Review Article

ESKİ TÜRKLERDE ÖLÜ GÖMME UYGULAMALARI ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

Number: 118 June 22, 2026
EN TR

ESKİ TÜRKLERDE ÖLÜ GÖMME UYGULAMALARI ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

Abstract

İnsan yaşamının doğumla başlayıp ölümle sonlanan döngüsü, varoluşun kırılgan bir çizgi üzerinde ilerlediğini göstermektedir. İnsanların doğması, büyümesi, yaşaması ve ölmesi arasında geçen zamanın kıymeti kimi zaman bilinmekte kimi zamanda bu durum göz ardı edilmektedir. Ölüm olgusu, bireysel ve toplumsal düzeyde önemli bir dönüm noktası niteliği taşımış ve tarih boyunca çeşitli ritüelleri beraberinde getirmiştir. Ölüm, bireyin dünyadaki maddi varlığının sona erdiği bir aşama olup, bu noktadan itibaren inanış ya da yaşam tarzına uygun bir şekilde defnedilmektedir. Her ne kadar dini ritüeller toplumlar arasında farklılık arz etse de ölü gömme uygulamaları birçok toplumda belirli ortak yönler barındırdığı bilinmektedir. Türkler arasında da yaşanılan coğrafyaya göre çeşitli ölü gömme gelenekleri uygulanmaktadır. Türk topluluklarının geniş bir alana yayıldıkları düşünüldüğünde tek bir tip ölü gömme geleneği benimsediğini ileri sürmek, tarihsel ve kültürel çeşitliliği göz ardı eden bir yaklaşım olacaktır. Türklerin kadim yurtlarından olan Türkistan ve Sibirya coğrafyası tarih boyunca önemli bir yer tutmuş ve uzun süre bu sahaya hâkim olmuşlardır. Türkistan ve çevresinde yaşayan Türk Topluluklarının yaşam biçimleri ve inanış sistemleri, ölülerini gömme geleneklerinde de belirgin bir çeşitliliğin ortaya çıkmasına zemin hazırlamıştır. Arkeolojik olarak kurganlardan elde edilen veriler, ölü gömme geleneklerinin tarihsel süreçte uzun bir geçmişe sahip olduğunu ve bu ritüellerin yaşanılan coğrafyanın iklim koşullarından etkilendiğini göstermektedir. Türklerin yaşadıkları sahaların başında gelen Türkistan ve Sibirya’nın sert ve soğuk iklimi, kurganlarda yer alan birçok nesnenin bozulmadan korunmasına ve kaybolmasının önlenmesine katkı sağlamıştır. Kurganların inşa edilme biçimi ve iç mekanlarının ölen kişiye uygun şekilde düzenlenmesi, çok eski dönemlerden itibaren Türkler açısından mezar mimarisindeki gelişmişlik düzeyini yansıtmaktadır. Günümüzde de Türkistan ve çevresinde görülen uygulamalara benzer mezar ve ölü gömme geleneklerinin Türk toplulukları arasında büyük farklılık göstermeden sürdüğü anlaşılmaktadır.

Keywords

Thanks

Çalışmalarınızda kolaylıklar dilerim.

References

  1. Ahmetbeyoğlu, Ali, Atlı Şehirliler Buluntular ve Kalemin Dilinden Avrupa’da Hun Kültürü, Yeditepe Yayınları, İstanbul 2016.
  2. Barthold, W., “Türklerde ve Moğollarda Defin Merasimi”, çev. Abdülkadir İnan, Belleten, TTK, Temmuz 1947, C.XI, S.43, ss. 515-539.
  3. Bukner, Emma C., Nomadic Art of the Eastern Eurasian Steppe, Yale Univesity Press, New Haven-London 2002.
  4. Czaplicka, Maria Antonina, Sibirya’da Şamanizm, çev. Turhan Acaloğlu, Selenge Yayınları, İstanbul 2022.
  5. Çirkin, Sergen, Güney Sibirya Arkeolojisi ve Şamanizm, YKY, İstanbul 2019.
  6. Çoruhlu, Yaşar, Eski Türklerin Kutsal Mezarları Kurganlar, Ötüken Neşriyat, İstanbul 2016.
  7. Durmuş, İlhami, “İskit Kültürü”, Türkler, Yeni Türkiye Stratejik Araştırma Merkezi Yayınları, Ankara 2002, C.IV, ss. 15-25
  8. Durmuş, İlhami, “İskitlerin Kimliği”, Türkler, Yeni Türkiye Stratejik Araştırma Merkezi Yayınları, Ankara 2002, C.I, s.620-627.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Pre-Islamic Turkish History, Turkish Society and Community, General Turkish History (Other)

Journal Section

Review Article

Publication Date

June 22, 2026

Submission Date

August 3, 2025

Acceptance Date

December 26, 2025

Published in Issue

Year 2026 Number: 118

APA
Yıldız, O. (2026). ESKİ TÜRKLERDE ÖLÜ GÖMME UYGULAMALARI ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME. Türk Kültürü Ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, 118, 599-624. https://doi.org/10.60163/tkhcbva.1757384
AMA
1.Yıldız O. ESKİ TÜRKLERDE ÖLÜ GÖMME UYGULAMALARI ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi. 2026;(118):599-624. doi:10.60163/tkhcbva.1757384
Chicago
Yıldız, Onur. 2026. “ESKİ TÜRKLERDE ÖLÜ GÖMME UYGULAMALARI ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME”. Türk Kültürü Ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, nos. 118: 599-624. https://doi.org/10.60163/tkhcbva.1757384.
EndNote
Yıldız O (June 1, 2026) ESKİ TÜRKLERDE ÖLÜ GÖMME UYGULAMALARI ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi 118 599–624.
IEEE
[1]O. Yıldız, “ESKİ TÜRKLERDE ÖLÜ GÖMME UYGULAMALARI ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME”, Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, no. 118, pp. 599–624, June 2026, doi: 10.60163/tkhcbva.1757384.
ISNAD
Yıldız, Onur. “ESKİ TÜRKLERDE ÖLÜ GÖMME UYGULAMALARI ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME”. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi. 118 (June 1, 2026): 599-624. https://doi.org/10.60163/tkhcbva.1757384.
JAMA
1.Yıldız O. ESKİ TÜRKLERDE ÖLÜ GÖMME UYGULAMALARI ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi. 2026;:599–624.
MLA
Yıldız, Onur. “ESKİ TÜRKLERDE ÖLÜ GÖMME UYGULAMALARI ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME”. Türk Kültürü Ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, no. 118, June 2026, pp. 599-24, doi:10.60163/tkhcbva.1757384.
Vancouver
1.Onur Yıldız. ESKİ TÜRKLERDE ÖLÜ GÖMME UYGULAMALARI ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi. 2026 Jun. 1;(118):599-624. doi:10.60163/tkhcbva.1757384

Articles published in this journal are licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International (CC BY-NC 4.0) License. This license permits the non-commercial reuse of an open-access article, provided that the original author is properly attributed.