Sosyo-Politik Rivâyetlerin Anlaşılmasında Bağlamın Tespiti -“Câhiliye Ölümü” Rivayetleri Örneği"-

Hadisler, tespit ve değerlendirme kriterleri açısından çeşitli yaklaşımlara konu olmuştur. Bu kriterlerin ne olduğu ve işletilip işletilmediği ya da nasıl işletileceği yanında rivayetlerin kabul/reddi ve anlaşılmasında öznellik sorunu da önemli etkiye sahiptir. Bir rivayetin Kur’an’a ve sahih sünnete, tarihe, akla uygunluk kriterlerine arz edilerek tespiti ve anlaşılmasına katkı sağlayacak unsurlardan biri de sosyo-kültürel ortama dair bilgilere sahip olmaktır. Metnin kendisinden elde edilemeyen ve sebeb-i vürudu zikredilmeyen rivayetlerin anlaşılmasında sosyo-kültürel bağlama ilişkin kavramların önemli olduğunu düşünmekteyiz. Bu çalışmanın amacı da, “câhiliye ölümü” temasının din dili içinde hangi unsur ya da unsurlara karşılık geldiğini, aynı zamanda musanniflerin hadisleri ele aldıkları bağlam ve konu bütünlüğünü dikkate alan bir okuma imkânı ile rivayetin özünü tespit ve mesajını anlama çabasıdır. Sonuç olarak, zahiren küfür ve şirkle ilgili olduğu düşünülen rivayetlerin, musanniflerin ve şarihlerin ele alış tarzından hareketle sosyo-politik alanla ilgili olduğu anlaşılmaktadır. Rivayetin ortaya çıkmasına sebep olan durumun ise, Arapların kültürel yapısından kaynaklandığını söylemek mümkündür.