XVI. YÜZYIL ŞÂİRİ VUKÛFÎ’NİN TÜRKÇE DÎVÂN DÎBÂCESİ, ARAPÇA BÜRDE VE TANTARÂNÎ KASÎDELERİNE NAZİRELERİ VE TÜRKÇE ŞİİRLERİ

Year 2022, Issue: 47 , 735 - 764 , 30.05.2022

Ahmet Kemal Gümüş

https://izlik.org/JA48PN87MA

Abstract

Sultan III. Murad [ö. 1003/1595] dönemi şâirlerinden olan Vukûfî hakkında kaynaklarda herhangi bir bilgi bulunmamaktadır, şiirlerine de mecmualarda rastlanmamıştır. Millet Yazma Eser Kütüphanesi Ali Emîrî Manzum 495 numarada bulunan yazmada, Vukûfî’ye ait Türkçe Dîvân Dîbâcesi, Kasîde-i Bürde ve Tantarânî kasîdelerine Arapça iki nazire ve muhtelif biçimlerde on iki Türkçe şiir vardır. Klasik dîvân tertibi dikkate alındığında bir dîvân diyemeyeceğimiz bu şiirlerin başında dîbâce olması dikkate değerdir. Yazmada kasîdelerden sonra III. Murad’ın tahta çıkışı münasebetiyle murabba nazım şekli ile yazılmış bir culûsiye, Selîmî II. Selim [ö. 982/1574] ve Muhibbî’nin Kanûnî Sultan Süleyman [ö. 974/1566] gazellerine yazılmış iki tahmis, sekiz gazel ve ayrıca dünyanın faniliği ile alakalı bir murabba bulunmaktadır. Bu çalışmada şiirlerinden hareketle Vukûfî’nin hayatı ve sanatı hakkında çıkarımlarda bulunuldu. Dîbâce kısmı incelendi, Bürde ve Tantarânî kasîdeleri hakkında kısa bir bilgi verildi. Daha sonra Türkçe dîbâce ile Arapça ve Türkçe şiirlerin metni ortaya koyuldu. Dîbâce kısmı günümüz Türkçesine aktarıldı, Arapça şiirlerin tercümeleri yapıldı ve Türkçe şiirler nesre çevrildi.

Keywords

III. Murad devri , Dîbâce , Kasîde-i Bürde , Kasîde-i Tantarânî , Vukûfî

POET OF THE SIXTEENTH CENTURY VUKÛFÎ'S MINISTRY TO TURKISH DÎVÂN, ARABIC BÜRDE AND TANTARÂNÎ ODES AND TURKISH POEMS

https://izlik.org/JA48PN87MA

Abstract

Sultan III. Murad [d. 1003/1595] period, there is no information about Vukûfî in the sources , and his poems were not found in magazines. In the manuscript found in the Nation Manuscript Library, Ali Emîrî Manzum number 495, there are two poems in Arabic for Vukûfî's Turkish Dîvân Dîbâce, Kasîde-i Bürde and Tantarânî eulogies, and twelve Turkish poems in various forms. Considering the classical dîvân arrangement, it is noteworthy that these poems, which we cannot call a dîvân, have dîbâce at the beginning. After the eulogies in writing, a murabba written on the occasion of III. Murad's accession to the throne, there are two tahmis of Selîmî II. Selim [d. 982/1574] and Muhibbî's Kanûnî Sultan Süleyman [d. 974/1566] ghazals, eight ghazals and as well as a murabba about the mortality of the world. In the study in your hand, inferences were made about Vukûfî's life based on his poems. The dîbâce section was examined, a brief information was given about Bürde and Tantarânî eulogies. Then, the text of the Arabic and Turkish poems with the Turkish dîbâce in the manuscript was revealed. The dîbâce part was transferred to today's Turkish, Arabic poems were translated and the Turkish poems were translated into prose.

Keywords

III. Murad era , Preface , Kasîde-i Bürde , Kasîde-i Tantarânî , Vukûfî

References

• AYDEMİR, Yaşar, “Divan Şiirinde Kulak Çekmeye Dair”, Turkish Studies, Volume 7/1 Winter 2012, s. 3-17.
• AYVERDİ, İlhan, Asırlar Boyu Tarihi Seyri İçinde Misalli Büyük Türkçe Sözlük H-N, 2.C , Kubbealtı Neşriyat, İstanbul 2006.
• BODUR, Osman, “Hadislere Göre Deccâlin Özellikleri”, Akademik Bakış Dergisi, Ocak-Şubat 2017, S. 59, s. 90-102.
• DİLÇİN, Cem, Yeni Tarama Sözlüğü, Türk Dil Kurumu Yayınları: 503, Ankara 1983.
• DURMUŞ, İsmail, “el-Tantarâniyye”, TDV İslam Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/et-tantaraniyye, 03. 01. 2022 .
• KAYA, Mahmut, “Kasîdetü’l-Bürde”, TDV İslam Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/kasidetul-burde--busiri, 11. 01. 2022 .
• KESİK, Beyhan, Selîmî II. Selim Dîvânçesi, Vizyon Yayınevi, Ankara 2012.
• KIRKKILIÇ, Ahmet, Murâdî Dîvânı Sultan Üçüncü Murad, Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları: 56, İstanbul 2015.
• KÜTÜKOĞLU, Bekir, “Murad III”, TDV İslam Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/murad-iii, 11. 01. 2022 .
• Millet Yazma Eser Kütüphanesi Ali Emîrî Manzum 495.
• ÖZTÜRK, Uğur, “III. Murad’a Sunulmuş Üç Kaside: Kâmî, Nâlî ve Mehmed Suûdî Efendi’nin Kasideleri”, Hikmet-Akademik Edebiyat Dergisi, Bahar 2021, Y. 7, S. 14, s. 260-281.
• Steıngass, F., A Comprehensive Persian-English Dictionary, London 1892.
• ÜZGÖR, Tahir, Türkçe Dîvân Dîbâceleri, Kültür Bakanlığı Yayınları/1228, Ankara 1990.
• YAVUZ, Kemal, Orhan Yavuz, Muhibbî Dîvânı Bütün Şiirleri, Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları: 69, İstanbul 2016.