Öz
XVII. yüzyıl başlarında İstanbul başta olmak üzere Mısır, Anadolu, Rumeli ve bazı adalarda toplumsal ihtiyaçları karşılamak amacıyla çeşitli vakıflar kuran Hafız Ahmed Paşa, bunlar için idari görevleri sırasında elde ettiği servetin önemli bir kısmını bağışlamıştır. Vakıfları arasında en dikkat çeken eseri İstanbul’da inşa ettirdiği külliye olup buranın yapım tarihi ile banisinin bazı araştırmacılar tarafından karıştırıldığı saptanmıştır. Külliyenin yapım yılı caminin kitabesinde belirtilen kayıttan on yıl öncesine tarihlendirildiği gibi IV. Murad dönemi veziriazamlarından Müezzinz.de Filibeli Hafız Ahmed Paşa’nın da vakfın kurucusu olduğu sanılmıştır. Günümüzde caminin giriş kapısının bulunduğu cephede asılı duran tabelalarda aynı bilgiler yer almış, hatalar tekrarlanmıştır.Bu makalede vakfiye esas alınarak tarihi süre. içerisinde paşanın Mısır dışındaki vakıfları üzerinde durulmuş ve yanlış bilgiler düzeltilerek birincil kaynaklara dayalı olarak evkaf tanıtılmaya çalışılmıştır. Bu kapsamda öncelikle vakfiyenin bir analizi yapılmış, vakıf eserler, bulundukları yerler, vakfedilenler, görevliler ve bunlara yapılan ödemeler ayrıntılı bir şekilde anlatılmıştır. Ayrıca saptanabilen muhasebe verileriyle arşivlerdeki diğer materyal değerlendirilerek vakfın işleyişi üzerinde durulmuştur.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- BOA, Evkaf Haremeyn Muhasebesi EV.HMH .d, nr.2859, v.1b-8a; nr.4506.
- BOA, Hatt-ı Hümâyûn HAT , 1468; 1483; 1605.
- BOA, Kamil Kepeci KK , nr.6589-1, s.6.
- TSMA. d, nr.3507/0001, vr.1b-3b; nr.3507/0002, vr.1b-4a; nr.3540/0001, vr.1b4a; nr.3540/0002, vr.1b-4a; nr.3540/0003, vr.1b-4b; nr.3734/0001, vr.1b2b; nr.6972, vr.2a-45a; nr.7419/0001, vr.1a-2a.
- VGMA, VGM.Defter, nr.00660.00008, s.11; nr.00660.00081, s.161; nr.00660.00183, s.361; nr.00902.00193, s.431; nr.02086.00124, s.239; nr.02951.00026.
- VGMA, Osmanlı Arşivleri OA , Evkaf Defteri EV.d , nr.12215, vr.3b; nr.14084, vr.1b; nr.15955, vr.4b; nr.17729, vr.3a.
- VGMA, OA, Evkaf Gedik Kitâbeti EV.GDK , 00271.00114; 00271.00118.
- VGMA, OA, Evkaf Muhasebesi Kalemi EV.MH , 00005.00096; 00703.00278; 00703.00288; 01026.00314; 01824.00912; 01824.00914; 01824.00936; 02021.00137; 02391.00510; 02391.00511.
- VGMA, OA, Evkaf Mektûbî Kalemi EV.MKT , 00008.00300; 00041.00259; 00047.00263; 00102.00097; 00114.00331; 00226.00086; 00305.00170; 00776.00284; 01134.00184; 01186.00121; 01466.00228; 03220.00290; 03367.00067; 03367.00069; 03367.00071; 03367.00072; 03367.00073; 03406.00136; 03406.00138; 03406.00142.
- VGMA, OA, Evkaf Mektûbî Kalemi, Cihat Kalemi EV.MKT.CHT , 00049.00102; 00151.00156; 00305.00212; 00501.00229; 00504.00116; 00706.00024; 00761.00138; 00789.00012; 00802.00202.
- VGMA, OA, Evkaf Tahrirat EV.THR , 00313.00028.
- VGMA, OA, Evkaf Zimmet Halifeliği EV.ZMT , 00160.00114; 00202.00097.
