İnterdisipliner İlmî Anlayışın Bir Örneği: Muhammed b. Yusuf es-Senûsî

Muhammad b. Yusuf al-Sanusi is one of the most prominent scholars in the west Muslim world. There was a crisis in his era and he was witness to the downfall of Andalus and Spanish pressure over North Africa. Therefore, he devoted his scientific experience to suggest solutions for problems of Muslims. He wrote several books in various scientific areas and reflected an interdisciplinary approach on them. He combined Kalam with Sufism due to be renowned as a mutakallim and sufi. In this respect, he was particularly active in making Ash’arism rooted in Africa and his works have left deep traces in the subsequent Muslim thought. al-Aqaid al-Sanusiyyah (a series of aqaid texts) is the most famous work for al-Sanusi. al Aqide al Sughra, for instance, has been taught as a textbook in the Muslim world. In this paper, it is tried to evaluate generally his contribution to Muslim thought within contextual reading. 

Muhammed b. Yusuf es-Senûsî, İslam dünyasının yetiştirdiği en önemli âlimlerdendir. Dönemi, Mağrib coğrafyasının ciddi buhranlar yaşadığı bir süreçtir. Senûsî, Endülüs’ün tarih sahnesinden çekildiği ve İspanya’nın Kuzey Afrika’yı baskı altına almaya başladığı bir döneme şahitlik etmiştir. Bu nedenle Senûsî, birçok ilmî disiplinde olan vukufiyetini, Müslümanların sorunlarına çözüm yolları sunmak amacıyla sarf etmiştir. Senûsî, birikimiyle interdisipliner çalışmaya önem veren bir âlim olduğunu muhtelif ilmi alanlarda te’lif ettiği eserleriyle göstermiştir. Kelamcı ve mutasavvıf kimliğiyle ön plana çıkan Senûsî, bu iki alanı te’lif eden bir anlayış ortaya koymuştur. Bu yönüyle özellikle Afrika’da Eş‘arîliğin kökleşmesinde etkin bir rol oynamış ve eserleriyle sonraki Müslüman düşünce geleneğinde derin izler bırakmıştır. Kelâm alanında bir dizi akaid metninden müteşekkil Senûsî Akâidi ile tanınmıştır. Örneğin el-Akîdetu’s-Suğra’sı Malezya’dan Fas’a kadar İslam dünyasının birçok yerinde uzun yıllar ders kitabı olarak okutulmuş ve derin etkiler bırakmıştır. Bu makalede Senûsî’nin kelâm ilmine ve İslam düşüncesine yaptığı katkılar, bağlamsal bir okuma temelinde genel hatlarıyla ele alınmaktadır.