Öz
“Tenkit”, “seçme”, “ayırma” anlamındaki Arapça “nakd” kökünden türer. Servet-i Fünûn devrinde Fransızca “critique” (edebiyat eleştirisi) sözcüğünün karşılığı olarak kullanılır. Sanat eserlerinin belirli ölçütler çerçevesinde değerlendirilmesi, iyi ve kötü yönlerinin birbirinden ayrılması şeklinde tanımlanır. Servet-i Fünûn devri, tenkidin yeni bir yazınsal tür haline gelmesinde önemli bir aşamadır. Fransız edebî tenkidini takip eden Servet-i Fünûncular tenkidin belirli bir yöntem ve estetik ölçütler dahilinde yapılması için çaba sarfederler. Ferdinant Brunetiere, Sainte-Beuve, Hippolyte Taine, Jules Lemaitre gibi Fransız tenkitçilerinin görüşlerini açıklayarak tartışırlar. Böylece biyografik, romantik, izlenimci, evrimci, bilimsel, toplumbilimsel tenkit yöntemlerini öğrenirler. Mehmet Rauf, tenkidin Avrupa’daki gelişimini, Sainte-Beuve ve Hippolyte Taine’in görüşlerini açıklar. Hüseyin Cahit, Taine’in tenkit hakkındaki görüşlerini çeşitli eserlere tatbik eder. Ahmed Şuayb ise Taine’in toplumbilimsel yaklaşımını eleştirir. Bu dönemde Taine’in etkisiyle edebiyatın toplumun ifadesi olduğu görüşü ağırlık kazanır. Servet-i Fünûncular sanatçı, eser, toplum arasındaki ilişkiye odaklanırlar. Ancak Taine’in gözleme, mantığa, doğabilimlerinin yasalarına dayalı toplumbilimsel yöntemi yerine romantik ve izlenimci tenkidin değerlendirme ölçütlerine bağlı kalırlar. Tenkidin bir sanat olduğu, mutlak kurallarının bulunmadığı, tek bir güzelden söz edilemeyeceği, güzele his ve izlenimlerle ulaşılacağı görüşünü benimserler. Bu dönemdeki tartışmalar Servet-i Fünûn tenkidinin bir yöntem karmaşası içinde olduğunu, farklı tenkit yöntemlerinin benimsendiğini, teori ve pratikte tutarsızlıkların bulunduğunu gösterir. Tenkit alanındaki gelişmelere bağlı bir yöntem sorununun ortaya çıktığı görülür. Ancak buna karşın tenkit çerçevesindeki tartışmalar Servet-i Fünûn edebiyatının teorik ve estetik gelişimine, tenkidin bir edebî tür haline gelmesine olumlu etki eder.
Anahtar Kelimeler
Servet-i Fünûn tenkit estetik biyografik tenkit romantik-izlenimci tenkit bilimsel-toplumbilimsel tenkit yöntem
Kaynakça
- AHMED ŞUAYB. Hayat ve Kitaplar, Hzl. Erdoğan Erbay, Salkımsöğüt Yayınları, Ankara 2005.
- AKAY, Hasan, Servet-i Fünûn Şiir Estetiği, Kitabevi Yayınları, İstanbul 1998.
- AKYÜZ, Kenan, Modern Türk Edebiyatının Ana Çizgileri, İnkılâp Kitabevi, Ankara 1995.
- ALİ KEMAL, Makaleler Peyâm-ı Edebî'deki Dil ve Edebiyat Yazıları, Hzl. Hülya Pala, İstanbul: Kitabevi Yayınları. İstanbul 1997.
- BİLGEGİL, M. Kaya, M. Kaya Bilgegil'in Makaleleri, Hzl. Zöhre Bilgegil, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara 1993.
- BULUT, Birol, “Cenab Şahabettin’e Göre Edebȋ Tenkitte Usûl”, 2 0 0 9 ’ d a n 201 9 ’ a 10. Yıl Hatıra Kitabı, Ed. Yakup Yılmaz, Akademik Kitaplar, İstanbul 2019.
- CARLONİ, J. – C. ve FİLLOUX, Jean – C., “Fransız Eleştirisine Bir Bakış”, Çev. Salâh Birsel, Türk Dili Eleştiri Özel Sayısı I-II, Ankara 2020.