- VGMA, TKIBM-TMSK, 00831.00004; 00831.00005.
- Ayvansarâyî Hüseyîn Efendi-Alî Sâtı‘ Efendi-Süleymân Besîm Efendi, Hadîkatü’l-Cevâmî‘ İstanbul Câmileri ve Diğer Dînî-Sivil Mi‘mârî Yapılar , Haz. Ahmed Nezih Galitekin , İstanbul 2001.
- BAŞKAN, Yahya, “Fatih Sultan Mehmed Döneminde Karaman Bölgesinden İstanbul’a Nakledilen Nüfus”, Tarih Dergisi, S.55 2012/1 , İstanbul 2013, s.107-134.
- BERKİ, Ali Himmet, Istılah ve Tâbirler, Ankara 1966.
- BİLGE, Mustafa L., “İstanbul Fatih’teki Hâfız Ahmed Paşa Külliyesi’nin Vakfiyesi”, Kitaplara Vakfedilen Bir Ömre Tuhfe İsmail E. Erünsal’a Armağan, 1, İstanbul 2014, s.277-330.
- EYİCE, Semavi “Hâfız Ahmed Paşa Camii ve Külliyesi”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi TDVİA , 15, İstanbul 1997, s.85-87.
- Fâtih Câmileri ve Diğer Târihî Eserler, İstanbul 1991.
- GALLAND, Antoine, İstanbul’a Ait Günlük Hâtıralar 1672-1673 , Şerhlerle Yayınlayan, Charles Schefer , Çev. Nahid Sırrı Örik , I 1672 , Ankara 1998.
- KAÇAN, Erdoğan, Meryem-Meral Bayrak Ferlibaş , “Hadım Hafız Ahmed Paşa’nın Mısır’daki Evkafı XVII. ve XVIII. Yüzyıldaki Durumu ”, Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi, S.32, İstanbul 2015, s.1-30.
- KÖPRÜLÜ, Orhan F., “Hâfız Ahmed Paşa”, TDVİA, 15, İstanbul 1997, s.84-85.
- KUMBARACILAR, İzzet, İstanbul Sebilleri, İstanbul 1938.
- KUT, Günay-Nimet Bayraktar, Yazma Eserlerde Vakıf Mühürleri, Ankara 1984.
- KÜTÜKOĞLU, Mübahat S., “1869’da Faal İstanbul Medreseleri”, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Enstitüsü Dergisi, S.7-8 1976- 1977 , s.277-392.
- KÜTÜKOĞLU, Mübahat S., XX. Asra Erişen İstanbul Medreseleri, Ankara 2000.
- Mehmed Süreyya, Sicill-i Osmanî, Yay. Haz. Nuri Akbayar , 2, İstanbul 1996.
- Osmanlı Kaynaklarına Göre İstanbul Câmi, Tekke, Medrese, Mekteb, Türbe, Hamam, Kütübhâne, Matbaa, Mahalle ve Selâtîn İmâretleri, Haz. Ahmed Nezih Galitekin , İstanbul 2003.
- ÖZ, Tahsin, İstanbul Camileri, I, Ankara 1987.
- ÖZTÜRK, Said, Osmanlı Arşiv Belgelerinde Siyakat Yazısı ve Tarihi Gelişimi, İstanbul 1996.
- ŞERİFOĞLU, Ömer Faruk, Su Güzeli İstanbul Sebilleri, İstanbul 1995.
- ÜNAL, Mehmet Ali, Osmanlı Tarih Sözlüğü, İstanbul 2011.
- https://istanbulstreets.wordpress.com/2010/05/25/hafiz-ahmed-pasa-camiifatih/hafiz-ahmed-pasa-camii/ 05.01.2017 .
- http://www.mustafacambaz.com/details.php?image_id=8499 05.01.2017 .
