Year 2020, Volume 4 , Issue 7, Pages 219 - 225 2020-02-28

KÖL TİGİN (K 10) YAZITINDAKİ ÖD T(E)ÑRİ KİŞİ OGLI KOOP ÖLG(E)Lİ TÖRİM(İ)Ş CÜMLESİ ÜZERİNE

Eyup Sertaç AYAZ [1]


Köl Tigin yazıtının kuzey cephesinin 10. satırındaki RSY (y1s1r1) kelimesinin yapılan çalışmalarda ‘yaşar’, ‘yasar’ ve ‘aysar’ olarak farklı şekillerde okunduğu gözlenmiştir. Bu okuma farklılıklarından dolayı kelimenin geçtiği cümleye farklı anlamlar verilmiştir. Yazıtların kopyasını sunan çalışmalar (Inscriptions de L’Orkhon 1892: 7; Alyılmaz 2005: 30) RSY (y1s1r1) kelimesindeki işaretlerde ittifak etmiştir. Buradan da anlaşılmaktadır ki okuma farklılıklarının sebebi işaretlerdeki farklılık değil, anlamlandırmadaki tercihlerdir. Aynı cümlenin başında geçen ‘öd täŋri’ ifadesinin anlamlandırılmasında da bir birlik yoktur. Yazıttaki cümlenin doğru anlaşılması için Türk din tarihinin verileri ışığında konunun ayrıntılı olarak değerlendirilmesi gerekir. Siyasi iktidar ve hakimiyetinin kaynağını Tanrı’dan alan Türk kağanı Bilge Kağan, kurduğu bu cümleyle Türk inanç sistemini özetleyen bir tespit yapmıştır. Bu makalede, daha önce yapılan okuma ve anlamlandırma teklifleri incelenerek, Gök Tanrı temelinde şekillenen inanç sisteminden hareketle RSY (y1s1r1) kelimesi yeniden değerlendirilmiştir.
Köl Tigin yazıtı, Tanrı, Zaman
  • Aydın, Erhan (2018). Orhon Yazıtları, İstanbul, Bilge Kültür Sanat Yay.
  • Bayat, Fuzuli (1993). Oğuz Epik Enenesi ve Oğuz Kağan Dastanı, Bakü, Sabah Yay.
  • Bayat, Fuzuli (2011). Türk Mitolojik Sistemi 1, İstanbul, Ötüken Neşriyat.
  • Berta, Árpád (2010). Türk ve Uygur Runik Yazıtlarının Karşılaştırmalı Yayını, Ankara TDK Yay.
  • Ercilasun, Ahmet Bican (2014). Makaleler 1, Ankara, Akçağ Yay.
  • Ercilasun, Ahmet Bican (2016). Türk Kağanlığı ve Türk Bengü Taşları , İstanbul, Dergâh Yay.
  • Erdem, Mehmet Dursun, Demirci Ümit Özgür (2019). Köktürkçe, Ankara, Pruva Yay.
  • Ergin, Muharrem (2007). Orhun Abideleri, İstanbul, Boğaziçi Yay.
  • Güngör, Harun (2012). Türk Din Etnolojisi, İstanbul, IQ Kültür Sanat Yay.
  • Kafesoğlu, İbrahim (1980). Eski Türk Dini, Ankara, Kültür Bakanlığı Yay.
  • Kafesoğlu, İbrahim (2012). Türk Millî Kültürü, İstanbul, Ötüken Neşriyat.
  • Kâşgarlı Mahmud (2007). Dîvânü Lugâti’t-Türk, istanbul, Kabalcı Yay.
  • Orkun, Hüseyin Namık (2011). Eski Türk Yazıtları, Ankara, TDK Yay.
  • Ögel, Bahaeddin (2014). Türk Mitolojisi II. Cilt, Ankara, TTK Yay.
  • Ögel, Bahaeddin (2016). Türklerde Devlet Anlayışı, İstanbul, Ötüken Neşriyat.
  • Sertkaya, Osman Fikri (2017). “Köl Tigin (K-10)’da Geçen Öd Teŋri ‘Zaman Tanrısı’ ile İlgili Fiili Yaşamak ‘Yaşamak’ mı, Yasamak ‘Tanzim Etmek, Düzenlemek’ mi, Yoksa Aymak ‘Demek, Söylemek’ mi Okumalıyız?”, Journal of Old Turkic Studies , Cilt 1, Sayı 2, ss.55-63.
  • Şemseddein Sami (2012). Orhun Abideleri, (Yay. Haz. Gıyasettin Aytaş), Ankara, Akçağ Yay.
  • Tekin, Talat (2003). Orhon Türkçesi Grameri, İstanbul, Kitap Matbaası.
  • Tekin, Talât (2010). Orhon Yazıtları, Ankara TDK Yay.
  • Thomsen, Vilhelm (2011). Orhon Yazıtları Araştırmaları, (Çev., Yay. Haz. Vedat Köken), Ankara, TDK Yay.
  • Tulum, Mertol (1990). “Orhon Yazıtlarında Birleşik Cümleler ve Baş Cümle İle Yardımcı Cümle İlişkileri”, Türk Dili Araştırmaları Yıllığı Belleten, Cilt 38, Sayı 1990, ss. 193-205.
Primary Language tr
Subjects Social
Journal Section Articles
Authors