- CENAB ŞEHABETTİN, “Menâfi-i Edebiyye”, http://www.servetifunundergisi.com/musahabe-i-edebiye-54/ [Erişim Tarihi: 06.06.2022 14:00]
- ______, [RÂİK VECDİ], “Müntekîd-i Hakîkî”, http://www.servetifunundergisi.com/musahabe-i-edebiye-76-2/ [Erişim Tarihi: 06.06.2022 14:00]
- ______, “Menâfi-i Edebiyye”, http://www.servetifunundergisi.com/musahabe-i-edebiye-54/ [Erişim Tarihi: 06.06.2022 14:00]
- ______, Müntekid-i Hakiki, http://www.servetifunundergisi.com/musahabe-i-edebiye-76-2/ [Erişim Tarihi: 06.06.2022 16:00]
- ERCİLASUN, Bilge, Servet-i Fünun’da Edebî Tenkid, MEB Yayınları, İstanbul 1994.
- ______, Bilge, İkinci Meşrutiyet Devrinde Tenkit, Dergâh Yayınları, İstanbul 2013.
- ______, “Servet-i Fünûn Edebiyatında Tenkit”, Servet-i Fünûn Edebiyatı, Akçağ Yayınları, Ankara 2013.
- HÜSEYİN NÂZIM, “Tenkid Hakkında”, http://www.servetifunundergisi.com/sayi/411/ [Erişim Tarihi: 11.10.2021 11:00]
- HENNEQUİN, Emile, “Eleştirinin Gelişimi”, Çev. Salâh Birsel, Türk Dili Eleştiri Özel Sayısı I-II, Ankara 2020.
- MEHMET RAUF, “Şu Tenkid Mes’elesi”, http://www.servetifunundergisi.com/sayi/531/ [Erişim Tarihi: 07.06.2022 17:30]
- ______, “Tevdiat-ı Edebiye”, http://www.servetifunundergisi.com/tevdiat-i-edebiye/ [Erişim Tarihi: 07.06.2022 16:00]
- ______, Tekâmül-i Tenkit Yazıları, Hzl. Halef Nas, Kriter Yayınları, İstanbul 2019.
- MİZANCI MURAT, “Üdebamızın Nümune-i İmtisalleri (Usul-i Tenkid)”, Yeni Türk Edebiyatı Metinleri 4 Eser Tanıtma ve Önsözler (1860 -1923), Hzl. İnci Enginün - Zeynep Kerman, Dergâh Yayınları, İstanbul 2011.
- MUALLİM NÂCÎ, Lügat-i Nacî, Hzl. Ahmet Kartal, TDK, Ankara 2009.
- OKAY, Orhan Batılılaşma Devri Türk Edebiyatı, Dergâh Yayınları, İstanbul 2005.
- ÖZGÜL, M. Kayahan, “Tenkidi Eleştirmek”, Hece, Sayı 77-78-79, Ankara 2003.
- ÖZÖN, Mustafa Nihat, “Türk Eleştirisine Bir Bakış”, Türk Dili Eleştiri Özel Sayısı I-II, Ankara 2020.
- ŞEMSETTİN SÂMİ, Kâmus-i Türkî, İkdam Matbaası, İstanbul 1317.
- ŞERİF, Yusuf, Muhtasar Avrupa Edebiyatı Tarihi, Devlet Matbaası, İstanbul 1935.
- TÂHİR-ÜL MEVLEVÎ, Edebiyat Lügatı, Hzl. Kemâl Edip Kürkçüoğlu, Enderun Kitabevi, İstanbul 1994.
- TARAKÇI, Celâl, Cenâb Şehabeddin’de Tenkid Dili Sanat ve Edebiyat Hakkındaki Görüşleri, Eser Matbaası, Samsun 1986.
- UŞAKLIGİL, Halit Ziya, Sanata Dair, Özgür Yayınları, İstanbul 2014.
- YALÇIN, Hüseyin Cahit, Edebiyat Anıları, Hzl. Rauf Mutluay, Türkiye İş Bankası Yayınları, İstanbul 1999.
- ______, Kavgalarım, Hzl. İsmail Alper Kumsar, Ötüken Yayınları, İstanbul 2019.
- ______, Servet-i Fünun Yazıları – 1 Estetik (Hikmet-i Bedayi), Hzl. İsmail Alper Kumsar, Ötüken Yayınları, İstanbul 2021.
- YETKİN, Kemal Suut, “İki Eleştiri Akımı, Türk Dili Eleştiri Özel Sayısı I-II, 142/XII, Ankara 2020.
Ayrıntılar
| Birincil Dil | Türkçe |
|---|---|
| Konular | Sanat ve Edebiyat |
| Bölüm | Araştırma Makalesi |
| Yazarlar | |
| Yayımlanma Tarihi | 17 Temmuz 2023 |
| Yayımlandığı Sayı | Yıl 2023 Sayı: 49 |
Türk Kültürü İncelemeleri – Haziran 2026 Sözlü Çeviri Özel Sayısı
Çağrı Metni
Sözlü çeviri, gündelik karşılaşmalardan kurumsal etkileşimlere kadar uzanan çeşitli bağlamlarda, iki dilli ve kültürlerarası iletişimin merkezinde yer alır. Türkiye’deki sözlü çeviri ortamlarında, dillerden biri büyük ölçüde Türkçedir ve bu uygulamalar, Türkçenin diğer dillerle etkileşiminde ortaya çıkan iletişimsel, kültürel ve toplumsal dinamikleri yansıtır.