Öz
Hafız Ahmed Pasha, in order to meet need social needs of the society, founded several waqfs in Egypt, Anatolia, Rumelia and in some islands in the early XVIIth century and set apart a substantial part of his wealth he acquired during his administrative service to this purpose. The most prominent among his works of charity is that of a religious complex külliye founded in Istanbul. It turned out to be, however, that certain researchers were mistaken in specifying the exact date of foundation and the architect of this complex. The date of foundation of the complex was supposed to be a decade earlier than the date given in the epigraph Müezzinzade Hafız Ahmed Pasha of Philipolis was believed to be the founder of the waqf. Even today, through the information revealed by the epigraphic inscription on the entrance door of the mosque, the same mistake recurs. This research, based on the charter of the waqf, dwells upon the waqfs of the Pasha exclusive of Egypt and tries to describe his works of charity accurately and according to first-hand sources. Within this context, it first makes an analysis of the waqf charter and then describes in detail the works of charity, the spots they were located, their donors, the stuff employed in the waqfs and the payments made to them. Furthermore, it looks through the operation and management of the waqf by making use of the data obtained from account books within reach and other archival material.
Anahtar Kelimeler
Hafız Ahmed Pasha İstanbul Fatih Küçük Karaman waqf Religious Complex
Kaynakça
- BOA, Evkaf Haremeyn Muhasebesi EV.HMH .d, nr.2859, v.1b-8a; nr.4506.
- BOA, Hatt-ı Hümâyûn HAT , 1468; 1483; 1605.
- BOA, Kamil Kepeci KK , nr.6589-1, s.6.
- TSMA. d, nr.3507/0001, vr.1b-3b; nr.3507/0002, vr.1b-4a; nr.3540/0001, vr.1b4a; nr.3540/0002, vr.1b-4a; nr.3540/0003, vr.1b-4b; nr.3734/0001, vr.1b2b; nr.6972, vr.2a-45a; nr.7419/0001, vr.1a-2a.
- VGMA, VGM.Defter, nr.00660.00008, s.11; nr.00660.00081, s.161; nr.00660.00183, s.361; nr.00902.00193, s.431; nr.02086.00124, s.239; nr.02951.00026.
- VGMA, Osmanlı Arşivleri OA , Evkaf Defteri EV.d , nr.12215, vr.3b; nr.14084, vr.1b; nr.15955, vr.4b; nr.17729, vr.3a.
- VGMA, OA, Evkaf Gedik Kitâbeti EV.GDK , 00271.00114; 00271.00118.
- VGMA, OA, Evkaf Muhasebesi Kalemi EV.MH , 00005.00096; 00703.00278; 00703.00288; 01026.00314; 01824.00912; 01824.00914; 01824.00936; 02021.00137; 02391.00510; 02391.00511.
- VGMA, OA, Evkaf Mektûbî Kalemi EV.MKT , 00008.00300; 00041.00259; 00047.00263; 00102.00097; 00114.00331; 00226.00086; 00305.00170; 00776.00284; 01134.00184; 01186.00121; 01466.00228; 03220.00290; 03367.00067; 03367.00069; 03367.00071; 03367.00072; 03367.00073; 03406.00136; 03406.00138; 03406.00142.
- VGMA, OA, Evkaf Mektûbî Kalemi, Cihat Kalemi EV.MKT.CHT , 00049.00102; 00151.00156; 00305.00212; 00501.00229; 00504.00116; 00706.00024; 00761.00138; 00789.00012; 00802.00202.
- VGMA, OA, Evkaf Tahrirat EV.THR , 00313.00028.
- VGMA, OA, Evkaf Zimmet Halifeliği EV.ZMT , 00160.00114; 00202.00097.
- VGMA, TKIBM-TMSK, 00831.00004; 00831.00005.
- Ayvansarâyî Hüseyîn Efendi-Alî Sâtı‘ Efendi-Süleymân Besîm Efendi, Hadîkatü’l-Cevâmî‘ İstanbul Câmileri ve Diğer Dînî-Sivil Mi‘mârî Yapılar , Haz. Ahmed Nezih Galitekin , İstanbul 2001.
- BAŞKAN, Yahya, “Fatih Sultan Mehmed Döneminde Karaman Bölgesinden İstanbul’a Nakledilen Nüfus”, Tarih Dergisi, S.55 2012/1 , İstanbul 2013, s.107-134.