Author: Eyup Sertaç AYAZ (Primary Author)
Institution: Kafkas Üniversitesi
Country: Turkey


Dates

Publication Date : February 28, 2020

Bibtex @research article { tjsosci689575, journal = {The Journal of Social Science}, issn = {}, eissn = {2587-0807}, address = {thejournalofsocialscience@gmail.com}, publisher = {Cenk AKSOY}, year = {2020}, volume = {4}, pages = {219 - 225}, doi = {10.30520/tjsosci.689575}, title = {KÖL TİGİN (K 10) YAZITINDAKİ ÖD T(E)ÑRİ KİŞİ OGLI KOOP ÖLG(E)Lİ TÖRİM(İ)Ş CÜMLESİ ÜZERİNE}, key = {cite}, author = {Ayaz, Eyup Sertaç} }
APA Ayaz, E . (2020). KÖL TİGİN (K 10) YAZITINDAKİ ÖD T(E)ÑRİ KİŞİ OGLI KOOP ÖLG(E)Lİ TÖRİM(İ)Ş CÜMLESİ ÜZERİNE . The Journal of Social Science , 4 (7) , 219-225 . DOI: 10.30520/tjsosci.689575
MLA Ayaz, E . "KÖL TİGİN (K 10) YAZITINDAKİ ÖD T(E)ÑRİ KİŞİ OGLI KOOP ÖLG(E)Lİ TÖRİM(İ)Ş CÜMLESİ ÜZERİNE" . The Journal of Social Science 4 (2020 ): 219-225 <https://dergipark.org.tr/en/pub/tjsosci/issue/52625/689575>
Chicago Ayaz, E . "KÖL TİGİN (K 10) YAZITINDAKİ ÖD T(E)ÑRİ KİŞİ OGLI KOOP ÖLG(E)Lİ TÖRİM(İ)Ş CÜMLESİ ÜZERİNE". The Journal of Social Science 4 (2020 ): 219-225
RIS TY - JOUR T1 - KÖL TİGİN (K 10) YAZITINDAKİ ÖD T(E)ÑRİ KİŞİ OGLI KOOP ÖLG(E)Lİ TÖRİM(İ)Ş CÜMLESİ ÜZERİNE AU - Eyup Sertaç Ayaz Y1 - 2020 PY - 2020 N1 - doi: 10.30520/tjsosci.689575 DO - 10.30520/tjsosci.689575 T2 - The Journal of Social Science JF - Journal JO - JOR SP - 219 EP - 225 VL - 4 IS - 7 SN - -2587-0807 M3 - doi: 10.30520/tjsosci.689575 UR - https://doi.org/10.30520/tjsosci.689575 Y2 - 2020 ER -
EndNote %0 The Journal of Social Science KÖL TİGİN (K 10) YAZITINDAKİ ÖD T(E)ÑRİ KİŞİ OGLI KOOP ÖLG(E)Lİ TÖRİM(İ)Ş CÜMLESİ ÜZERİNE %A Eyup Sertaç Ayaz %T KÖL TİGİN (K 10) YAZITINDAKİ ÖD T(E)ÑRİ KİŞİ OGLI KOOP ÖLG(E)Lİ TÖRİM(İ)Ş CÜMLESİ ÜZERİNE %D 2020 %J The Journal of Social Science %P -2587-0807 %V 4 %N 7 %R doi: 10.30520/tjsosci.689575 %U 10.30520/tjsosci.689575
ISNAD Ayaz, Eyup Sertaç . "KÖL TİGİN (K 10) YAZITINDAKİ ÖD T(E)ÑRİ KİŞİ OGLI KOOP ÖLG(E)Lİ TÖRİM(İ)Ş CÜMLESİ ÜZERİNE". The Journal of Social Science 4 / 7 (February 2020): 219-225 . https://doi.org/10.30520/tjsosci.689575
AMA Ayaz E . KÖL TİGİN (K 10) YAZITINDAKİ ÖD T(E)ÑRİ KİŞİ OGLI KOOP ÖLG(E)Lİ TÖRİM(İ)Ş CÜMLESİ ÜZERİNE. TJSS. 2020; 4(7): 219-225.
Vancouver Ayaz E . KÖL TİGİN (K 10) YAZITINDAKİ ÖD T(E)ÑRİ KİŞİ OGLI KOOP ÖLG(E)Lİ TÖRİM(İ)Ş CÜMLESİ ÜZERİNE. The Journal of Social Science. 2020; 4(7): 219-225.