Haziran 2026 sayımız için hazırlamakta olduğumuz bu özel sayıyla, Türkiye’deki sözlü çeviri uygulamalarını farklı tür ve bağlamlarda inceleyen özgün araştırmaları bir araya getirmeyi amaçlıyoruz. Bu çalışmalar, sözlü çevirinin dilsel, kültürel, toplumsal ve göstergebilimsel boyutlarına disiplinlerarası bir bakış sunarak, yalnızca çeviribilim alanına değil; Türk dili, kültürü ve toplumu üzerine yapılan araştırmalara da değerli katkılar sağlayacaktır.
Bu doğrultuda, sözlü çeviri üzerine çalışan ulusal ve uluslararası akademisyenleri, araştırmacıları ve alanda aktif profesyonelleri, Haziran 2026 sayımıza katkıda bulunmaya davet ediyoruz. Özel sayıya, Türkiye’deki sözlü çeviri ortamlarında iletişim süreçlerinin, rollerin ve çeviri uygulamalarının nasıl şekillendiğini tartışan kuramsal veya uygulamalı çalışmalarla katkı sunabilirsiniz.
Araştırma konularının, aşağıdaki temalar çerçevesinde tasarlanması önerilmektedir; ancak farklı yaklaşımlar ve konular da değerlendirmeye alınacaktır.
-Sözlü çeviri ortamlarında Türkçenin söylem yapıları ve etkileşimsel stratejileri,
-Mahkeme, hastane, okul gibi kamusal hizmet alanlarında yürütülen sözlü çeviri pratikleri,
-Andaş ve ardıl çeviride, Türkçeye özgü zorluklar ve stratejiler,
-Göç, azınlıklar ve çokdillilik bağlamında sözlü çeviri uygulamaları,
-Sözlü çeviri eğitimi ve öğretiminde dilsel ve kültürel boyutlar,
- Çeviri etiği ve profesyonel normların Türkiye’deki sözlü çeviri uygulamalarına etkisi,
-Teknoloji destekli sözlü çeviri araçlarının kullanımı,
-Toplumsal kriz, afet ve acil durumlarda sözlü çevirmenin rolü.
Önemli Notlar:
Özel sayıya gönderilecek makaleler için son teslim tarihi 15 Mart 2026 olarak belirlenmiştir.
Yazıların künye bilgileri, dipnot sistemi ve kaynakça gösterim şekli internet sayfamızda bulunan makale yazım şablonuna göre hazırlanacaktır.
Call for Papers
Turkish Cultural Studies – June 2026 Special Issue on Interpreting Studies
Interpreting occupies a central position in bilingual and intercultural communication across a wide range of contexts, from everyday encounters to institutional interactions. In interpreting settings in Turkey, one of the working languages is predominantly Turkish, and these practices reflect the communicative, cultural, and social dynamics that emerge through the interaction of Turkish with other languages.
With this special issue, scheduled for publication in June 2026, we aim to bring together original studies that explore interpreting practices in Turkey across diverse genres and contexts. Adopting an interdisciplinary perspective on the linguistic, cultural, social, and semiotic dimensions of interpreting, these contributions will provide valuable insights not only for the field of Translation and Interpreting Studies but also for research on Turkish language, culture, and society.
In this regard, we invite national and international scholars, researchers, and professionals working in the field of interpreting to contribute to our June 2026 issue. Submissions may include theoretical or applied studies that examine how communicative processes, roles, and interpreting practices are shaped within interpreting settings in Turkey.
Suggested, though not exclusive, areas of research include the following themes; alternative approaches and topics will also be considered.
-Discourse structures and interactional strategies of Turkish in interpreting settings,
-Interpreting practices in public service domains such as courts, hospitals, and schools,
-Turkish-specific challenges and strategies in simultaneous and consecutive interpreting,
-Interpreting practices in the context of migration, minority communities, and multilingualism,
-Linguistic and cultural dimensions in interpreter training and education,
-Translation ethics and the impact of professional norms on interpreting practices in Turkey,
-Use of technology-assisted interpreting tools,
-The role of interpreters in social crises, disasters, and emergency situations.
Important Notes:
The deadline for submitting articles to the special issue is March 15, 2026.
The article's citation information, footnote system, and bibliography format will be prepared according to the article writing template available on our website.