- BERKİ, Ali Himmet, Istılah ve Tâbirler, Ankara 1966.
- BİLGE, Mustafa L., “İstanbul Fatih’teki Hâfız Ahmed Paşa Külliyesi’nin Vakfiyesi”, Kitaplara Vakfedilen Bir Ömre Tuhfe İsmail E. Erünsal’a Armağan, 1, İstanbul 2014, s.277-330.
- EYİCE, Semavi “Hâfız Ahmed Paşa Camii ve Külliyesi”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi TDVİA , 15, İstanbul 1997, s.85-87.
- Fâtih Câmileri ve Diğer Târihî Eserler, İstanbul 1991.
- GALLAND, Antoine, İstanbul’a Ait Günlük Hâtıralar 1672-1673 , Şerhlerle Yayınlayan, Charles Schefer , Çev. Nahid Sırrı Örik , I 1672 , Ankara 1998.
- KAÇAN, Erdoğan, Meryem-Meral Bayrak Ferlibaş , “Hadım Hafız Ahmed Paşa’nın Mısır’daki Evkafı XVII. ve XVIII. Yüzyıldaki Durumu ”, Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi, S.32, İstanbul 2015, s.1-30.
- KÖPRÜLÜ, Orhan F., “Hâfız Ahmed Paşa”, TDVİA, 15, İstanbul 1997, s.84-85.
- KUMBARACILAR, İzzet, İstanbul Sebilleri, İstanbul 1938.
- KUT, Günay-Nimet Bayraktar, Yazma Eserlerde Vakıf Mühürleri, Ankara 1984.
- KÜTÜKOĞLU, Mübahat S., “1869’da Faal İstanbul Medreseleri”, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Enstitüsü Dergisi, S.7-8 1976- 1977 , s.277-392.
- KÜTÜKOĞLU, Mübahat S., XX. Asra Erişen İstanbul Medreseleri, Ankara 2000.
- Mehmed Süreyya, Sicill-i Osmanî, Yay. Haz. Nuri Akbayar , 2, İstanbul 1996.
- Osmanlı Kaynaklarına Göre İstanbul Câmi, Tekke, Medrese, Mekteb, Türbe, Hamam, Kütübhâne, Matbaa, Mahalle ve Selâtîn İmâretleri, Haz. Ahmed Nezih Galitekin , İstanbul 2003.
- ÖZ, Tahsin, İstanbul Camileri, I, Ankara 1987.
- ÖZTÜRK, Said, Osmanlı Arşiv Belgelerinde Siyakat Yazısı ve Tarihi Gelişimi, İstanbul 1996.
- ŞERİFOĞLU, Ömer Faruk, Su Güzeli İstanbul Sebilleri, İstanbul 1995.
- ÜNAL, Mehmet Ali, Osmanlı Tarih Sözlüğü, İstanbul 2011.
- https://istanbulstreets.wordpress.com/2010/05/25/hafiz-ahmed-pasa-camiifatih/hafiz-ahmed-pasa-camii/ 05.01.2017 .
- http://www.mustafacambaz.com/details.php?image_id=8499 05.01.2017 .
Ayrıntılar
| Birincil Dil | Türkçe |
|---|---|
| Yazarlar | |
| Yayımlanma Tarihi | 30 Kasım 2017 |
| Yayımlandığı Sayı | Yıl 2017 Sayı: 37 |
Türk Kültürü İncelemeleri – Haziran 2026 Sözlü Çeviri Özel Sayısı
Çağrı Metni
Sözlü çeviri, gündelik karşılaşmalardan kurumsal etkileşimlere kadar uzanan çeşitli bağlamlarda, iki dilli ve kültürlerarası iletişimin merkezinde yer alır. Türkiye’deki sözlü çeviri ortamlarında, dillerden biri büyük ölçüde Türkçedir ve bu uygulamalar, Türkçenin diğer dillerle etkileşiminde ortaya çıkan iletişimsel, kültürel ve toplumsal dinamikleri yansıtır.
