Şeyhzâde Muhyiddin Kocevî’nin Beyzâvî’ye Eleştirilerinin Değerlendirilmesi

Although hashiyas of tafsir helps to understand the things they want to explain more easily and accurately, it also contains some criticism by its authors. Shayhzada Muhy Al-Din Qujawi (d. 950/1543), one of the 16th century Ottoman scholars, wrote one of the most famous hashiya written on the commentary by Anwar al-tanzîl of Al-Baidawi. Although Shayhzada is very useful in understanding the subject of Anwar al-tanzîl, there are some criticisms about Al-Baidawi in the work. Shayhzada has put forward criticism and his own views within the framework of various principles such as linguistics, belief principles and fiqh. He tried to base his preferences with some reasons and evidence. These criticisms directed from hashiyas of tafsir to commentators show that these works are not only at the point of understanding the tafsir works, but also in the tafsir literature for the correct understanding of the Qur'an.

Tefsir hâşiyeleri esas aldıkları eserlerin daha kolay ve doğru olarak anlaşılmasına yardımcı olmaları yanında hâşiye yazarlarının birtakım eleştiri ve itirazlarını da içerirler. Bu eleştirilerin yoğunluğu ve çerçevesi ise muhaşşîlerin tercihlerine bağlı olarak değişmektedir. 16. asır Osmanlı âlimlerinden Şeyhzâde Muhyiddin Kocevî (ö. 950/1543) Beyzâvî’nin Envâru’t-tenzîl isimli tefsiri üzerine yazılmış en meşhur hâşiyelerden birini kaleme almıştır. Şeyhzâde’nin hâşiyesi Envâru’t-tenzîl’in anlaşılmasında çokça faydalı olmasıyla öne çıkmakla birlikte eserde Beyzâvî’ye yönelik birtakım itirazlarla karşılaşılmaktadır. Şeyhzâde, dilbilim, inanç esasları ve fıkıh gibi çeşitli ilkeler çerçevesinde eleştiri ve kendi görüşlerini ortaya koymuştur. Tercihlerini bazı sebep ve delillerle temellendirmeye çalışmıştır. Tefsir hâşiyelerinde müfessirlere yöneltilen eleştiriler, bu eserlerin sadece tefsirlerin anlaşılmasına yönelik olarak değil, Kur’ân’ın sahih olarak yorumlanması noktasında da tefsir literatürünün önemli bir parçası olduklarını göstermektedir.