AN ASSESSMENT OF BURIAL PRACTICES AMONG THE ANCIENT TURKS
Öz
The cycle of human life, which begins with birth and ends with death, shows that existence progresses along a fragile line. The value of the time that passes between people’s birth, growth, life and death is sometimes recognised and sometimes overlooked. The phenomenon of death has been an important turning point at both the individual and societal levels, and has brought with it various rituals throughout history. Death is a stage in which an individual’s material existence in the world comes to an end, and from this point onwards, the deceased is buried in accordance with their beliefs or lifestyle. Although religious rituals vary between societies, it is known that burial practices in many societies share certain common features. Among Turks, various burial customs are practised depending on the geography in which they live. Considering that Turkish communities are spread over a wide area, it would be an approach that ignores historical and cultural diversity to claim that they have adopted a single type of burial custom. The geography of Turkistan and Siberia, the ancient homelands of the Turks, has occupied a significant place throughout history, with the Turks maintaining long-standing dominance over this region. The lifestyles and belief systems of Turkic communities inhabiting Turkistan and its surroundings contributed to a remarkable diversity in their burial traditions. Archaeological evidence derived from burial mounds suggests that burial traditions possess a deep historical continuity and that the form and natüre of these rituals were significantly influenced by the climatic conditions of the respective regions. The harsh and cold climate of Turkistan and Siberia, the primary regions inhabited by the Turks, has contributed to the preservation of many objects found in kurgans without deterioration and prevented their loss. The construction method of kurgans and the arrangement of their interiors in accordance with the deceased reflect the advanced level of tomb architecture among the Turks since ancient times. It is understood that burial and funeral traditions similar to those seen today in Turkistan and its surroundings continue among Turkish communities without significant variation.
Anahtar Kelimeler
ESKİ TÜRKLERDE ÖLÜ GÖMME UYGULAMALARI ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME
Öz
İnsan yaşamının doğumla başlayıp ölümle sonlanan döngüsü, varoluşun kırılgan bir çizgi üzerinde ilerlediğini göstermektedir. İnsanların doğması, büyümesi, yaşaması ve ölmesi arasında geçen zamanın kıymeti kimi zaman bilinmekte kimi zamanda bu durum göz ardı edilmektedir. Ölüm olgusu, bireysel ve toplumsal düzeyde önemli bir dönüm noktası niteliği taşımış ve tarih boyunca çeşitli ritüelleri beraberinde getirmiştir. Ölüm, bireyin dünyadaki maddi varlığının sona erdiği bir aşama olup, bu noktadan itibaren inanış ya da yaşam tarzına uygun bir şekilde defnedilmektedir. Her ne kadar dini ritüeller toplumlar arasında farklılık arz etse de ölü gömme uygulamaları birçok toplumda belirli ortak yönler barındırdığı bilinmektedir. Türkler arasında da yaşanılan coğrafyaya göre çeşitli ölü gömme gelenekleri uygulanmaktadır. Türk topluluklarının geniş bir alana yayıldıkları düşünüldüğünde tek bir tip ölü gömme geleneği benimsediğini ileri sürmek, tarihsel ve kültürel çeşitliliği göz ardı eden bir yaklaşım olacaktır. Türklerin kadim yurtlarından olan Türkistan ve Sibirya coğrafyası tarih boyunca önemli bir yer tutmuş ve uzun süre bu sahaya hâkim olmuşlardır. Türkistan ve çevresinde yaşayan Türk Topluluklarının yaşam biçimleri ve inanış sistemleri, ölülerini gömme geleneklerinde de belirgin bir çeşitliliğin ortaya çıkmasına zemin hazırlamıştır. Arkeolojik olarak kurganlardan elde edilen veriler, ölü gömme geleneklerinin tarihsel süreçte uzun bir geçmişe sahip olduğunu ve bu ritüellerin yaşanılan coğrafyanın iklim koşullarından etkilendiğini göstermektedir. Türklerin yaşadıkları sahaların başında gelen Türkistan ve Sibirya’nın sert ve soğuk iklimi, kurganlarda yer alan birçok nesnenin bozulmadan korunmasına ve kaybolmasının önlenmesine katkı sağlamıştır. Kurganların inşa edilme biçimi ve iç mekanlarının ölen kişiye uygun şekilde düzenlenmesi, çok eski dönemlerden itibaren Türkler açısından mezar mimarisindeki gelişmişlik düzeyini yansıtmaktadır. Günümüzde de Türkistan ve çevresinde görülen uygulamalara benzer mezar ve ölü gömme geleneklerinin Türk toplulukları arasında büyük farklılık göstermeden sürdüğü anlaşılmaktadır.
Anahtar Kelimeler
Teşekkür
Çalışmalarınızda kolaylıklar dilerim.
