf Şevki. “Fahreddin er-Râzî.” TDV İslam Ansiklopedisi. 12/89-95. TDV, 1995.
Yıldırım, Bekir. “Kur’an’da Kıyamet ve Âhiretle İlgili Konuların Hıvâr Üslûbuyla Takdimi.” Darülhadis İslami Araştırmalatr Dergisi 2 (2022), 75–107.
Yıldız, İbrahim. “Kur’an Kıssalarında Muhatabı Anlatıma Dahil Etme: Amacı, Zamanı ve Metotları.” The Journal of Academic Social Science Studies 2/75 (2019), 457–472.
ez-Zebîdî. Tâcü’l-arûs. Kuveyt: Matbaat-ü hükûmet-i Kuveyt, 1987.
ez-Zemahşerî. Esâsü’l-belâğa. Beyrut: Darü’l kütübü’l ilmiyye, 1998.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Tafsir

Journal Section

Research Article

Authors

Hatice Kaya ^*
0009-0008-0908-3312
Türkiye

Publication Date

June 30, 2026

Submission Date

March 3, 2026

Acceptance Date

June 22, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 10 Number: 2

DOI

https://doi.org/10.32711/tiad.1902170

IZ

https://izlik.org/JA49BH73UL

APA

Kaya, H. (2026). Kur’ân’da Atıf Üslûbu ve Nüzûl Vasatındaki İşlevselliği -Kâf Sûresi Örneği-. Türkiye İlahiyat Araştırmaları Dergisi, 10(2), 1090-1112. https://doi.org/10.32711/tiad.1902170

AMA

1.Kaya H. Kur’ân’da Atıf Üslûbu ve Nüzûl Vasatındaki İşlevselliği -Kâf Sûresi Örneği-. Türkiye İlahiyat Araştırmaları Dergisi. 2026;10(2):1090-1112. doi:10.32711/tiad.1902170

Chicago

Kaya, Hatice. 2026. “Kur’ân’da Atıf Üslûbu Ve Nüzûl Vasatındaki İşlevselliği -Kâf Sûresi Örneği-”. Türkiye İlahiyat Araştırmaları Dergisi 10 (2): 1090-1112. https://doi.org/10.32711/tiad.1902170.

EndNote

Kaya H (June 1, 2026) Kur’ân’da Atıf Üslûbu ve Nüzûl Vasatındaki İşlevselliği -Kâf Sûresi Örneği-. Türkiye İlahiyat Araştırmaları Dergisi 10 2 1090–1112.

IEEE

[1]H. Kaya, “Kur’ân’da Atıf Üslûbu ve Nüzûl Vasatındaki İşlevselliği -Kâf Sûresi Örneği-”, Türkiye İlahiyat Araştırmaları Dergisi, vol. 10, no. 2, pp. 1090–1112, June 2026, doi: 10.32711/tiad.1902170.

ISNAD

Kaya, Hatice. “Kur’ân’da Atıf Üslûbu Ve Nüzûl Vasatındaki İşlevselliği -Kâf Sûresi Örneği-”. Türkiye İlahiyat Araştırmaları Dergisi 10/2 (June 1, 2026): 1090-1112. https://doi.org/10.32711/tiad.1902170.

JAMA

1.Kaya H. Kur’ân’da Atıf Üslûbu ve Nüzûl Vasatındaki İşlevselliği -Kâf Sûresi Örneği-. Türkiye İlahiyat Araştırmaları Dergisi. 2026;10:1090–1112.

MLA

Kaya, Hatice. “Kur’ân’da Atıf Üslûbu Ve Nüzûl Vasatındaki İşlevselliği -Kâf Sûresi Örneği-”. Türkiye İlahiyat Araştırmaları Dergisi, vol. 10, no. 2, June 2026, pp. 1090-12, doi:10.32711/tiad.1902170.

Vancouver

1.Hatice Kaya. Kur’ân’da Atıf Üslûbu ve Nüzûl Vasatındaki İşlevselliği -Kâf Sûresi Örneği-. Türkiye İlahiyat Araştırmaları Dergisi. 2026 Jun. 1;10(2):1090-112. doi:10.32711/tiad.1902170

Türkiye Journal of Theological Studies is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License (CC BY NC).

Abstract

Abstract

Abstract

Kur'ân'da Atıf Üslûbu ve Nüzûl Vasatındaki İşlevselliği -Kâf Sûresi Örneği-

Abstract

Keywords

Abstract

The Referential Style in the Qur'an and Its Functionality in the Context of Revelation -The Case of Surah Qaf-

Abstract

Keywords

References

Details

Primary Language

Subjects

Journal Section

Authors

Publication Date

Submission Date

Acceptance Date

Published in Issue

DOI

IZ

Cite