Haziran 2026 sayımız için hazırlamakta olduğumuz bu özel sayıyla, Türkiye’deki sözlü çeviri uygulamalarını farklı tür ve bağlamlarda inceleyen özgün araştırmaları bir araya getirmeyi amaçlıyoruz. Bu çalışmalar, sözlü çevirinin dilsel, kültürel, toplumsal ve göstergebilimsel boyutlarına disiplinlerarası bir bakış sunarak, yalnızca çeviribilim alanına değil; Türk dili, kültürü ve toplumu üzerine yapılan araştırmalara da değerli katkılar sağlayacaktır.
Bu doğrultuda, sözlü çeviri üzerine çalışan ulusal ve uluslararası akademisyenleri, araştırmacıları ve alanda aktif profesyonelleri, Haziran 2026 sayımıza katkıda bulunmaya davet ediyoruz. Özel sayıya, Türkiye’deki sözlü çeviri ortamlarında iletişim süreçlerinin, rollerin ve çeviri uygulamalarının nasıl şekillendiğini tartışan kuramsal veya uygulamalı çalışmalarla katkı sunabilirsiniz.
Araştırma konularının, aşağıdaki temalar çerçevesinde tasarlanması önerilmektedir; ancak farklı yaklaşımlar ve konular da değerlendirmeye alınacaktır.
-Sözlü çeviri ortamlarında Türkçenin söylem yapıları ve etkileşimsel stratejileri,
-Mahkeme, hastane, okul gibi kamusal hizmet alanlarında yürütülen sözlü çeviri pratikleri,
-Andaş ve ardıl çeviride, Türkçeye özgü zorluklar ve stratejiler,
-Göç, azınlıklar ve çokdillilik bağlamında sözlü çeviri uygulamaları,
-Sözlü çeviri eğitimi ve öğretiminde dilsel ve kültürel boyutlar,
- Çeviri etiği ve profesyonel normların Türkiye’deki sözlü çeviri uygulamalarına etkisi,
-Teknoloji destekli sözlü çeviri araçlarının kullanımı,
-Toplumsal kriz, afet ve acil durumlarda sözlü çevirmenin rolü.
Önemli Notlar:
Özel sayıya gönderilecek makaleler için son teslim tarihi 15 Mart 2026 olarak belirlenmiştir.
Yazıların künye bilgileri, dipnot sistemi ve kaynakça gösterim şekli internet sayfamızda bulunan makale yazım şablonuna göre hazırlanacaktır.
Call for Papers
Turkish Cultural Studies – June 2026 Special Issue on Interpreting Studies
Interpreting occupies a central position in bilingual and intercultural communication across a wide range of contexts, from everyday encounters to institutional interactions. In interpreting settings in Turkey, one of the working languages is predominantly Turkish, and these practices reflect the communicative, cultural, and social dynamics that emerge through the interaction of Turkish with other languages.
With this special issue, scheduled for publication in June 2026, we aim to bring together original studies that explore interpreting practices in Turkey across diverse genres and contexts. Adopting an interdisciplinary perspective on the linguistic, cultural, social, and semiotic dimensions of interpreting, these contributions will provide valuable insights not only for the field of Translation and Interpreting Studies but also for research on Turkish language, culture, and society.
In this regard, we invite national and international scholars, researchers, and professionals working in the field of interpreting to contribute to our June 2026 issue. Submissions may include theoretical or applied studies that examine how communicative processes, roles, and interpreting practices are shaped within interpreting settings in Turkey.
Suggested, though not exclusive, areas of research include the following themes; alternative approaches and topics will also be considered.
-Discourse structures and interactional strategies of Turkish in interpreting settings,
-Interpreting practices in public service domains such as courts, hospitals, and schools,
-Turkish-specific challenges and strategies in simultaneous and consecutive interpreting,
-Interpreting practices in the context of migration, minority communities, and multilingualism,
-Linguistic and cultural dimensions in interpreter training and education,
-Translation ethics and the impact of professional norms on interpreting practices in Turkey,
-Use of technology-assisted interpreting tools,
-The role of interpreters in social crises, disasters, and emergency situations.
Important Notes:
The deadline for submitting articles to the special issue is March 15, 2026.
The article's citation information, footnote system, and bibliography format will be prepared according to the article writing template available on our website.