HADIM HAFIZ AHMED PAŞA’NIN İSTANBUL VE DİĞER YERLERDEKİ HAYRATI

Abstract

XVII. yüzyıl başlarında İstanbul başta olmak üzere Mısır, Anadolu, Rumeli ve bazı adalarda toplumsal ihtiyaçları karşılamak amacıyla çeşitli vakıflar kuran Hafız Ahmed Paşa, bunlar için idari görevleri sırasında elde ettiği servetin önemli bir kısmını bağışlamıştır. Vakıfları arasında en dikkat çeken eseri İstanbul’da inşa ettirdiği külliye olup buranın yapım tarihi ile banisinin bazı araştırmacılar tarafından karıştırıldığı saptanmıştır. Külliyenin yapım yılı caminin kitabesinde belirtilen kayıttan on yıl öncesine tarihlendirildiği gibi IV. Murad dönemi veziriazamlarından Müezzinz.de Filibeli Hafız Ahmed Paşa’nın da vakfın kurucusu olduğu sanılmıştır. Günümüzde caminin giriş kapısının bulunduğu cephede asılı duran tabelalarda aynı bilgiler yer almış, hatalar tekrarlanmıştır.Bu makalede vakfiye esas alınarak tarihi süre. içerisinde paşanın Mısır dışındaki vakıfları üzerinde durulmuş ve yanlış bilgiler düzeltilerek birincil kaynaklara dayalı olarak evkaf tanıtılmaya çalışılmıştır. Bu kapsamda öncelikle vakfiyenin bir analizi yapılmış, vakıf eserler, bulundukları yerler, vakfedilenler, görevliler ve bunlara yapılan ödemeler ayrıntılı bir şekilde anlatılmıştır. Ayrıca saptanabilen muhasebe verileriyle arşivlerdeki diğer materyal değerlendirilerek vakfın işleyişi üzerinde durulmuştur.

Keywords

• Hafız Ahmed Paşa, İstanbul, Fatih, Küçük Karaman, vakıf, külliye

THE CHARITIES OF HADIM HAFIZ AHMED PASHA IN ISTANBUL AND ELSEWHERE

Abstract

Hafız Ahmed Pasha, in order to meet need social needs of the society, founded several waqfs in Egypt, Anatolia, Rumelia and in some islands in the early XVIIth century and set apart a substantial part of his wealth he acquired during his administrative service to this purpose. The most prominent among his works of charity is that of a religious complex külliye founded in Istanbul. It turned out to be, however, that certain researchers were mistaken in specifying the exact date of foundation and the architect of this complex. The date of foundation of the complex was supposed to be a decade earlier than the date given in the epigraph Müezzinzade Hafız Ahmed Pasha of Philipolis was believed to be the founder of the waqf. Even today, through the information revealed by the epigraphic inscription on the entrance door of the mosque, the same mistake recurs. This research, based on the charter of the waqf, dwells upon the waqfs of the Pasha exclusive of Egypt and tries to describe his works of charity accurately and according to first-hand sources. Within this context, it first makes an analysis of the waqf charter and then describes in detail the works of charity, the spots they were located, their donors, the stuff employed in the waqfs and the payments made to them. Furthermore, it looks through the operation and management of the waqf by making use of the data obtained from account books within reach and other archival material.

Keywords

• Hafız Ahmed Pasha, İstanbul, Fatih, Küçük Karaman, waqf, Religious Complex

References

1. BOA, Evkaf Haremeyn Muhasebesi EV.HMH .d, nr.2859, v.1b-8a; nr.4506.
2. BOA, Hatt-ı Hümâyûn HAT , 1468; 1483; 1605.
3. BOA, Kamil Kepeci KK , nr.6589-1, s.6.
4. TSMA. d, nr.3507/0001, vr.1b-3b; nr.3507/0002, vr.1b-4a; nr.3540/0001, vr.1b4a; nr.3540/0002, vr.1b-4a; nr.3540/0003, vr.1b-4b; nr.3734/0001, vr.1b2b; nr.6972, vr.2a-45a; nr.7419/0001, vr.1a-2a.
5. VGMA, VGM.Defter, nr.00660.00008, s.11; nr.00660.00081, s.161; nr.00660.00183, s.361; nr.00902.00193, s.431; nr.02086.00124, s.239; nr.02951.00026.
6. VGMA, Osmanlı Arşivleri OA , Evkaf Defteri EV.d , nr.12215, vr.3b; nr.14084, vr.1b; nr.15955, vr.4b; nr.17729, vr.3a.
7. VGMA, OA, Evkaf Gedik Kitâbeti EV.GDK , 00271.00114; 00271.00118.
8. VGMA, OA, Evkaf Muhasebesi Kalemi EV.MH , 00005.00096; 00703.00278; 00703.00288; 01026.00314; 01824.00912; 01824.00914; 01824.00936; 02021.00137; 02391.00510; 02391.00511.

