Ortaokul Öğrencilerinin Sosyal Sorumluluk Düzeyleri ile Kitap Okuma Alışkanlıkları Arasındaki İlişkinin Çeşitli Değişkenlere ve Öğrenci Görüşlerine Göre İncelenmesi

Amaç: Ortaokul öğrencilerinin sosyal sorumluluk düzeyleri ile kitap okuma alışkanlıkları arasındaki ilişkinin çeşitli değişkenlere ve öğrenci görüşlerine göre incelenmesidir. Yöntem: Araştırma sorularına yanıt vermek için karma yöntem araştırması açıklayıcı desenden yararlanılmıştır. Nicel araştırma kapsamında “Ortaokul Öğrencilerine Yönelik Sosyal Sorumluluk Ölçeği” ile “Ortaokul Kitap Okuma Alışkanlığı Ölçeği” ve nitel araştırma kapsamında araştırmacılar tarafından hazırlanan görüşme formu kullanılmıştır. Nicel verilerin analizinde tanımlayıcı istatistiksel analizler, t-testi, ANOVA ve kanonik korelasyon analizi; nitel verilerin analizinde ise betimsel analiz tekniği kullanılmıştır. Bulgular: Öğrencilerin sosyal sorumluluk düzeylerinin yüksek, “Çevreye Duyarlılık” boyutunun boyutlar arasında en yüksek, “Yardımlaşma” boyutunun ise en düşük düzeyde olduğu; kitap okuma alışkanlıkları düzeylerinin yüksek, “Kitapların Becerilere Yansıması” boyutunun yüksek, “Kitaplardan Hareketle Anlatıma Yönelme” boyutu ortalamasının en düşük olduğu görülmüştür. Öğrencilere göre sosyal sorumluluk düzeylerinin yüksek olmasının sebepleri sosyal çevre ve aile, sosyal sorumluluk düzeylerinin düşük olmasının en önemli sebepleri ise telefon ve sosyal çevredir. Öğrencilerin kitap okuma alışkanlığının düşük olmasının sebepleri teknolojik araçlara zaman ayırmak ve kitapların konularının ilgi çekici olmaması olarak sıralanmıştır. Kitap okuma alışkanlığı yüksek olan öğrenciler de sosyal çevre etkisi ve her şeyi bilme merakı ile okuduklarını belirtmişlerdir. Sonuç: Sonuç olarak öğrencilerin, sosyal sorumluluk düzeyleri ile kitap okuma alışkanlığı arasında pozitif yönlü bir ilişki olduğu görülmüştür. Öğrencilerin sosyal sorumluluk düzeyinin cinsiyet ve sınıf düzeyi, öğrencilerin kitap okuma alışkanlığı düzeyinin ise cinsiyet, sınıf düzeyi, sınıf kitaplığı ve ev kitaplığı değişkenlerine göre anlamlı farklılık gösterdiği belirlenmiştir. Öğrencilerin sosyal sorumluluk düzeyleri ve kitap okuma alışkanlıklarının düşük ya da yüksek olma sebepleri ortaya konulmuştur. Özgünlük: Yapılan bu araştırma, öğrencilerin kitap okuma alışkanlıkları ile sosyal sorumluluk davranışları arasındaki ilişkiyi çeşitli değişkenlere göre ortaya koyması bakımından alanyazına katkı sunmaktadır. Bunun yanında, daha önce sınırlı sayıda araştırmada kullanılan “kanonik korelasyon analizi” tekniği ilk kez kitap okuma alışkanlığı ve sosyal sorumluluk düzeyi ilişkisinin belirlenmesinde kullanılmıştır.

Purpose: This study examines relationship between middle school students’ social responsibility levels and book reading habits according to various variables and student opinions. Method: A mixed methods explanatory design was utilized to answer the research questions. Within the scope of the quantitative research, the “Social Responsibility Scale for Middle School Students” and the “Middle School Book Reading Habit Scale” were used, and within the scope of the qualitative research, an interview form prepared by the researchers was used. Descriptive statistical analyses, t-test, ANOVA and canonical correlation analysis were used in the analysis of quantitative data, while descriptive analysis technique was used in the analysis of qualitative data. Findings: It was observed that students had high levels of social responsibility, the “Environmental Responsibility” dimension was the highest among the dimensions, while the “Cooperation” dimension was the lowest. Their book reading habits were high, the “Reflection of Books on Skills” dimension was high, and the “Orienting to Narrative Based on Books” dimension had the lowest average. According to students, the reasons for their high levels of social responsibility were social environment and family, while the most important reasons for their low levels of social responsibility were their phones and social environment. The reasons for students' low book reading habits were listed as spending time on technological devices and the uninteresting topics of the books. Students with a high reading habit also stated that they read due to the influence of their social environment and the curiosity to know everything. Implications: The results indicated a positive correlation between students’ social responsibility levels and their reading habits. Students’ social responsibility levels varied significantly across gender and grade levels, while their reading habits varied significantly across gender, grade levels, classroom library, and home library. The reasons for students' low or high levels of social responsibility and reading habits have been revealed. Originality: This study contributes to the existing literature by revealing the relationship between students’ reading habits and social responsibility behaviors based on various variables. Furthermore, the “canonical correlation analysis” technique, previously used in a limited number of studies, was used for the first time to determine the relationship between book reading habits and social responsibility levels.