MEVLEVÎ MENÂKIBNÂMESİ MAHZENÜ’L-ESRÂR’DA KADIN MOTİFİ

Abstract

Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî ö. 672/1273 Türk tasavvuf edebiyatına yön veren büyük bir değerdir. Telif ettiği eserlerinin etkisi, çağları aşarak günümüze ulaşmıştır. Mevlânâ ve Mevlevîliğe dair bugüne kadar birçok eser yazılmıştır. Bunlara kaynak teşkil eden eserlerden biri olan Menâkıbü’l-Ârifîn, tarikat geleneği içerisinde yetişen Ahmed Eflâkî ö. 761/1360 tarafından Farsça kaleme alınmıştır. Eflâkî’nin bu dinî-tasavvufî eseri Sultan II. Murâd salt. 1421-1444, 1446-1451 döneminde ilk defa Mahzenü’l-Esrâr adıyla Anadolu Türkçesine tercüme edilmiştir. Eserde Mevlevî dergâhına mensup kadınlara dair anlatılar dikkat çekicidir. Kira Hatun, Melike Hatun, Mutahhara Hatun, Şeref Hatun, Fâtıma Hatun gibi eş, çocuk, torun, gelin vb. Mevlânâ’yla birinci derecede akrabalık ilişkisi bulunan kadınların; Gömeç Hatun, Hoşlika Hatun, Gürcü Hatun, Paşa Hatun gibi Mevlânâ’nın ailesi dışından olup dergâha intisap etmiş, maddi/manevi desteği olan müridelerin, sultan hanımlarının hikâyeleri anlatılmıştır. Bu çalışmada, Mevlânâ ve dergâhı ile olan münasebetlerinden yola çıkılarak Mahzenü’l-Esrâr’da bahsi geçen kadınlar statü, yaşam biçimi, hayat duruşu vb. konularda “kadın motifi” çerçevesinde incelenecektir.

Keywords

• Mevlânâ, Mevlevilik, Menâkıbü’l-Ârifîn, Mahzenü’l-Esrâr, kadınlar, motif

WOMEN’S MOTIF IN THE MAWLAWI MANĀKIBNĀME MAHZAN AL-ASRĀR

Abstract

Mawlānā Jalāl al-Dīn Rūmī ö. 672/1273 is a great value shaping Turkish Sufi literature. The influence of his works has survived through the ages. Many works have been written about Mawlānā and Mawlawi. Manākıb al-Ārifīn, one of the works that constitute a source for these, was written in Persian by Ahmad Aflākī ö. 761/1360 , who was raised in the tradition of the sect. This religious-mystical work of Aflākī was translated into Anatolian Turkish named Mahzan al-Asrār for the first time during the reign of Murad II reign 1421-1444, 1446-1451 . The narratives about women belonging to the dergah are remarkable in the work. The stories about Kira Hatun, Melike Hatun, Mutahhara Hatun, Şeref Hatun, and Fatima Hatun who were first-degree relatives with Mawlānā such as wife, children, grandchildren, brides; as well as, the murits such as Gömeç Hatun, Hoşlika Hatun, Gürcü Hatun, Paşa Hatun, who joined the dervish lodge outside of Mawlānā’s family and were supporting as sultan’s wife are told. In this study, based on the relations between Mevlānā and his dergah, the women in Mahzan al-Asrār will be examined in terms of status, lifestyle, life stance, etc. in the context of “women's motifs” issues.

Keywords

• Mawlānā, Mawlawi, Manākıb al-Ārifīn, Mahzan al-Asrār, women, motif

References

1. Ahmed Eflâkî, Ariflerin Menkıbeleri, çev. Tahsin Yazıcı, Kabalcı Yayınevi, İstanbul 2012.
2. ALKAN İSPİRLİ, Serhan, “Şair, Hattat, Müzehhib Bir Sultan: Padişah Hatun”, Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 7/3, 2018, s. 1679-93.
3. ALTUN, Ara, “Gömeç Hatun Türbesi”, DİA, C. 14, İstanbul 1996, https://islamansiklopedisi.org.tr/gomec-hatun-turbesi Erişim: 25 Nisan 2022 .
4. BAYRAM, Fatih, “Ulu Arif Çelebi’nin İlhanlı Payitahtına Seyahatleri Hakkında Bazı Tespitler”, Avrasya Etüdleri, S. 42, 2012, s. 157-168.
5. Bedîüzzaman Fürûzânfer, Mevlâna Celâleddin, çev. F Nafiz Uzluk, Konya Valiliği İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, 2005.
6. CEYHAN, Semih, “Şems-i Tebrîzî”, DİA, C. 38, İstanbul 2010, https://islamansiklopedisi.org.tr/sems-i-tebrizi Erişim: 25 Nisan 2022 .
7. DEĞİRMENÇAY, Veyis, “Sultan Veled”, DİA, C. 37, İstanbul 2009, https://islamansiklopedisi.org.tr/sultan-veled Erişim: 25 Nisan 2022 .
8. GÖLPINARLI, Abdülbâki, Mevlânâdan Sonra Mevlevilik, İnkılâp Yayınevi, İstanbul 2006.