9. VGMA, OA, Evkaf Mektûbî Kalemi EV.MKT , 00008.00300; 00041.00259; 00047.00263; 00102.00097; 00114.00331; 00226.00086; 00305.00170; 00776.00284; 01134.00184; 01186.00121; 01466.00228; 03220.00290; 03367.00067; 03367.00069; 03367.00071; 03367.00072; 03367.00073; 03406.00136; 03406.00138; 03406.00142.
10. VGMA, OA, Evkaf Mektûbî Kalemi, Cihat Kalemi EV.MKT.CHT , 00049.00102; 00151.00156; 00305.00212; 00501.00229; 00504.00116; 00706.00024; 00761.00138; 00789.00012; 00802.00202.
11. VGMA, OA, Evkaf Tahrirat EV.THR , 00313.00028.
12. VGMA, OA, Evkaf Zimmet Halifeliği EV.ZMT , 00160.00114; 00202.00097.
13. VGMA, TKIBM-TMSK, 00831.00004; 00831.00005.
14. Ayvansarâyî Hüseyîn Efendi-Alî Sâtı‘ Efendi-Süleymân Besîm Efendi, Hadîkatü’l-Cevâmî‘ İstanbul Câmileri ve Diğer Dînî-Sivil Mi‘mârî Yapılar , Haz. Ahmed Nezih Galitekin , İstanbul 2001.
15. BAŞKAN, Yahya, “Fatih Sultan Mehmed Döneminde Karaman Bölgesinden İstanbul’a Nakledilen Nüfus”, Tarih Dergisi, S.55 2012/1 , İstanbul 2013, s.107-134.
16. BERKİ, Ali Himmet, Istılah ve Tâbirler, Ankara 1966.
17. BİLGE, Mustafa L., “İstanbul Fatih’teki Hâfız Ahmed Paşa Külliyesi’nin Vakfiyesi”, Kitaplara Vakfedilen Bir Ömre Tuhfe İsmail E. Erünsal’a Armağan, 1, İstanbul 2014, s.277-330.
18. EYİCE, Semavi “Hâfız Ahmed Paşa Camii ve Külliyesi”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi TDVİA , 15, İstanbul 1997, s.85-87.
19. Fâtih Câmileri ve Diğer Târihî Eserler, İstanbul 1991.
20. GALLAND, Antoine, İstanbul’a Ait Günlük Hâtıralar 1672-1673 , Şerhlerle Yayınlayan, Charles Schefer , Çev. Nahid Sırrı Örik , I 1672 , Ankara 1998.
21. KAÇAN, Erdoğan, Meryem-Meral Bayrak Ferlibaş , “Hadım Hafız Ahmed Paşa’nın Mısır’daki Evkafı XVII. ve XVIII. Yüzyıldaki Durumu ”, Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi, S.32, İstanbul 2015, s.1-30.
22. KÖPRÜLÜ, Orhan F., “Hâfız Ahmed Paşa”, TDVİA, 15, İstanbul 1997, s.84-85.
23. KUMBARACILAR, İzzet, İstanbul Sebilleri, İstanbul 1938.
24. KUT, Günay-Nimet Bayraktar, Yazma Eserlerde Vakıf Mühürleri, Ankara 1984.
25. KÜTÜKOĞLU, Mübahat S., “1869’da Faal İstanbul Medreseleri”, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Enstitüsü Dergisi, S.7-8 1976- 1977 , s.277-392.
26. KÜTÜKOĞLU, Mübahat S., XX. Asra Erişen İstanbul Medreseleri, Ankara 2000.
27. Mehmed Süreyya, Sicill-i Osmanî, Yay. Haz. Nuri Akbayar , 2, İstanbul 1996.
28. Osmanlı Kaynaklarına Göre İstanbul Câmi, Tekke, Medrese, Mekteb, Türbe, Hamam, Kütübhâne, Matbaa, Mahalle ve Selâtîn İmâretleri, Haz. Ahmed Nezih Galitekin , İstanbul 2003.
29. ÖZ, Tahsin, İstanbul Camileri, I, Ankara 1987.
30. ÖZTÜRK, Said, Osmanlı Arşiv Belgelerinde Siyakat Yazısı ve Tarihi Gelişimi, İstanbul 1996.
31. ŞERİFOĞLU, Ömer Faruk, Su Güzeli İstanbul Sebilleri, İstanbul 1995.
32. ÜNAL, Mehmet Ali, Osmanlı Tarih Sözlüğü, İstanbul 2011.
33. https://istanbulstreets.wordpress.com/2010/05/25/hafiz-ahmed-pasa-camiifatih/hafiz-ahmed-pasa-camii/ 05.01.2017 .
34. http://www.mustafacambaz.com/details.php?image_id=8499 05.01.2017 .