Yalan Habere Karşı Tutum ve Davranışlar: Üç Üniversite Örneğinde Durum Araştırması
Abstract
Hukuki düzenlemelerin eksikliği ve uygulanma güçlüğü, kitlelerin kolayca yönlendirilebilmesini, kışkırtılabilmesini desteklemesi, sosyal medyanın önemli dezavantajları arasında yer almaktadır. Kullanıcılar, sosyal medya hesapları aracılığıyla, ilk elden şahit oldukları haber değeri taşıyan olaylar hakkında bilgi, fotoğraf, video ve anlatım gönderebilme olanağına sahip olmuştur. Yalan/yanıltıcı bilgi ve içeriklerin hızlı bir biçimde yayılması sosyal ağları yalan haber barındırma açısından olumsuz bir üne kavuşturmuştur. Disiplinsiz gelişen haber/bilgi süreci doğal olarak farklı etkilere ve karmaşaya neden olabilmektedir. Bu nedenle, yalan haberlerin ya da bilgilerin kullanıcıya etkisi ve karar süreçlerinin değerlendirilmesi büyük önem taşımaktadır. Bu çalışmanın amacı yalan haberlere maruz kalabilen bireylerin, yalan haber değerlendirmesini açıklamak, yalan haberle başa çıkmada karar ve etki süreçleri, tutum ve davranışlarını belirlemektir. Bu araştırma nicel araştırma metodu kullanılan betimleyici bir alan araştırmasıdır. Veri toplama tekniği olarak anket tercih edilmiştir. Teknolojiye yakın, sosyal medyada daha çok zaman geçiren, eğitim düzeyleri yüksek, üniversite öğrencilerine medya kullanımı, yalan haberle karşılaşma süreci, habere inanma/inanmama karar süreci, doğrulatma kategorilerinden oluşan anket uygulanmaktadır. İlk sırada Instagram’ı tercih eden bu kitle görsel nitelikli içerikleri inandırıcı bulmakta, magazin, siyaset ve ekonomi konularında ve propaganda özellikli yalan haberin daha yaygın olduğunu görülmektedir.
Keywords
Sosyal medya, Yalan haber, Yalan haber etkisi, Doğruluk kontrolü, Kullanıcı tutum ve davranışları
References
- Adamic, L. A., & Glance , N. (2005). The Political Blogosphere and the 2004 U.S. Election:. LinkKDD '05: Proceedings of the 3rd international workshop on Link discovery, 36-43. doi:https://doi.org/10.1145/1134271.1134277
- Akaş, C. (1998). Bireysel hak, toplumsal görev ve kaçınılmaz durum olarak yalan. Cogito Dergisi, 16, 230-235.
- Allcott, H. & Gentzkow, M. (2017, May). Social Media and Fake News in the 2016 Election. Journal of Economic Perspectives, 31(2), s. 211-236.
- Auberry, K. (2018). Increasing students’ ability to identify fake news through information literacy education and content management systems. The Reference Librarian, 59(4), 179-187. doi:10.1080/02763877.2018.1489935
- Barthel, M., Mitchell, A. & Holcomb, J. (2016, December 15). Many Americans Believe Fake News Is Sowing Confusion. Pew Research Center : https://www.journalism.org/2016/12/15/many-americans-believe-fake-news-is-sowing-confusion/ adresinden alınmıştır.
- Bennett, W. L. & Livingston, S. (2018, April 2). The disinformation order: Disruptive communication and the decline of democratic institutions. European Journal of Communication, 33(2), s. 122-139. doi:10.1177/0267323118760317
- Craft, S., Ashley, S. & Maksi, A. (2016). Elements of news literacy: A focus group study of how teenagers define news and why they consume it. Electronic News, 10(3), 143-160. doi:10.1177/1931243116656716
- Derakhshan, H. & Wardle, C. (2017). Understanding and addressing the disinformation ecosystem. https://pdfs.semanticscholar.org/9d91/58807cbf03fff609e74ef9e0e61c2e6088d8.pdf#page=8 adresinden alınmıştır.
- Erlanger, S. (2017, December 12). ‘Fake News,’ Trump’s Obsession, Is Now a Cudgel for Strongmen. The New York Times: https://www.nytimes.com/2017/12/12/world/europe/trump-fake-news-dictators.html adresinden alınmıştır.
- Fabry, M. (2017, August 24). Here’s How the First Fact-Checkers Were Able to Do Their Jobs Before the Internet. TIME: https://time.com/4858683/fact-checking-history/ adresinden alınmıştır.