9. HELMİNSKİ, Camille Adams, Women of Sufism A Hidden Treasure, Shambhala, Boston 2003.
10. KOYUNCU, Zeynep, “Mâder-i Mevlânâ Mümine Hatun’a Yazılan Manzumeler”, SEFAD, S. 45, 2021, s. 253-270.
11. KÜÇÜK, Hülya, “Türk Tarihinde Kadın Veliler: İlk Dönem Mevlevîliği Örneği”, İstem, S. 10, 2007, s. 65-74.
12. KÜÇÜK Hülya, Semih Ceyhan, “Râbia el-Adeviyye”, DİA, C. 34, İstanbul 2007, https://islamansiklopedisi.org.tr/rabia-el-adeviyye Erişim: 22 Mayıs 2022 .
13. LEWIS, Franklin, Mevlânâ-Geçmiş ve Şimdi, Doğu ve Batı, Kabalcı Yayınevi, İstanbul 2010.
14. Mevlânâ, Mesnevî-i Ma’nevî, çev. Derya Örs, Hicabi Kırlangıç, Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları, İstanbul 2015.
15. MIYNAT, Ali, “Bir Mengücekli Türkmen Beyi: Fahreddîn Behrâmşâh ve Yeni Keşfedilen Altın Sikkeleri”, Tarih Dergisi, S. 70, 2019/2, s. 19- 36.
16. ORAL, M. Zeki, “Mâder-i Mevlânâ: Prenses Mümine Camii, Türbesi ve Hayatı”, Konya Halkevi Kültür Dergisi, S. 53-56, 1943, s. 121-129.
17. ÖNGÖREN, Reşat, “Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî”, DİA, C. 29, Ankara 2004, https://islamansiklopedisi.org.tr/mevlana-celaleddin-i-rumi Erişim: 20 Nisan 2022 .
18. ÖZCAN UĞUR, Elif ve Sevim Yılmaz Önder “Bir Menâkıbü’l-Ârifîn Tercümesi Mahzenü’l-Esrâr ve Metindeki Farsça Unsurlar”, III. Uluslararası Türkiye-İran Dil ve Edebiyat İlişkileri Sempozyumu Türkçe Bildiriler http://www.demavend.com.tr/e-kitap/tidei3kapaktr.jpg Erişim: 3 Mayıs 2022 . Demavend, İstanbul 2021.
19. ÖZCAN, Abdülkadir, “Hatun”, DİA, C. 16, İstanbul 1997, https://islamansiklopedisi.org.tr/hatun Erişim: 30 Nisan 2022 . SEVİM, Ali, “Keyhüsrev II”, DİA, https://islamansiklopedisi.org.tr/keyhusrev-ii Erişim: 25 Nisan 2022 . C. 25, Ankara 2002
20. SÜMER, Faruk, “Karamanoğulları”, DİA, C. 24, İstanbul 2001, https://islamansiklopedisi.org.tr/karamanogullari#1 Erişim: 25 Nisan 2022 .
21. SÜMER, Faruk, “Mengücüklüler”, DİA, C. 29, Ankara 2004, https://islamansiklopedisi.org.tr/mengucukluler#1 Erişim: 25 Nisan 2022 .
22. ŞAHİNOĞLU, M. Nazif, “Bahâeddin Veled”, DİA, C. 4, İstanbul 1991, https://islamansiklopedisi.org.tr/bahaeddin-veled Erişim: 25 Nisan 2022 .
23. TAN, M. Nedim, Bir Dini İdealin İfade Biçimleri Râbia el-Adeviyye’den Kalanlar, Pinhan Yayıncılık, 2020.
24. TANMAN, Baha, “Âbid Çelebi Tekkesi”, DİA, C. 1, İstanbul 1988, https://islamansiklopedisi.org.tr/abid-celebi-tekkesi Erişim: 30 Nisan 2022 .
25. TANRIKORUR, Barihüda, “Karahisar Mevlevîhânesi”, DİA, C. 24, İstanbul 2001, Erişim: 3 Mayıs 2022 .
26. TANRIKORUR, Barihüda, “Tokat Mevlevîhânesi”, DİA, C. 41, İstanbul 2012, Erişim: 25 Nisan 2022 .
27. YAZICI, Tahsin, “Ahmed Eflâkî”, DİA, C. 2. İstanbul 1989. YAZICI, Tahsin, “Ârif Çelebi”, DİA, C. 3, https://islamansiklopedisi.org.tr/arif-celebi Erişim: 25 Nisan 2022 .
28. Zâhid b. Ârif, Mahzenü’l-Esrâr, Süleymaniye Kütüphanesi, Ayasofya 3456.
29. https://kuran.diyanet.gov.tr/tefsir/Lokm%C3%A2n-suresi/3494/25-29- ayet-tefsiri Erişim: 5 Mayıs 202
30. Mawlānā, Mawlawi, Manākıb al-Ārifīn, Mahzan al-Asrār, women, motif.